Zawadzki (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Zawadzki i jego odmiany
Herb Zawadzki według przekazów rodzinnych
Herb Zawadzki według przekazów rodzinnych

Zawadzki (Ostoja odmienny) – polski herb szlachecki, używany na Kaszubach. Według opinii Alfreda Znamierowskiego jest to odmiana herbu Ostoja[1]. Przemysław Pragert skłonny jest uważać za Ostoję odmienną tylko jeden wariant tego herbu (Zawadzki II), do reszty odnosząc się niepewnie[2].

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Zachowały się przekazy o przynajmniej czterech wariantach tego herbu. Opisy z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego[3]. Zestawienia trzech wariantów dokonał Przemysław Pragert[2]:

Zawadzki I (Ostoja odmienny, Sas pruski odmienny): W polu czerwonym półksiężyc złoty, nad nim miecz srebrny na opak; nad nim i po bokach po jednej gwieździe złotej. Klejnot: Półksiężyc złoty. Labry: czerwone podbite złotem.

Zawadzki I odmienny (Ostoja odmienny): Miecz jest w pozycji właściwej, wbity w półksiężyc. Półksiężyc srebrny, z twarzą. Labry podbite srebrem.

Zawadzki II (Ostoja odmienny): W polu czerwonym miecz srebrny, z prawej półksiężyc złoty w prawo, z lewej dwie takież gwiazdy w słup. W klejnocie pięć piór strusich srebrnych. Labry czerwone, podbite złotem.

Istnieje pewna niekonsekwencja co do ułożenia miecza w źródłach współczesnych. Zarówno Tadeusz Gajl jak i Przemysław Pragert korzystali przy rekonstrukcji z tych samych źródeł, ale u jednego miecz jest na opak, u drugiego w pozycji właściwej. Wynika to z tego, że obaj heraldycy korzystali wyłącznie z przekazów pisanych, gdzie nie sprecyzowano tej kwestii[2][4]. Formalnie, z punktu widzenia blazonowania, gdy nie podano położenia miecza, powinien on być w pozycji domyślnej (czyli jak u Pragerta). Jednakże oryginalna pieczęć z tym herbem (szczegóły poniżej), podaje to w wątpliwość.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Herb znany ze źródeł polskich i niemieckich. Wariant I wymieniany przez Dachnowskiego (Herbarz szlachty Prus Królewskich), Niesieckiego i Chrząński (Tablice odmian herbowych), przy czym obaj późniejsi autorzy opierali się na przekazie Dachnowskiego. Wariant I odm. przytoczył Nowy Siebmacher. Wariant II wymieniają Niesiecki, Piotr Nałęcz-Małachowski (Zbiór nazwisk szlachty) i Emilian Szeliga-Żernicki (Der polnische Adel). Herb Zawadzkich zachował się też na odcisku pieczęci Konstantego von Zawadzkiego z 1798 i na elementach zastawy stołowej należącej do rodziny.

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Zawadzki (Zawacki) także z przydomkami Rusken, Budner (Butner, Büthner), Wengrowo, Broda.

Wariantu I miała używać według Dachnowskiego rodzina Zawackich z Zawdy koło Łasina.

Rodziny tego samego nazwiska miały używać szeregu innych herbów. Tadeusz Gajl wymienia ich 24 (łącznie z omawianymi tutaj)[5]. Na Kaszubach byli jeszcze Zawadzcy herbu Rogala (według Pragerta najznaczniejsi) oraz Ostoja.

Przypisy

  1. Alfred Znamierowski: Herbarz rodowy. Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 142. ISBN 83-7391-166-9.
  2. 2,0 2,1 2,2 Przemysław Pragert: Herbarz rodzin kaszubskich. T. 1. BiT, 2001, s. 114-116,189. ISBN 8391985261 (9788391985267).
  3. Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104–108. ISBN 978-83-247-0100-1.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 396. ISBN 978-83-60597-10-1.
  5. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007. ISBN 978-83-60597-10-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzedni

Zawada
POL COA blank.svg
Herby ułożone alfabetycznie

Zawadzki
POL COA blank.svg
Następny

Zawadzki (śląski)