Zapalenie wyrostka sutkowatego
| Zapalenie wyrostka sutkowatego | |||
| Mastoiditis | |||
 Zapalenie lewego wyrostka sutkowatego z ropniem podokostnowym |
|||
|
|||
|
|||
|
|||
| ICD-10 | H70.9 Nieokreślone zapalenie wyrostka sutkowatego |
||
Zapalenie wyrostka sutkowatego jest procesem zapalnym obejmującym komórki powietrzne wyrostka sutkowatego z cechami zapalenia kości lub szpiku kości obejmującej wyrostek. Jest to powikłanie ostrego lub przewlekłego zapalenia ucha środkowego.
Spis treści |
Etiopatogeneza [edytuj]
Skomplikowany system pneumatyczny kości skroniowej sprzyja szerzeniu się procesu zapalnego przez ciągłość. W przypadku ostrego zapalenia ucha środkowego zwykle występuje odczyn zapalny nabłonka komórek wyrostka, który ustępuje przy odpowiednim leczeniu zapalenia ucha. Czasami zapalenie komórek wyrostka rozwija się dalej powodując:
- zaleganie treści ropnej w komórkach wyrostka
- tworzenie ziarniny zapalnej
- odwapnienie i osteolizę kostnych beleczek wyrostka
W przewlekłym zapaleniu ucha odczyn ze strony wyrostka ma charakter zapalenia kości (osteitis) lub kości i szpiku (osteomyelitis), gdyż sam wyrostek jest zwykle "grubszy"- sklerotyczny. W kości tworzącej wyrostek sutkowaty występuje wtedy nierzadko martwa i zakażona tkanka kostna o słabym unaczynieniu. Ten stan sprzyja szerzeniu się zapalenia w kierunku przyśrodkowym, co może być przyczyną usznopochodnych powikłań wewnątrzczaszkowych.
Czynniki sprzyjające wystąpieniu zapalenia wyrostka sutkowatego w ostrym zapaleniu ucha środkowego :
- upośledzony odpływ (drenaż wydzieliny zapalnej z wyrostka do jamy bębenkowej przez wąskie wejście do jamy sutkowej (aditus ad antrum))
- nieprawidłowa antybiotykoterapia (zbyt małe dawki, niewłaściwy antybiotyk)
- obniżona odporność
Mikrobiologia [edytuj]
W przypadku gdy zapalenie wyrostka sutkowatego występuje jako powikłanie ostrego zapalenia ucha środkowego bakteriami wywołującymi patogenami są bakterie tlenowe:
- Paciorkowiec ropotwórczy (Streptococcus pyogenes)
- Paciorkowiec zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae)
- Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus)
a także bakterie beztlenowe:
Gdy zapalenie wyrostka sutkowatego towarzyszy przewlekłemu zapaleniu ucha środkowego wywołują je zwykle Gram dodatnie i Gram ujemne bakterie tlenowe:
- Proteus spp.
- Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa)
Objawy kliniczne [edytuj]
Objawy pojawiają się zwykle w trakcie lub 2-3 tygodnie po leczeniu ostrego zapalenia ucha środkowego lub w trakcie zaostrzenia przewlekłego zapalenia ucha środkowego i obejmują:
- ból ucha i okolicy zausznej
- ropny wyciek z ucha
- pogorszenie słuchu
- objawy ogólne (gorączka, stan ogólnego rozbicia)
Badanie ORL [edytuj]
- obrzęk i zaczerwienienie okolicy zausznej - naciek zapalny skóry (w pierwszym okresie choroby może nie występować)
- w badaniu otoskopowym opadnięcie tylno-górnej ściany przewodu słuchowego zewnętrznego, zaczerwienienie błony bębenkowej, czasami widoczna jej perforacja z wypływaniem treści ropnej
przy wytworzonym ropniu podokostnowym wyrostka:
- odstawanie małżowiny usznej
- objaw chełbotania
Obecnie, w dobie antybiotykoterapii wyżej opisane objawy z utworzeniem ropnia podokostnowego występują rzadko. Zwykle objawy zapalenia wyrostka sutkowatego są bardziej skryte: pobolewanie ucha promieniujące ku tyłowi do potylicy, pogrubienie i obrzęk, często bez zaczerwienienia błony bębenkowej. Niekiedy może występować zaróżowienie błony lub przekrwienie (rozszerzenie) naczyń w okolicy rękojeści młoteczka (nastrzyk młoteczkowy).
Przebieg kliniczny [edytuj]
Zapalenie kości i ropniak wewnątrz wyrostka mogą powodować tworzenie się ropnia podokostnowego na zewnętrznej powierzchni kości wyrostka. Wytworzenie takiego ropnia powoduje objaw odstawania małżowiny usznej. Wytworzony ropniak podokostnowy na wyrostku sutkowatym może szerzyć się w różnych kierunkach i powodować rozszerzanie się procesu zapalnego:
- do komórek powietrznych łuku jarzmowego, w kierunku przednio-górnym (zygomatitis)
- do tkanek głębokich szyi, ku dołowi przez szczyt wyrostka, wzdłuż górnego przyczepu mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego - ropień Bezolda
- do komórek powietrznych piramidy kości skroniowej, w kierunku przyśrodkowym (petrositis), tworząc niezmiernie rzadko ropień szczytu piramidy
- do przewodu słuchowego zewnętrznego, w kierunku przednim, tworząc z nim przetokę
Rozwój tych powikłań w znacznej mierze spowodowany jest stopniem upowietrznienia (pneumatyzacji) kości skroniowej - im jest ono większe tym częściej dochodzi do rozszerzania się procesu zapalnego na sąsiednie tkanki. U małych dzieci ze słabą pneumatyzacją najczęstszym powikłaniem jest ropień zamałżowinowy.
Diagnostyka [edytuj]
Badaniem potwierdzającym zapalenie wyrostka sutkowatego jest TK kości skroniowych. Obecnie wykonuje się badanie o wysokiej rozdzielczości TK HR kości skroniowych. Innym pomocnym badaniem jest wykonanie badania rentgenowskiego kości skroniowych w projekcji Schüllera.
Leczenie [edytuj]
Zapalenie wyrostka sutkowatego z destrukcją kości i wytworzonym ropniem podokostnowym jest bezwzględnym wskazaniem do leczenia operacyjnego. W takich przypadkach wykonuje się antromastoidektomię. Ponadto antybiotykoterapia obejmująca antybiotyki beta-laktamowe lub makrolidy z metronidazolem przez 14 dni lub dłużej.
Rokowanie [edytuj]
Pomyślne w przypadku prawidłowego leczenia i przestrzegania wskazań do antromastoidektomii. W przypadku nie podjęcia leczenia operacyjnego (gdy jest ono wskazane) istnieje zagrożenie powikłań wewnątrzczaszkowych.
Piśmiennictwo [edytuj]
Otolaryngologia praktyczna- podręcznik dla studentów i lekarzy. red. G. Janczewski. Gdańsk 2005.ISBN 83-89861-31-3
