Zastrzalinowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zastrzalinowate
Podocarpus macrophyllus
Podocarpus macrophyllus
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd araukariowce
Rodzina zastrzalinowate
Nazwa systematyczna
Podocarpaceae Endl.
Syn. Conif.: 203. Mai-Jun 1847[3]
Typ nomenklatoryczny
Podocarpus L’Hér. ex Pers., nom. cons. (1807)[3]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Zastrzalinowate (Podocarpaceae) – rodzina drzew nagonasiennych występujących przeważnie na półkuli południowej, z największym zróżnicowaniem na obszarze od Nowej Zelandii po południowo-wschodnią Azję[4]. W obrębie rodziny wyróżnia się od 17[1][5] do 20[6] rodzajów z ok. 150[7]–173 gatunkami[8]. Do rodziny należą wiecznie zielone drzewa i krzewy o liściach szpilkowych, ale też i z blaszką płaską, równowąską lub lancetowatą. Wiele gatunków odgrywa istotną rolę gospodarczą – jako źródło drewna. Gatunki krzewiaste występują często w górach tworząc formacje zaroślowe[7].

Wyjątkowym przedstawicielem tej rodziny ze względu na biologię jest gatunek Parasitaxus ustus. Jest on jedynym pasożytniczym gatunkiem iglastym. Występuje w Nowej Kaledonii, gdzie pasożytuje na innym przedstawicielu rodziny zastrzalinowatych — Falcatifolium taxoides. Ze względu na odrębność rodzaj kokietnik (Phyllocladus) bywa wyodrębniany w osobną rodzinę Phyllocladaceae[1].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzina ta jest klasycznym przykładem flory antarktycznej, z największą koncentracją jej przedstawicieli w krainie australijskiej, szczególnie w Nowej Kaledonii, Nowej Zelandii i na Tasmanii, a w nieco mniejszym stopniu na Malezji i w Ameryce Południowej (zwłaszcza w Andach). Kilka rodzajów przekracza równik i dociera aż do Indochin i Filipin. Północną granicą zasięgu występowania rodzaju zastrzalin (Podocarpus) jest południowa Japonia i południowe Chiny w Azji oraz Meksyk w Ameryce, a Nageia – południowe Chiny i południowe Indie. Dwa rodzaje występują również w Afryce subsaharyjskiej – szeroko rozprzestrzeniony Podocarpus oraz endemiczny Afrocarpus.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Phyllocladus trichomanoides
Afrocarpus falcata

Krzewy i drzewa o bardzo zróżnicowanych rozmiarach – od niewielkich, płożących po ogromne drzewa. Liście są bardzo zróżnicowane, przy czym nierzadko występują tu liście o blaszce płaskiej, lancetowatej. Strobile mają postać kłosów. Dojrzewające nasiono otaczane jest mięsistą osnówką, tak że przypomina jagodę, zwłaszcza że często jest ona żywo zabarwiona[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina jest wraz z araukariowatymi (Araucariaceae) łączona jest w rząd araukariowców (Araucariales Gorozh., Lekts. Morf. Sist. Archegon.: 72 (1904)). Rząd ten łączony jest w jednym taksonie (podklasa Pinidae) wraz z sosnowcami (Pinales) i cyprysowcami (Cupressales)[2]. W innych ujęciach cała ta grupa opisywana jest jako rząd sosnowców (Pinales)[9]. Systematycy zgodnie przedstawiają w każdym razie araukariowate jako grupę siostrzaną zastrzalinowatych (w szerokim ich ujęciu). W obrębie samej rodziny wyodrębniany bywa rodzaj kokietnik (Phyllocladus) w osobną rodzinę Phyllocladaceae Bessey 1907. Genowe analizy filogenetyczne nie dają jednoznacznych wyników, zdaniem niektórych badaczy potwierdzają siostrzaną pozycję tego rodzaju w stosunku do innych zastrzalinowatych, według innych rodzaj ten zagnieżdżony jest w obrębie zastrzalinowatych[1].

Powiązania filogenetyczne rodziny w obrębie nagonasiennych[2][10]
nagonasienne

sagowcowe




miłorzębowe




sosnowate Pinaceae



gniotowce Gnetales



araukariowce

araukariowateAraucariaceae



zastrzalinowate Podocarpaceae




cyprysowce Cupressales






Wykaz rodzajów[5]

W obrębie rodziny wyróżnia się różną liczbę rodzajów. Wynika to z różnego ujmowania rangi niektórych taksonów, przez jednych systematyków wyodrębnianych do rangi rodzaju, przez innych klasyfikowanych w obrębie już wyróżnionych rodzajów (głównie dotyczy to rodzaju Dacrydium i Podocarpus)[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–.
  2. 2,0 2,1 2,2 Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. 3,0 3,1 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – P (ang.). University of Maryland. [dostęp 2011-12-3].
  4. 4,0 4,1 V.P. Singh: Gymnosperm II. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 513-516. ISBN 81-7625671-4.
  5. 5,0 5,1 Genera of Podocarpaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-02].
  6. Podocarpaceae. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-12-02].
  7. 7,0 7,1 7,2 Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  8. Christopher J. Earle: Podocarpaceae description (ang.). The Gymnosperm Database. [dostęp 11 listopada 2008].
  9. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website - PINALES. 2001–.
  10. Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg, London: Elsevier, Academic Press, 2010, s. 129-141. ISBN 978-0123743800.
  11. 11,0 11,1 Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 241,371.