Zamek w Nowogródku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zamek w Nowogródku
Ruiny zamku w 2006
Ruiny zamku w 2006
Państwo  Białoruś
Miejscowość Nowogródek
Zniszczono 1349, początek XVI w., 1710, 1751
Odbudowano 1415, XVI w.
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Ruiny zamku w Nowogródku
Ruiny zamku w Nowogródku
Ziemia 53°36′05,245″N 25°49′39,774″E/53,601457 25,827715Na mapach: 53°36′05,245″N 25°49′39,774″E/53,601457 25,827715
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zamek w Nowogródku – ruiny zamku z XIV–XV wieku, zniszczonego w XVI wieku, położonego w Nowogródku na terenie dzisiejszej Białorusi. Obecnie w stanie trwałej ruiny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Warownia w Nowogródku zbudowana została po 1241 roku przez księcia litewskiego Edywiła (kunigas Erdziwiłł[1]) prawdopodobnie w miejscu wcześniejszego ruskiego grodu z XII wieku. Mendog ustanowił tu stolicę państwa litewskiego, przyjął tu chrzest i w 1253 koronował się na króla Litwy. W tym czasie wzniesiono tu warownię z umocnieniami ziemno-drewnianymi, prawdopodobnie z elementami murowanymi.

Tak tedy Innocentius, papież Rzymski, widząc rzecz być pożyteczną Kośćiołowi Rzymskiemu, iż tak wielkie a waleczne państwo pogańskie do Christusa dobrowolnie przystąpiło, zaraz bez wszelkiego odkładania koronę Litewską poświęcił i Mendoga Króla Litewskiego być obwołał, a chcąc mu się tym więcej zachować, posłał legata swojego zakonnego brata Heinderika prowinciała Polskiego, Armakańskiego przed tym biskupa, a na ten czas Kulmienskiego albo Chełmienskiego w Prusiech, który przyjachawszy do Nowogrodka Litewskiego z arcibiskupiem Rigenskim i s Krzyżakami Pruskimi i Liflandskimi, Mindauga albo Mendoka na królestwo Litewskie według zwykłych ceremonij kościelnych pomazał, obwołał i z ramienia papieskiego i cesarskiego, koroną nową Litewską koronował.

Maciej Stryjkowski, Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi. Warszawa, 1846. T. 1. s. 289
Ruiny zamku w XIX wieku wg ryciny Napoleona Ordy

W 1314 komtur krzyżacki Heinrich von Plotzke bezskutecznie próbował zdobyć gród. W XIV wieku warownia była wielokrotnie oblegana i niszczona w czasie najazdów krzyżackich, wojen litewsko-ruskich i waśni rodowych. W 1349 roku przed kolejnym najazdem krzyżackim mieszkańcy sami spalili miasto i zamek przed opuszczeniem miasta. W miejscu zniszczonej fortyfikacji nowy murowany zamek w 1415 roku polecił zbudować książę Witold.

Na początku XVI wieku zamek uległ zniszczeniu przez Tatarów. Odbudowany, ale z uwagi na przestarzały system obronny stracił na znaczeniu. W 1638 roku w wieży bramnej umieszczono archiwum miejskie. W 1662 zamek został zdobyty i spustoszony przez wojska moskiewskie, archiwum zostało o obrabowane i częściowo wywiezione. W XVIII wieku dalsze zniszczenia zamku nastąpiły w wyniku pożarów: w 1710 w czasie najazdu Szwedów i w 1751, gdy spłonęły resztki miejskiego archiwum.

Od początku XIX wieku zamek znajduje się w stanie trwałej ruiny. Zachowały się ruiny wieży kościelnej, bramnej, fragment wschodniego odcinka murów z przechodem furty (częściowo rekonstruowane w XX wieku), wały ziemne i głęboka fosa otaczająca zamek. Z zamkowej cerkwi zachowały się fundamenty.

W roku 2009 minister kultury Białorusi Pawał Łatuszka rozpoczął kampanię na rzecz odbudowy zamku.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Współczesna rekonstrukcja zamku

W XIV–XV wieku zamek posiadał kształt nieregularnego czworoboku, co wynikało z kształtu wzgórza na którym był położony. Posiadał cztery wieże narożne o planie kwadratu i wieżę bramną w połowie północnej kurtyny murów obwodowych. W wieży bramnej znajdował się przejazd na dziedziniec i pomieszczenia mieszkalne w wyższych kondygnacjach, a w wieży południowo-wschodniej znajdowała się furta, prowadząca prawdopodobnie do źródła wypływające z góry zamkowej, chronionego przez piątą wieżę od północy i połączonym murem z głównym obwodem obronnym. Na dziedzińcu, pomiędzy wieżą narożną tzw. kościelną a wieżą bramną, znajdował się budynek mieszkalny przylegający do murów. Zamek wzniesiony był z cegły na fundamencie z głazów narzutowych. W zachodniej części dziedzińca znajdowała się cerkiew zamkowa, wzniesiona w XIV wieku. Wzgórze zamkowe umocnione było dodatkowo fosą i wałem ziemnym.

Przypisy

  1. Józef Żmigrodzki: Nowogródek i okolice. 1930.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Polak: Zamki na Kresach: Białoruś, Litwa, Ukraina. Warszawa: Pagina, 1997, s. 157–158. ISBN 83-907506-0-0.