Zasieki (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zasieki
Zasieki
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat żarski
Gmina Brody
Liczba ludności (2010) 359
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 68-343
Tablice rejestracyjne FZA
SIMC 0908219
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Zasieki
Zasieki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zasieki
Zasieki
Ziemia 51°45′N 14°40′E/51,750000 14,666667Na mapach: 51°45′N 14°40′E/51,750000 14,666667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zasieki (niem. Forst-Berge) – wieś w Polsce, w województwie lubuskim, w powiecie żarskim, w gminie Brody. Położona w Kotlinie Zasieckiej (Niecka Lubszy), na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, przy granicy z Republiką Federalną Niemiec. Do 1945 miejscowość Zasieki nie istniała. Od XIII wieku na jej gruntach zlokalizowana była łużycka osada Berge, która wchodziła w skład latyfundium Herrschaft Pförten z siedzibą klucza w Brodach, a później od XIX wieku stanowiła prawobrzeżną część miasta Forst (Barść).

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

Pomnik ofiar I wojny światowej w dawnym parku miejskim
Zbliżenie na modernistyczne latarnie oświetlające nieistniejący Horst Wesselplatz

Na terenie obecnej wsi Zasieki (Herrschaft Forst) powstała ok. XIII wieku wielka własność ziemska, jej pierwszymi posiadaczami była rodzina von Ilenburg. Pomiędzy 1380 a 1385 majątek nabyła rodzina von Biberstein, która od połowy XV wieku posiadała również wielką własność ziemską w Brodach (Herrschaft Pförten). Ród ten wymarł w 1667, a ich stan posiadania rozpadł się na dwie części: własność w Zasiekach przeszła w ręce Saksonii-Merseburga, w Brodach zaś majątek przejęła początkowo rodzina von Promnitz, a od 1726 rodzina von Watzdorf. W 1740 została sprzedana Henrykowi Brühlowi, który był polskim ministrem za panowania króla Augusta III. Około 1746 ponownie połączył on oba majątki, ponieważ odkupił posiadłość w Zasiekach. Wielka własność ziemska w Brodach i Zasiekach była jedną z największych posiadłości ziemskich na terenie Dolnych Łużyc. Obok dobrze rozwiniętej kancelarii i sądu dworskiego w latach 1586-1740 posiadała własny konsystorz. Wielka własność ziemska w Brodach i Zasiekach pozostawała w rękach rodziny von Brühl do 1945[1].

Po raz pierwszy Forst wymieniane jest w dokumencie z 1346. Było to niewielkie prywatne miasteczko założone ok. 1352, położone pomiędzy odnogami Nysy Łużyckiej. Nie posiadało murów obronnych, było chronione tylko przez fosę. Do końca XIX wieku miało charakter słowiański i było zamieszkane w znaczącym odsetku przez Serbołużyczan, którzy mieli tutaj własny kościół - odbywały się w nim nabożeństwa w języku łużyckim.

Forst było ośrodkiem rzemieślniczym, w którym rozwijało się m.in. płóciennictwo, sukiennictwo, szewstwo i garncarstwo. W drugiej połowie XIX wieku to niewielkie miasteczko leżące po drugiej stronie Nysy Łużyckiej przeżywało dynamiczny wzrost gospodarczy związany z panującym okresem industrializacji. Na początku XX wieku Forst stało się znaczącym ośrodkiem przemysłu tekstylnego. Liczba mieszkańców z 2400 w 1826 wzrosła do 32.060 osób w 1900, aby w 1939 liczyć 44.000 osób. W 1921 wybudowany został wedle projektu Rudolfa Kühna tzw. Lange Brücke (Długi Most) na Nysie, co bezpośrednio otworzyło możliwość rozwoju miasta na prawym brzegu rzeki. Nowa dzielnica przejęła nazwę od istniejącej tu dotychczas wsi. Berge miało gwiaździsty układ ulic, które rozchodziły się od mostu. W północnej części dzielnicy ulokowano park.[2] Pod koniec lat 30. władze III Rzeszy podjęły decyzję o ulokowaniu w południowo-wschodniej części Forst - Berge dużych zakładów chemicznych, których produkcja miała być przeznaczona do celów militarnych. Fabryka w Brożku, a dokładnie w Forst Scheuno była własnością Deutsche Sprengchemie GmbH. Prace projektowe w Zasiekach rozpoczęto w 1938, a prace ziemno-betoniarskie rozpoczęły się jesienią 1939, zakończono je w 1941[3].

Po 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec II wojny światowej miasto Forst na lewym brzegu Nysy zostało doszczętnie zniszczone, a radziecka komendantura planowała zaniechać odbudowy. Planu nie zrealizowano, a po powstaniu NRD w 1949 miasto odbudowano i ponownie rozwinięto tam przemysł tekstylny. Prawobrzeżna część Forst pozostała niezniszczona, po II wojnie światowej znalazła się w granicach państwa polskiego. Pierwszy Pełnomocnik Rządu RP na Obwód Żarski, Bronisław Podhorski, w dniu 31 maja 1945 raportował: (...) Gmina miejska Forst podzielona rzeką na dwie części została objęta administracją tylko w części leżącej na prawym brzegu Nissy. Zgodnie ze stanem w dniu 12 maja pozostawiono w gromadach dotychczasowych sołtysów, mianowanych przez Komendę Wojenną. W gminach miejskich Żóraw [Żary], Forst, Gąsin [Jasień] mianowano burmistrzów - Polaków. Niemiecką nazwę miasta zastąpiono polską, tymczasową nazwą Barść lub Barszcz. Był to okres, gdy nie istniało jeszcze na tutejszych ziemiach urzędowe nazewnictwo. Polacy odwołali się do starej słowiańskiej nazwy miasta, której używali Łużyczanie. Według etymologów niemieckich (E. Mucke) łużyckie określenie „baršć" pochodzi od rośliny barszcz zwyczajny (polski „barszcz", czeski „bršt", rosyjski „boršč"). Spolszczona nazwa była tymczasowa i funkcjonowała do połowy 1946, a także pewien czas po ustaleniu dla tej miejscowości urzędowej nazwy Zasieki. Dowodami są nieliczne adnotacje w dokumentach archiwalnych. W latach 1945 - 1991 stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza. Z dniem 16.05.1991 roku strażnica została przejęta przez Straż Graniczną i następnie została rozformowania.

W sprawozdaniu sytuacyjnym Powiatowego Komitetu PPS w Żarach za miesiąc maj 1946 wymieniono siedem miast znajdujących się w powiecie żarskim: Żary, Krystkowice (Krzystkowice), Goclaw (Jasień), Barszcz (Zasieki), Trąby (Trzebiel), Brody, Lubanica (Łęknica) i Przewóz. Dwa miesiące później w podobnym sprawozdaniu sytuacyjnym za miesiąc lipiec 1946 Powiatowy Komitet PPS w Żarach wymieniał już tylko dwa miasta w powiecie: Żary i Jasień.

Zanikanie miasta Barść/Zasieki rozpoczęło się z rozpoczęciem prac Komisji Ustalania Nazw Miejscowości w Warszawie tj. w dniach 2-4 marca 1946. W sporządzonym w tym czasie wykazie wszystkich miejscowości liczących w 1939 ponad 5000 mieszkańców nie wymieniono Barści ani Forst. Obowiązująca do dziś nazwa Zasieki została ustalona na podstawie Zarządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.

Czynników które wstrzymały rozwój miasta Barść/Zasieki było kilka, m.in.: nikłe zainteresowanie repatriantów, ograniczenia związane z położeniem w strefie przygranicznej oraz niestabilna sytuacja regionu. Najistotniejszy był problem natury technicznej, związany z kanalizacją miasta. Kolektor ogólnospławny przechodził pod rzeką Nysą na niemiecką stronę do oczyszczalni ścieków w Forst. Działanie kanalizacji w mieście okazało się niemożliwe bez porozumienia z Niemcami lub wymagało nakładów na przebudowę systemu kanalizacyjnego. Z tego powodu wymarłą miejscowość włączono do gminy Brody.

W 1950 roku, w wyniku reformy administracyjnej, utworzone zostało województwo zielonogórskie. W 1951 Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze został zobowiązany do wdrożenia uchwały Prezydium Rządu z dnia 3 stycznia 1951 w sprawie akcji robót rozbiórkowych, w celu pozyskania cegły rozbiórkowej na pokrycie potrzeb Państwowego Planu Inwestycyjnego. Prace te spowodowały rozebranie zabudowy niezasiedlonego miasta. Paranoją był fakt, że do wykonania tak wysokich planów nie wystarczała cegła z wojennych gruzowisk i zniszczonych budynków. Konieczne okazało się rozbieranie budynków w dobrym stanie technicznym. Dawny Barść stał się małą wsią o szerokich ulicach z chodnikami. W północnej części wsi powstał PGR, po zmianie ustrojowej przejęty przez kombinat Igloopol z Dębicy. Po jego upadku teren przeszedł w ręce Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa[4].

W ostatnich latach w Zasiekach została zlikwidowana szkoła podstawowa.

Od 24.09.2003 roku funkcjonowało tu polsko - niemieckie przejście graniczne Zasieki - Forst w ciągu drogi wojewódzkiej nr 289, które zostało zlikwidowane 21 grudnia 2007 roku po przystąpieniu Polski do układu z Schengen.

Plany na przyszłość[edytuj | edytuj kod]

Studium Uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Brody zakłada odbudowę miasta Zasieki. Uchwała Rady Gminy Brody Nr XIII/116/95 z dnia 28 grudnia 1995 stanowi o budowie miasta, które docelowo będzie liczyło ok. 5000 mieszkańców. W przyszłych Zasiekach przewidziano miejsce dla zlokalizowania władz gminnych, administracji oraz obiektów gospodarczych i handlowych. Założono stopniowe odtworzenie dawnego układu zabudowy, a w szczególności układu komunikacyjnego oraz wykorzystanie istniejących odcinków kanalizacji sprzed 1945. Planowana jest budowa nowego mostu na Nysie Łużyckiej‭ (‬na‭ ‬360‭ ‬km‭) (Most Długi - Lange Brucke) ‬i odbudowa kładki dla pieszych,‭ ‬co umożliwi bezpośrednie kontakty handlowe,‭ ‬turystyczne i mały ruch przygraniczny ludności po obu stronach Nysy Łużyckiej.‭ ‬Plan zakłada podzielenie Zasiek na cztery jednostki strukturalno-przestrzenne, które obejmą śródmieście,‭ ‬tereny mieszkalno-usługowe,‭ ‬zabudowy zagrodowej i częściowo jednorodzinnej oraz pozostałe tereny.‭ W Zasiekach założono funkcjonowanie nieuciążliwego dla środowiska naturalnego rzemiosła i drobnej wytwórczości oraz niewielką strefę magazynowo-składową‭ (‬zlokalizowaną przy stacji kolejowej‭)‬. Planowana jest przebudowa drogi wojewódzkiej nr 289 do standardów drogi krajowej, budowa drogi powiatowej Olszyna-Brożek-Zasieki, elektryfikacja linii kolejowej Forst-Żary wraz z przystosowaniem stacji w Zasiekach do obsługi przeładunków kontenerowych, które dostarczane są do przejścia w Olszynie. Niemcy planują zrekonstruować most Lange Brucke w Zasiekach. Na razie ten plan jest na etapie projektu, ale przeprowadzono ekspertyzy i budowa mostu, który połączy obie miejscowości po obu stronach Nysy Łużyckiej ma się zakończyć do 2013 roku.

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie Gmina Brody rozpoczęła prace przy budowie wodociągu i przebudowy linii energetycznych. Regularnie przeprowadzane są przetargi dotyczące sprzedaży nieruchomości w Zasiekach. W najbliższym czasie Gmina Brody deklaruje rozpoczęcie przebudowy linii energetycznej oraz prace wstępne przygotowywacze terenu pod budowę oczyszczalni ścieków.

Obecnie w Zasiekach znajduje się apteka, dwie staje paliw, placówki drobnego handlu ogólnospożywczego i przemysłowego oraz zakład produkujący wyroby wełniane. Na terenie po dawnym gospodarstwie PGR funkcjonuje stadnina prowadząca szkółkę jeździecką.

Ciekawe miejsca[edytuj | edytuj kod]

  • pozostałości i ruiny Berge - przedwojennej dzielnicy miasta Forst.
  • ruiny fabryki materiałów wybuchowych Deutsche Sprengchemie GmbH zbudowanej w latach 30. XX wieku.
  • elektrownia wodna i jaz zasuwowo-zastawkowy wybudowane w 1905 r[5], przebudowywana w 1964 i 1996 roku[6]
  • ruiny mostu o unikalnej architekturze wybudowanego w 1921 r.[7]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Miasta polskie w Tysiącleciu", przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław - Warszawa - Kraków, 1965-1967

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]