Zamek Piastów Śląskich w Brzegu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Piastów Śląskich
Wejście do zamku
Wejście do zamku
Państwo  Polska
Miejscowość Brzeg
Adres plac Zamkowy 1

49-300 Brzeg

Styl architektoniczny renesans
Rozpoczęcie budowy 1235
Ważniejsze przebudowy 1360-1370, 1541-1560
Pierwszy właściciel Piastowie śląscy
Kolejni właściciele książęta brzescy
Położenie na mapie Brzegu
Mapa lokalizacyjna Brzegu
Zamek Piastów Śląskich
Zamek Piastów Śląskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Piastów Śląskich
Zamek Piastów Śląskich
Ziemia 50°51′49,5000″N 17°28′00,8400″E/50,863750 17,466900
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Widok zamku na XVIII wiecznej ilustracji z widocznymi freskami na elewacji- obecnie niewidoczne.
XIX wieczny wizerunek zamku z ogrodem.
Portal na bramie wjazdowej do zamku sfotografowany w XIX wieku.
Wewnętrzny plan zamku.
Dziedziniec wewnętrzny zamku z widocznymi freskami, które nie zachowały się do dnia dzisiejszego.
Detale architektoniczne z wnętrza budowli.
Detale architektoniczne znajdujące się wnewnątrz budowli.

Zamek Piastów Śląskich w Brzegu – rezydencja Piastów śląskich powstała w XIII w., obecnie siedziba Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

XIII-XV w.[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze informacje o istnieniu zamku pochodzą z 1235 r. Wówczas miał tu swoją siedzibę namiestnik książęcy. Zamek stanowił także miejsce postojowe w czasie podróży dla książąt wrocławskich. Około 1300 roku wzniesiona została kwadratowa, ceglana wieża, nazwana później Wieżą Lwów, gdyż na jej zwieńczeniu znajdowały się kamienne lwy. Dolna część wieży zachowała się do dziś, jako najstarsza część zamku.

W 1311 r. wyodrębniło się Księstwo Brzeskie i wówczas zamek stał się siedzibą książąt brzeskich. W latach 1360-1370 książę Ludwik I brzeski dokonał przebudowy zamku. Do dziś zachowały się ówczesne fragmenty muru. Podczas tej rozbudowy w latach 1368-1369 obok zamku wzniesiono gotycką kaplicę św. Jadwigi, która stała się kolegiatą, oraz nowy budynek mieszkalny.

XVI w.[edytuj | edytuj kod]

W połowie XVI w. książę Jerzy II z żoną Barbarą z Hohenzollernów dokonali przebudowy obiektu na styl renesansowy, wzorując się na Zamku Królewskim na Wawelu. Z tej racji zamek jest określany mianem Śląskiego Wawelu. W latach 1541-1544 wzniesiono południowe skrzydło, a między 1544 a 1547 r. powstało skrzydło wschodnie. 17 października 1547 r. zmarł książę Fryderyk II, a nadzór na pracami budowlanymi przejął jego syn Jerzy II.

W latach 1554-1560 wzniesiono reprezentacyjny budynek bramy wjazdowej. Składa się ona z trzech kondygnacji. Dolna ma motyw antycznego łuku triumfalnego. Ponad łukiem fundator umieścił posągi swój i żony w rzeczywistych wymiarach oraz herby rodowe trzymane przez pary giermków. Książę zlecił także umieszczenie nad oknami pierwszego piętra dwóch rzędów popiersi swoich przodków.

Dziedziniec zamku ozdabia wewnętrzny portal bramy wjazdowej i dwupiętrowe renesansowe krużganki. Zamek miał bogato wyposażone wnętrza. Jerzy II zamówił we Flandrii arrasy o łącznej długości 300 łokci (170 m). Wyposażenie sal nie dotrwało do naszych czasów.

Kolegiatę została w tym czasie przekształcona w mauzoleum książąt śląskich.

Przebudową zamku zajmowali się włoscy architekci Jakub i Franciszek Parr. Ich kontynuatorami byli Bernard i Piotr Niuronowie, którzy pod koniec wieku ufortyfikowali rezydencję. Prace budowlane trwały do 1560 r., a wykończenia do 1582 r.

XVII-XIX w.[edytuj | edytuj kod]

W 1675 r. na zamku zmarł ostatni potomek z linii Piastów śląskich, Jerzy Wilhelm i rezydencja zaczęła podupadać. Opuszczony zamek uległ niewielkim zniszczeniom w czasie ostrzału miasta przez króla pruskiego, Fryderyka II w 1741 r. Następnie zamek pełnił funkcję karczmy, koszar, magazynu.

Od XX w.[edytuj | edytuj kod]

W 1922 r. usunięto z zamku magazyny i przeprowadzono drobne konserwacje: zabezpieczono Bramę Wjazdową. W 1924 r. założono tu Muzeum Miejskie. W 1945 r. budowla została ponownie uszkodzona. W 1952 r. otwarto tu obecne muzeum. W latach 1966-1990 budowlę odbudowano na wzór stanu z XVI w. Odnowiono Bramę Wjazdową, krużganki i kilka sal.

Zamek posiadał status zabytku klasy 0 (nomenklatura ta obecnie nie jest już stosowana). Obecnie znajduje się tu Muzeum Piastów Śląskich. Wewnątrz zgromadzone są zabytki związane z historią miasta i ziemi brzeskiej oraz Piastów śląskich. W 2013 roku w plebiscycie na 7 nowych cudów Polski organizowanym przez National Geographic zamek zajął 7 miejsce[1].

Elementy architektoniczne[edytuj | edytuj kod]

Portal bramy wjazdowej[edytuj | edytuj kod]

Portal umieszczony na głównej bramie wjazdowej zamku zajmuje całą ścianę frontową dwupiętrowego budynku. W górnym rzędzie nad pierwszym piętrem znajdują się dwa rzędy rzeźb władców polskich oraz poniżej piastowskich książąt śląskich. Umieszczono je w trzech segmentach po cztery figury przy każdym dodając kartusz z zapisanym po łacinie imieniem osoby, którą przedstawia. W górnym, pierwszym rzędzie wyrzeźbiono popiersia 12 pierwszych władców państwa polskiego z następującymi podpisami[2]:

Pierwszy segment[edytuj | edytuj kod]

  • 1. Piasta - "Piast. Crusvicen. Polo. Monarcha circa annum Do. DCCCXL., a quo reges Poloniae. et Silesia. duces orti."[2]
  • 2. Siemowita - "Semovitus Monarcha Polo. fortis regni dilatator."[2]
  • 3. Lestka - "Lesko Mo`ar. (Monarcha) Justus, Liberalis et Togatus."[2]
  • 4. Siemomysła - "Zemomislaus Mo`ar. (Monarcha) Polo. Sapiens, Togatus."[2]

Drugi segment[edytuj | edytuj kod]

Trzeci segment[edytuj | edytuj kod]

W drugim niższym rzędzie umieszczono popiersia książąt śląskich z następującymi łacińskimi napisami umieszczonymi w kartuszach:

Pierwszy segment[edytuj | edytuj kod]

Drugi segment[edytuj | edytuj kod]

Trzeci segment[edytuj | edytuj kod]

Pokrycie takimi zdobieniami rzeźbiarskimi miało na celu głoszenie chwały dynastii Piastów i władców Brandenburgii, co podkreślały trzy herby na balustradzie: Rzeczypospolitej (zachowany w środku) oraz (niezachowane) habsburski i brandenburski.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Bujak, Zamki i zamczyska, wyd. Editions Spotkania, Warszawa, ISBN 83-85195-91-2.
  • B. Kaczorowski, Słownik szkolny zabytki kultury polskiej, wyd. WSiP, Warszawa 1996, ISBN 83-02-05978-1.
  • Jan Zachwatowicz, Architektura polska do połowy XIX wieku, Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1952, s. 17, 207.
  • Hermann Kunz, "Das schloss der Piasten zum Briege (...)", Verlag von Adolf Bander, Brieg 1885.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dyplom za zajęcie 7 miejsca w plebiscycie "7 nowych cudów Polski"
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 Hermann Kunz: Das schloss der Piasten zum Briege (...). Brieg: Verlag von Adolf Bander, 1885, s. 28-29.