Zawciąg
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Zawciąg | |
|---|---|
 Morfologia (zawciąg pospolity)
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | goździkowce |
| Rodzina | ołownicowate |
| Rodzaj | zawciąg |
| Nazwa systematyczna | |
| Armeria Willd. Enum. Pl. Horti Berol. 333. Apr 1809[2] |
|
| Typ nomenklatoryczny | |
| Armeria vulgaris Willd[2] | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Zawciąg (Armeria Willd.) – rodzaj roślin z rodziny ołownicowatych. Wyróżnia się od 50[3] do ponad 90[4] gatunków występujących na półkuli północnej oraz w Ameryce Południowej, z centrum zróżnicowania w południowej Europie (na samym tylko Półwyspie Iberyjskim stwierdzono 54 gatunki)[5]. W Polsce tylko 1 gatunek – zawciąg pospolity (Armeria maritima). Liczba wyróżnianych gatunków zależy od ich definiowania przez autorów klasyfikacji i wynika z dużych problemów taksonomicznych w obrębie rodzaju[3]. Rośliny te rosną najczęściej na terenach skalistych i w formacjach trawiastych w pasie wybrzeży oraz w górach. Niektóre gatunki bywają uprawiane jako ozdobne w ogrodach[5].
Morfologia[edytuj]
- Pokrój
- Byliny darniowe lub drobne krzewinki szpalerowe. Nie posiadają ulistnionej, wzniesionej łodygi, lecz bezlistny głąbik. Pod ziemią znajduje się silny korzeń palowy i rozgałęzione, drewniejące kłącze[3].
- Liście
- Pojedyncze, całobrzegie, równowąskie lub równowąsko-lancetowate, u nasady zwężone, zebrane w rozety przyziemne[3]. Zwykle miękkie[5].
- Kwiaty
- Niewielkie (do 1 cm średnicy)[5], zebrane w główkowate kwiatostany, umieszczone na szczycie głąbika. Półkoliste główki zawierają ścieśnione wierzchotki kwiatów otoczone łuskowatymi przysadkami. Poszczególne kwiaty są bezszypułkowe lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich zrosłodziałkowy, jest dzwonkowaty, z 10 żebrami, omszony dookoła lub przynajmniej na żebrach, rzadko nagi. Pięć płatków korony jest nieznacznie zrośniętych u nasady. Mają kolor od białego po ciemnopurpurowy. Pręcików jest 5, wyrastających u nasady płatków. Szyjek słupka 5, wolnych, zakończonych równowąskim znamieniem, brodawkowatym lub gładkim[3][5].
- Owoce
- Suche, jednonasienne, zamknięte w trwałym kielichu, otwierają się przy nasadzie[3][5].
Systematyka[edytuj]
Polyanthemum Medik., Statice L.
- Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]
Należy do rodziny ołownicowatych (Plumbaginaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych. W obrębie goździkowatych należy do podrodziny Staticoideae plemienia Staticeae[6].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Plumbaginanae Takht. ex Reveal, rząd ołownicowce (Plumbaginales Lindl.), rodzina ołownicowate (Plumbaginaceae Juss.), plemię Armerieae Dumort., rodzaj zawciąg (Armeria Willd.)[7].
- Gatunki flory Polski[8]
- zawciąg pospolity (Armeria maritima (Mill.) Willd., syn. A. elongata (Hoffm.) W. D. J. Koch)
- Armeria alboi (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria alliacea (Cav.) Hoffmanns. & Link – zawciąg czosnkowaty
- Armeria alpina (DC.) Willd. – zawciąg alpejski
- Armeria alpinifolia Pau & Font Quer
- Armeria apollinaris Sennen & Mauricio
- Armeria arcuata Welw. ex Boiss. & Reut.
- Armeria arenaria (Pers.) Schult. – zawciąg piaskowy
- Armeria aspromontana Brullo, Scelsi & Sampinato
- Armeria atlantica Pomel
- Armeria beirana Franco
- Armeria belgenciensis Donad. ex Kerguélen
- Armeria berlengensis Daveau
- Armeria bigerrensis (Vicioso & Beltrán) Pau ex Rivas Mart.
- Armeria bourgaei Boiss. ex Merino
- Armeria brutia Brullo, Gangale & Uzunov
- Armeria bubanii G.H.M.Lawr.
- Armeria caballeroi (Bernis) Donad.
- Armeria canescens (Host) Boiss. – zawciąg bałkański
- Armeria cantabrica Boiss. & Reut. ex Willk. & Lange – zawciąg kantabryjski
- Armeria capitella Pau
- Armeria cariensis Boiss.
- Armeria castellana Boiss. & Reut. ex Leresche
- Armeria castroviejoi Nieto Fel.
- Armeria choulettiana Pomel
- Armeria ciliata (Lange) Nieto Fel.
- Armeria colorata Pau
- Armeria curvifolia Bertero
- Armeria denticulata (Bertol.) DC.
- Armeria duriaei Boiss. (syn. Armeria juniperifolia Hoffmanns. et Link) – zawciąg jałowcolistny
- Armeria ebracteata Pomel
- Armeria eriophylla Willk.
- Armeria euscadiensis Donad. & Vivant
- Armeria fibrosa Pomel
- Armeria filicaulis (Boiss.) Boiss.
- Armeria fontqueri Pau
- Armeria gaditiana Boiss.
- Armeria genesiana Nieto Fel.
- Armeria giraldii (Bernis) Litard. – zawciąg sitowaty
- Armeria godayana Font Quer
- Armeria hirta Willd.
- Armeria hispalensis Pau
- Armeria humilis (Link) Schult.
- Armeria icarica Edm.
- Armeria johnsenii Papan. & Kokkini
- Armeria langei Boiss.
- Armeria leonis Sennen
- Armeria leucocephala Salzm. ex Koch
- Armeria linkiana Nieto Fel.
- Armeria macrophylla Boiss. & Reut.
- Armeria macropoda Boiss.
- Armeria maderensis Lowe
- Armeria malacitana Nieto Fel.
- Armeria malinvaudii H.J.Coste & Soulié
- Armeria masguindalii (Pau) Nieto Fel.
- Armeria mauritanica Wallr.
- Armeria merinoi (Bernis) Nieto Fel. & Silva Pando
- Armeria morisii Boiss.
- Armeria muelleri A.Huet
- Armeria multiceps Wallr.
- Armeria neglecta Girard
- Armeria pauana (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria pinifolia (Brot.) Hoffmanns. & Link
- Armeria pseudarmeria (Murray) Mansf. – zawciąg szerokolistny, zawciąg nibyzawciągowaty
- Armeria pubigera (Desf.) Boiss.
- Armeria pubinervis Boiss.
- Armeria pungens (Link) Hoffmanns. & Link
- Armeria quichiotis (Gonz.Albo) A.W.Hill
- Armeria rhodopea Velen.
- Armeria rothmaleri Nieto Fel.
- Armeria rouyana Daveau
- Armeria ruscinonensis Girard
- Armeria sampaioi (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria sancta Janka
- Armeria sardoa Spreng.
- Armeria scabra Willd.
- Armeria simplex Pomel
- Armeria soleirolii (Duby) Godr.
- Armeria spinulosa Boiss.
- Armeria splendens (Lag. & Rodr.) Webb
- Armeria tingitana Boiss. & Reut.
- Armeria trachyphylla Lange
- Armeria transmontana (Samp.) G.H.M.Lawr.
- Armeria trianoi Nieto Fel.
- Armeria trojana Bokhari & Quézel
- Armeria undulata (Bory) Boiss.
- Armeria vandasii Hayek
- Armeria velutina Welw. ex Boiss. & Reut.
- Armeria villosa Girard
- Armeria welwitschii Boiss. – zawciąg Welwitscha
- Armeria × intermedia Szaf.
- Armeria × salmantica (Bernis) Nieto Fel.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-05-30].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Claude Lefèbvre, Xavier Vekemans: Armeria (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-05-30].
- ↑ 4,0 4,1 Armeria (ang.). W: The Plant List [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2011-05-30].
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 95. ISBN 0333748905.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Armeria (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
