Zatrwian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zatrwian
Zatrwian zwyczajny
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina ołownicowate
Rodzaj zatrwian
Nazwa systematyczna
Limonium Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754[2]
Typ nomenklatoryczny
Limonium vulgare Mill.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty zatrwiana wrębnego
Limonium perezii
Zatrwian zwyczajny

Zatrwian (Limonium Mill.) – rodzaj roślin kwiatowych z rodziny ołownicowatych reprezentowany przez 120-150 gatunków (według niektórych autorów nawet 300 gatunków[3]). Większość gatunków występuje w pasie od Wysp Kanaryjskich przez śródziemnomorski rejon Europy i Afryki do wschodniej Azji (Japonia, Tajwan). Kilka gatunków znanych jest także z Ameryki Północnej i Południowej, południowej Afryki, Australii. Wiele gatunków jest odpornych na zasolenie gleb, toteż porastają solniska, przybrzeża słonych jezior i mórz. Przeważnie też dobrze tolerują suchy klimat i słabe gleby, w tym górskie. Są owadopylne[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Przeważnie byliny o wysokości 10-70 cm, rzadko rośliny jednoroczne i (głównie z Wysp Kanaryjskich) krzewy do 1 m wysokości. Łodyga bywa oskrzydlona[3].
Liście
Pojedyncze, od 1 do 30 cm długości i 5-100 mm szerokości, zgrupowane w rozetę, zwykle skórzaste[3].
Kwiaty
Drobne (4-10 mm), pięciopłatkowe, przeważnie różowe, fioletowe lub purpurowe, tylko u nielicznych gatunków białe lub żółte. Zebrane po kilka w niewielkich kłosach na rozgałęzieniach łodygi. Pięć działek kielicha jest zrośniętych w 5-nerwową, papierzastą rurkę. Pręciki w liczbie 5 wyrastają z nasady płatków. Słupek z 5 szyjkami zakończonymi wąskimi znamionami[3].
Owoce
Jednonasienne, zamknięte w trwałym, papierzastym kielichu[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Rodzaj z rodziny ołownicowatych (Plumbaginaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych. W obrębie ołownicowatych należy do podrodziny Staticoideae plemienia Staticeae[4].

Gatunki uprawiane w Polsce[5]
Lista gatunków i obszary ich występowania ([6])
  • Limonium arborescens (Teneryfa)
  • Limonium aureum (Syberia, Mongolia, północne Chiny)
  • Limonium auriculaeursifolium (SW Europa, NE Afryka)
  • Limonium australe (Australia)
  • Limonium bellidifolium (Europa, SW Asia)
  • Limonium bicolor (Mongolia, północne Chiny)
  • Limonium binervosum (zachodnia Europa)
  • Limonium bourgaei (Lanzarote)
  • Limonium brassicifolium (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium caesium (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium californicum (zachodnie USA: Oregon do Kalifornii)
  • Limonium callianthum (zachodnie Chiny: Xinjiang)
  • Limonium carolinianum (wschodnia Ameryka Północna, Nowa Fundlandia do Florydy i Bermudów. syn. L. angustatum, L. nashii)
  • Limonium caspium (środkowa Europa do środkowej Azji)
  • Limonium chrysocomum (Azja środkowa)
  • Limonium confusum (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium congestum (Azja środkowa)
  • Limonium coralloides (Azja środkowa)
  • Limonium cordatum (środkowy rejon śródziemnomorski)
  • Limonium cosyrense (wschodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium delicatulum (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium dichroanthum (Azja środkowa)
  • Limonium dielsianum (zachodnie Chiny: Gansu, Qinghai)
  • Limonium dregeanum (południowa Afryka)
  • Limonium echioides (rejon śródziemnomorski)
  • Limonium emarginatum (południowa Hiszpania)
  • Limonium ferulaceum (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium flexuosum (Azja środkowa)
  • Limonium franchetii (wschodnie wybrzeże Chin)
  • Limonium fruticans (Teneryfa)
  • Limonium gmelinii (wschodnia Europa, Syberia)
  • Limonium gougetianum (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium humile (NW Europa)
  • Limonium imbricatum (Teneryfa)
  • Limonium insigne (południowa Hiszpania)
  • Limonium kaschgaricum (Azja środkowa)
  • Limonium lacostei (zachodnie Chiny, Tybet, Kaszmir)
  • Limonium latifolium (środkowa i SE Europa)
  • Limonium leptolobum (Azja środkowa)
  • Limonium leptostachyum (Azja środkowa)
  • Limonium lilacinum (centralna Turcja)
  • Limonium limbatum (SW USA)
  • Limonium macrophyllum (Teneryfa)
  • Limonium macropterum (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium macrorhabdos (Ladakh)
  • Limonium minutum (południowa Francja)
  • Limonium mouretii (Maroko)
  • Limonium myrianthum (Azja środkowa)
  • Limonium ornatum (Maroko)
  • Limonium otolepis (Azja środkowa i SW)
  • Limonium pectinatum (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium peregrinum (południowa Afryka)
  • Limonium perezii (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium perezii (Wyspy Kanaryjskie, naturalizowana w Kalifornii)
  • Limonium paradoxum (Wyspy Brytyjskie)
  • Limonium potaninii (zachodnie Chiny: Syczuan, Qinghai, Gansu)
  • Limonium preauxii (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium puberulum (Wyspy Kanaryjskie)
  • Limonium ramosissimum (rejon śródziemnomorski)
  • Limonium reniforme (Iran)
  • Limonium rezniczenkoanum (Azja środkowa)
  • Limonium sieberi (wschodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium sinense (wybrzeża wschodniej Azji: Chiny, Okinawa, *Wietnam)
  • Limonium sinuatum (rejon śródziemnomorski)
  • Limonium spathulatum (rejon śródziemnomorski)
  • Limonium suffruticosum (Azja zachodnia i środkowa)
  • Limonium tenellum (Mongolia, NW Chiny)
  • Limonium tetragonum (wschodnia Azja aż do Nowej Kaledonii na południu)
  • Limonium thouinii (rejon śródziemnomorski)
  • Limonium tomentellum (rejon Morza Czarnego)
  • Limonium virgatum (zachodni rejon śródziemnomorski)
  • Limonium vulgare (zachodnia Europa, północna Afryka)
  • Limonium wrightii (Japonia, Tajwan)

Niektóre gatunki, zaliczane wcześniej do Limonium, np. L. tataricum, są obecnie przeniesione do oddzielnego rodzaju Goniolimon.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Korzenie zatrwianu ze względu na dużą zawartość taniny były tradycyjnie wykorzystywane w garbarstwie, a także do produkcji czarnej, różowej, żółtej i zielonej farby stosowanej do barwienia skór lub dywanów.
  • Szereg gatunków cieszy się dużą popularnością w ogrodnictwie jako rośliny ozdobne.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 96. ISBN 0333748905.
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. http://en.wikipedia.org/wiki/Sea-lavender]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. R. Horwood, 1919: British Wild Flowers – In Their Natural Haunts Vol2-4. The Gresham Publishing Co [1]
  • Wielka Encyklopedia Sowiecka, 1970-1977, hasło: Кермек.