Zawciąg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zawciąg
Morfologia (zawciąg pospolity)
Morfologia (zawciąg pospolity)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina ołownicowate
Rodzaj zawciąg
Nazwa systematyczna
Armeria Willd.
Enum. Pl. Horti Berol. 333. Apr 1809[2]
Typ nomenklatoryczny
Armeria vulgaris Willd[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Zawciąg (Armeria Willd.) – rodzaj roślin z rodziny ołownicowatych. Wyróżnia się od 50[3] do ponad 90[4] gatunków występujących na półkuli północnej oraz w Ameryce Południowej, z centrum zróżnicowania w południowej Europie (na samym tylko Półwyspie Iberyjskim stwierdzono 54 gatunki)[5]. W Polsce tylko 1 gatunek – zawciąg pospolity (Armeria maritima). Liczba wyróżnianych gatunków zależy od ich definiowania przez autorów klasyfikacji i wynika z dużych problemów taksonomicznych w obrębie rodzaju[3]. Rośliny te rosną najczęściej na terenach skalistych i w formacjach trawiastych w pasie wybrzeży oraz w górach. Niektóre gatunki bywają uprawiane jako ozdobne w ogrodach[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny darniowe lub drobne krzewinki szpalerowe. Nie posiadają ulistnionej, wzniesionej łodygi, lecz bezlistny głąbik. Pod ziemią znajduje się silny korzeń palowy i rozgałęzione, drewniejące kłącze[3].
Liście 
Pojedyncze, całobrzegie, równowąskie lub równowąsko-lancetowate, u nasady zwężone, zebrane w rozety przyziemne[3]. Zwykle miękkie[5].
Kwiaty 
Niewielkie (do 1 cm średnicy)[5], zebrane w główkowate kwiatostany, umieszczone na szczycie głąbika. Półkoliste główki zawierają ścieśnione wierzchotki kwiatów otoczone łuskowatymi przysadkami. Poszczególne kwiaty są bezszypułkowe lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich zrosłodziałkowy, jest dzwonkowaty, z 10 żebrami, omszony dookoła lub przynajmniej na żebrach, rzadko nagi. Pięć płatków korony jest nieznacznie zrośniętych u nasady. Mają kolor od białego po ciemnopurpurowy. Pręcików jest 5, wyrastających u nasady płatków. Szyjek słupka 5, wolnych, zakończonych równowąskim znamieniem, brodawkowatym lub gładkim[3][5].
Owoce 
Suche, jednonasienne, zamknięte w trwałym kielichu, otwierają się przy nasadzie[3][5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[2]

Polyanthemum Medik., Statice L.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Należy do rodziny ołownicowatych (Plumbaginaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych. W obrębie goździkowatych należy do podrodziny Staticoideae plemienia Staticeae[6].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Plumbaginanae Takht. ex Reveal, rząd ołownicowce (Plumbaginales Lindl.), rodzina ołownicowate (Plumbaginaceae Juss.), plemię Armerieae Dumort., rodzaj zawciąg (Armeria Willd.)[7].

Gatunki flory Polski[8]
Pozostałe gatunki[4][9]

Mieszańce:

  • Armeria × intermedia Szaf.
  • Armeria × salmantica (Bernis) Nieto Fel.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-05-30].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Claude Lefèbvre, Xavier Vekemans: Armeria (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-05-30].
  4. 4,0 4,1 Armeria (ang.). W: The Plant List [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2011-05-30].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 95. ISBN 0333748905.
  6. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  7. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Armeria (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21].
  8. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  9. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.