Zamek w Ciechanowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zamek w Ciechanowie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-81 z 6 sierpnia 1959[1]
Zamek wiosną, z przodu Łydynia
Zamek wiosną, z przodu Łydynia
Państwo  Polska
Miejscowość Ciechanów
Ukończenie budowy XIV/XV wiek
Położenie na mapie Ciechanowa
Mapa lokalizacyjna Ciechanowa
Zamek w Ciechanowie
Zamek w Ciechanowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek w Ciechanowie
Zamek w Ciechanowie
Ziemia 52°53′05″N 20°37′10″E/52,884722 20,619444Na mapach: 52°53′05″N 20°37′10″E/52,884722 20,619444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zamek w Ciechanowiezamek zbudowany w XIV wieku przez księcia mazowieckiego Siemowita III na bagnistym terenie, w Ciechanowie. Jego mury o wysokości 10 m są zbudowane na planie prostokąta. W narożnikach znajdują się dwie okrągłe baszty.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zachodnia baszta zamku
Wejście do zamku od strony zachodniej

Zamek ciechanowski został wzniesiony w latach osiemdziesiątych XIV wieku[2]. Najstarsze wzmianki o warowni pochodzą z roku 1429, kiedy to jego architekt – mistrz Niklos przedstawił księciu Januszowi I rachunki budowlane dotyczące prac przy wznoszeniu twierdzy. Niespełna pół wieku później książęca rezydencja uległa poważnym uszkodzeniom, będącym wynikiem pożaru, który w roku 1467 strawił stare miasto. Obiekt szybko odbudowano i podczas prac renowacyjnych znacznie unowocześniono. Nowe wnętrza budziły zachwyt, a przepych i zgromadzone w nich kosztowności świadczyły o zamożności jego bogatych mieszkańców. W zamku znajdowała się kaplica książęca pw. św. Stanisława[2].

Po śmierci ostatniego księcia mazowieckiego, Janusza III, został ofiarowany w posagu królowej Bonie, żonie Zygmunta Starego. W XVI wieku zamek zostaje przebudowany na renesansową rezydencję królowej Bony, wtedy właśnie przeżywa czasy swojej świetności. Największych zniszczeń zamek doznał w okresie potopu szwedzkiego.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Założenie obronne zbudowane zostało na bagnach, na prawym brzegu rzeki Łydyni. Aby zamek zachował stabilność na tak niepewnym gruncie, w bagnistym podłożu zatopiono masę żwiru i cegieł oraz setki dębowych pni i dopiero wówczas rozpoczęto budowę. Masywna, ceglana twierdza ma kształt regularnego czworoboku (48 na 57 metrów) z dwiema potężnymi basztami (zachodnia, zwana arsenałem i wschodnia, zwana więzienną) od strony rzeki.

Usytuowane w południowych narożach zamku wieże osłaniały podejście do bramy. Pierwotnie miały one tę samą wysokość, co mury obwodowe. Dostęp do nich prowadził prosto z chodników straży, znajdujących się po wewnętrznej stronie murów obronnych. W północnej części dziedzińca stał tzw. pałac książęcy. Był to budynek o dwu kondygnacjach, z czterema pomieszczeniami na każdym poziomie. Jego przyziemia zajmowały kuchnia i spiżarnia, natomiast na piętrze mieściły się sale reprezentacyjne.

Po pożarze, w trakcie odbudowy podwyższono mury i wieże oraz dobudowano piętro pałacu, na którym umieszczono sypialnie i kaplicę św. Stanisława. Funkcje gospodarcze przejęły wtedy drewniane budynki, rozlokowane wzdłuż wschodniej i południowej kurtyny murów. Aby uchronić zamek przed podmyciem przez podnoszące się wody gruntowe, o 1,5 metra podwyższono poziom dziedzińca (podobno w tym celu trzeba było nawieźć ponad 2000 wozów z gliną). Najpoważniejszych przeobrażeń budowla doświadczyła w wieku XVI. Zlikwidowano wówczas starą bramę od południa, przebito zaś nową – w południowej części kurtyny zachodniej. Wjazd na dziedziniec poprzedzało przedbramie w formie niewielkiego ryzalitu. Znajdował się tam mechanizm do opuszczania zwodzonego mostu, a na jego piętrze usytuowany był pokoik dla odźwiernego. Po raz kolejny nadbudowano wieże i przystosowano je do broni palnej. W południowej części dziedzińca dostawiono ciąg murowanych budynków; podwyższono też górną kondygnację pałacu, który uzyskał renesansowy wystrój.

Społeczność[edytuj | edytuj kod]

Od 2004 roku obok zamku w Ciechanowie istnieje Chorągiew Rycerstwa Ziemi Ciechanowskiej, grupa rekonstruująca stan rycerski wczesnego XV wieku[3].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Istnieją dwa sprzeczne projekty:

  1. rekonstrukcji – odbudowy części mieszkalnej – tzw. domu wielkiego zamku w Ciechanowie oraz
  2. projekt "rewitalizacji" – wykorzystania zabytku jako tła dla budowy współczesnej żelbetowo-przeszklonej konstrukcji architektonicznej.

1. projekt rekonstrukcji zamku, oparty na tradycji mazowieckiego budownictwa gotyckiego, nawiązujący do widoku zamku z XVI w. opracowany przez zespół konserwatorów i architektów z Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem dr Marii Ludwiki Lewickiej[4] na podstawie istniejącej historycznej inwentaryzacji zamku z XVI w.[5]

2. "rewitalizacja[6]" zamku – projekt modernistyczny wpasowujący w zabytkowe mury zamku nowoczesną konstrukcję żelbetową, przeszkloną[7] o funkcji pawilonu wystawowego w miejscu domu wielkiego[8][9] "śmiało wkomponowujący w zabytkowe historyczne mury współczesną przeszkloną część muzealno – edukacyjną."[10], opracowany w pracowni architektonicznej dra Marka Kleczkowskiego, budzącą kontrowersje ingerencją nowoczesną budowlą w zabytkową substancję zamku, prowadzący do unicestwienia zamku jako zabytku średniowiecznego, lecz popierany przez obecnego zarządcę zabytku[11] oraz władze lokalne, przypominający inne nietrafne decyzje "rewitalizacji" obiektów zabytkowych w XX w.: m.in. podobną ingerencję żelbetowo-przeszklonej konstrukcji w substancję zabytkową zastosowaną na zamku w Limerick w Irlandii, kontrowersyjne wstawki nowoczesnej architektury w zabytkowym zespole starówki Lubeki czy budowa szkoły w (w latach 30. XX w.) i dobudowa nowoczesnej sali gimnastycznej (1998) na terenie dziedzińca zamkowego w Szydłowie[12] lub rozebranie w latach 50. starówki w Malborku i budowę na jej miejscu nowoczesnego osiedla mieszkaniowego.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo mazowieckie (pol.). 2014-03-31. [dostęp 6.12.2012].
  2. 2,0 2,1 Wojciech Górczyk, Ciechanów – zarys dziejów do XV w. „Kultura i Historia” 19/2011 Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie ISSN 1642-9826 [1]
  3. Rycerze z Ciechanowa. [dostęp 4.04.2013].
  4. wizualizacji projektu opartego na widoku zamku w Ciechanowie w XVI w. opracowany przez zespół konserwatorów i architektów z Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem dr Marii Ludwiki Lewickiej (pol.). [dostęp 23 marca 2009].
  5. wg Marka Piotrowskiego za: Ewa Blankiewicz: Czy zamek (w Ciechanowie) ma szansę ożyć? (pol.). Gazeta samorządu miasta Ciechanów luty 2008. [dostęp 23 marca 2009].
  6. nie mająca nic wspólnego z rekonstrukcją zabytku, rozumiana jako dewastacja przez wykorzystanie zabytku jako tła dla współczesnej kompozycji architektonicznej zob. Ewa Blankiewicz: Czy zamek (w Ciechanowie) ma szansę ożyć? (pol.). Gazeta samorządu miasta Ciechanów luty 2008. [dostęp 23 marca 2009].
  7. REWITALIZACJA ZAMKU GOTYCKIEGO W CIECHANOWIE (projet modernistyczny) (pol.). [dostęp 23 marca 2009].
  8. wizualizacja projektu modernistycznego i dyskusja. [dostęp 23 marca 2009].
  9. wizulalizacja modernistycznego projektu "rewitalizacji" zamku w Ciechanowie (pol.). strona muzeum w Ciechanowie. [dostęp 23 marca 2009].
  10. artykuł sugeruje, że jedyna możliwość zabezpieczenia zabytku, ew. rekonstrukcji domu wielkiego zamku to "rewitalizacja" polegająca na ingerencji nowoczesną architekturą w zabytkową substancję zamku (projekt modernistyczny) oraz brak realizacji tej koncepcji uniemożliwia prowadzenie bieżących prac konserwatorskich w celu zabezpieczenia istniejącego stanu zabytku, np. bieżacego remontu pokrycia dachowego w basztach czy wykonania instalacji m.in. grzewczej w aktualnie eksploatowanych pomieszczeniach wystawowych zamku, za: Ewa Blankiewicz: Czy zamek (w Ciechanowie) ma szansę ożyć? (pol.). Gazeta samorządu miasta Ciechanów luty 2008. [dostęp 23 marca 2009].
  11. "Polskie zamki gotyckie albo zostały kompletnie przebudowane, albo w większości zniszczone tak, że zostały po nich zaledwie resztki nienadające się do odbudowy. Tylko zamek ciechanowski ocalał w 60-70 procentach i można realnie myśleć o przywróceniu mu dawnej świetności, stąd wyjątkowa ranga tego obiektu jako materialnego pomnika polskiej kultury. Niestety, zrozumieć tego nie chce Muzeum Szlachty Mazowieckiej, dysponent i gospodarz zamku, które pomimo masy protestów nie tylko z Polski i wprost miażdżącej opinii na temat projektu Kleczkowskiego (który przewiduje budowę w obrębie średniowiecznych murów dwóch wielkich pawilonów ze szkła i betonu, które mogą być postawione w dowolnym miejscu i pełnić dowolną funkcję, ale nie mają nic wspólnego z samym historycznym obiektem), wyrażonej przez Główną Komisję Konserwatorską i Polski Narodowy Komitet ICOMOS, zaskarżyło decyzje ministra Merty przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Muzeum za wszelką cenę od dwóch lat stara się przeforsować projekt dr. Kleczkowskiego, a przecież realizacja takiej "rewitalizacji" unicestwi ciechanowski zamek jako zamek, degradując jego mury do zaledwie tła dla zupełnie nowej kreacji. Niestety, sąd z powodu rażących błędów formalnoprawnych służb konserwatorskich, a nie z przyczyn merytorycznych przyznał jak na razie rację stronie skarżącej. – Sprawa nieoczekiwanie przybrała wręcz dramatyczny obrót i zaczęło wyglądać na to, że mimo jednoznacznych opinii największych w Polsce specjalistów z zakresu ochrony zabytków i czołowych polskich architektów miary prof. Marka Budzyńskiego dojdzie do rewitalizacji i polska kultura utraci jeden z najcenniejszych zabytków. Mamy odpowiednią sejmową komisję, która powinna chyba w tej sprawie wysłać właściwą petycję do prezydenta i premiera. Sprawa jest dla polskiej kultury najwyższej rangi, a bierność przyniesie tylko nieodwracalne straty, których następne pokolenia nigdy nam nie wybaczą – podkreśla Waldemar Rekść z gdańskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami." za: Piotr Czartoryski-Sziler: Kto uratuje zamek? (pol.). Nasz Dziennik. [dostęp 24 marca 2009].
  12. "Kolejnym nie do końca przemyślanym posunięciem było wzniesienie w latach 30. XX wieku we wschodniej części dziedzińca zamkowego budynku szkolnego. W roku 1998 dobudowano do niego kolejny budynek oraz salę gimnastyczną za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (!?)." za: Szydłów (pol.). Zamki w Polsce. [dostęp 23 marca 2009].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zapiski Ciechanowskie, Tom IX, Ciechanów 1995
  • Agnieszka Sypek, Robert Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2002, s. 90-95. ISBN 83-88542-34-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]