Zamek Pieniński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Pieniński
Obiekt zabytkowy nr rej. A-7/M z 18 kwietnia 2003
Fragment murów
Fragment murów
Państwo  Polska
Miejscowość Krościenko nad Dunajcem
Ukończenie budowy przed 1241
Położenie na mapie Pienin
Mapa lokalizacyjna Pienin
Zamek Pieniński
Zamek Pieniński
Ziemia 49°25′12,97″N 20°25′14,17″E/49,420269 20,420603
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Posążek św. Kingi w skalnej wnęce
Widok z ruin zamku na Pieninki i Pasmo Lubania
Tablica informacyjna

Zamek Pieniński, także Zamek Pieniny – ruiny zamku położonego w Karpatach polskich, pod wierzchołkiem Zamkowej Góry (799 m n.p.m.) w Pieninach Właściwych[1].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Zamek wybudowano po północnej stronie wierzchołka góry, kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu. Południową ścianę góry tworzy niedostępne urwisko o wysokości ok. 50 m, a od północy dostępu bronią urwiska schodzące stromo do Pienińskiego Potoku[2]. Zamek został wybudowany na półce skalnej. Miejsce to jest z natury obronne, gdyż łączy się z pozostałą częścią grzbietu Masywu Trzech Koron tylko wąskim przesmykiem skalnym, z pozostałych stron znajdują się strome zbocza skalne. Zamek był niewielki, ograniczony szczupłością miejsca i perfekcyjnie wtopiony w naturalne skalne grzbiety. Mury obronne o długości 88 m i grubości 1 m wykonano z miejscowych skał wapiennych, na nich była nadbudowa, prawdopodobnie drewniana. Od zachodniej strony znajdowała się brama, pod nią piwnice. Tuż za bramą wykuto w skale cysternę, gdzie gromadzona była woda z niewielkiego źródełka (nazywa się go źródłem św. Kingi, okresowo wysycha). Od wschodniej strony za cysterną istnieją kwadratowe fundamenty, zapewne baszty obronnej[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Vita Sanctae Kyngae spisany w latach 1317–1329 oraz dzieła Jana Długosza Historiae polonicae i Vita S. Cunegundis wspominają, że w castro Pyeniny przebywał Bolesław Wstydliwy wraz z matką i księżną Kingą, schroniwszy się przed I najazdem tatarskim na Polskę. Długosz pisał[2]: "A kiedy potem tatarzy pustoszyli Węgry , wrócił [Bolesław] przez Morawy do Polski i zatrzymał się dłuższy czas na zamku Pieniny położonym nad nurtami Dunajca w pobliżu Sącza".

Przekaz ten budzi wątpliwości dzisiejszych archeologów. Na podstawie kilkakrotnie przeprowadzonych badań uznaje się, że do budowy zamku przystąpiono ok. 1280 roku. Zleceniodawczynią była najprawdopodobniej św. Kinga. Funkcjonalnie był to ośrodek strażniczo-refugialny, jako miejsce ostatniego schronienia, gdzie możnowładca z swoim dworem mógł przeczekać napaść wroga, a w razie potrzeby aktywnie się bronić. Mogła się w nim zmieścić ok. 100-osobowa grupa uciekinierów oraz kilkudziesięciu żołnierzy załogi zamku[1].

Jan Długosz (w jego Kronikach) pisze, że w zamku tym znalazła schronienie św. Kinga uciekając z klasztoru w Starym Sączu przed Tatarami w czasie ich III najazdu w 1287 roku[2][3]: "W tym nieszczęsnym czasie błogosławiona księżna Kinga, wdowa po nieżyjącym księciu krakowskim Bolesławie, zwanym Wstydliwym, z gronem siedemdziesięciu zakonnic sądeckich oraz dwiema swymi siostrami: Jolentą, wdową po księciu kaliskim Bolesławie Pobożnym i Konstancją, wdową po królu Rusi Danielu, które również wstąpiły do klasztoru i przywdziały habit, z wieloma kapłanami i rycerzami udały się do położonego nad Dunajcem, w pobliżu miasta Krościenka zamku Pieniny, chronionego doskonale zarówno naturalnym położeniem, jak i sztucznym obwarowaniem, dostępnego jednym wąskim przejściem i tam bezpiecznie przebywała, gdy Tatarzy siali spustoszenie. Chociaż Tatarzy podsunęli się doń z wojskiem, nie mieli jednak odwagi nie tylko go szturmować, ale nawet tknąć, bo Bóg budził w nich taki lęk."

P. Mojecki w 1617 roku (na podstawie dzieł Długosza) pisze[1]: „Tak wielkiego niebezpieczeństwa i okrucieństwa pogańskiego chcąc uniknąć służebnica Chrystusowa Kunegunda uść – z siedemdziesiąt swoich towarzyszek zakonnic Chrystusowych i z dwiema siostrami rodzonemi – Jolentą .... i Konstancją z klasztora i miasteczka swego Sącza – które żadnej obrony nie miało – do zamku Pienin – nad Dunajcem położeniem i murem warownego – jak najprędzej ujechała.”

Najprawdopodobniej zamek nie był użytkowany już w pierwszej połowie XIV wieku[2]. Został zburzony w pierwszej połowie XV wieku. Istnieją 2 teorie historyczne dotyczące zburzenia zamku[3]:

Zamek był w XVII i XVIII wieku słynny poza granicami Polski – podawano go w opracowaniach geograficznych jako przykład wybitnie obronnego zamku. Laurence Eachard w 1782 r. pisze: „..zamek dawny od natury umocniony, do którego jeden tylko wąski był przystęp. Leżał na górze tegoż imienia...[1] .

XX i XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

Z zamkiem związane są liczne legendy. Od dawna też był zwiedzany i penetrowany przez poszukiwaczy skarbów. Ma również bardzo ciekawą historię bardziej współczesną, związaną z istnieniem tutaj przed II wojną światową pustelni. Drewniana Pienińska Pustelnia została zbudowana w ruinach zamku w 1904 roku, spaliła się w 1949 roku od pioruna i już nie została odbudowana ze względu na brak zgody władz[1].

W 1904 roku w wykutej skalnej wnęce umieszczono posążek św. Kingi, wyrzeźbiony przez Władysława Druciaka, jest to tzw. Grota świętej Kingi. Od 1921 roku kontynuowana jest tradycja pielgrzymek i uroczystego nabożeństwa w niedzielę najbliższą 24 lipca (rocznica śmierci św. Kingi)[1].

Pieniński oddział Towarzystwa Tatrzańskiego w 1906 r. wyznaczył farbą szlak prowadzący do zamku[1].

W latach 1938–1939 Tomasz Szczygielski, prowadził tutaj badania archeologiczne, w trakcie których odkryto w zamku kości tura, żelazne groty strzał i ceramikę, oraz resztki pomieszczenia z podłogą barwioną na czerwono[1]. Tomasz Szczygielski zmarł w czasie II wojny światowej, a dokumentacja badań zaginęła[4].

Po wojnie, w latach 1976–1978 ponownie prowadzono tutaj prace badawcze: w 1976 roku przez Marię Cabalską, a w 1977–1978 – przez Stanisława Kołodziejskiego[4].

Szlaki turystyki pieszej[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny niebieskiSzczawnica – przeprawa promowa Nowy PrzewózSokolicaCzertezikCzerteżBajków GrońZamkowa GóraOstry WierchSiodło na Trzy Korony. Przejście zajmuje ok. 4 h. Powrót możliwy krótszą trasą przez przełęcz Szopka[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Józef Nyka: Pieniny. Przewodnik. Wyd. IX. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006. ISBN 83-915859-4-8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 13. Krościenko nad Dunajcem – ruiny zamku „Pieniny”. W: Agnieszka i Robert Sypkowie: Zamki i obiekty warowne Ziemi Krakowskiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-press Sp. z o.o., s. 56–58. ISBN 8370203213.
  3. 3,0 3,1 Zamek pieniński. W: Andrzej Skorupa: Zamki i kasztele na polskim Podtatrzu. Wyd. czwarte, zaktualizowane i poszerzone. Kraków: Oficyna Wydawniczo-Drukarska „Secesja”, 2010, s. 83–91. ISBN 9788361926023.
  4. 4,0 4,1 O pienińskich pustelnikach. [dostęp 17-01-2009].
  5. Pieniny polskie i słowackie. Mapa turystyczna 1:25 000. Piwniczna: Agencja Wydawnicza „WiT” s.c, 2008. ISBN 978-83-907671-3-9.
Panorama z Zamku Pienińskiego
Panorama z Zamku Pienińskiego