Zbrodnia w Janowej Dolinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbrodnia w Janowej Dolinie
Pomnik Polaków zamordowanych w Janowej Dolinie
Pomnik Polaków zamordowanych w Janowej Dolinie
Państwo Polska (okupowana przez III Rzeszę)
Miejsce Janowa Dolina
Data 23 kwietnia 1943
Liczba zabitych 600
Typ ataku ludobójstwo
Sprawca Ukraińska Powstańcza Armia
chłopi ukraińscy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zbrodnia w Janowej Dolinie
Zbrodnia w Janowej Dolinie
Ziemia 50°55′35″N 26°14′23″E/50,926389 26,239722Na mapach: 50°55′35″N 26°14′23″E/50,926389 26,239722
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zbrodnia w Janowej Dolinie – wymordowanie około 600 polskich mieszkańców Janowej Doliny na Wołyniu w Wielki Piątek 23 kwietnia 1943 w wyniku napadu ukraińskich grup, powstałych z połączenia sił UPA, dezerterów z Ukraińskiej Policji Pomocniczej oraz tzw. "czerni" – okolicznego ukraińskiego chłopstwa.

Okoliczności zbrodni[edytuj | edytuj kod]

Janowa Dolina była osiedlem robotniczym przy kopalni bazaltu, zamieszkiwanym przez 2,5 tys. osób. Po pierwszych atakach UPA na Polaków na Wołyniu, od początku 1943, liczba ta powiększyła się o kilkuset uciekinierów. Zdaniem Władysława i Ewy Siemaszków w kwietniu 1943 w Janowej Dolinie znajdowało się ok. 3000 osób[1]. Od 1941 w miejscowości działała placówka ZWZ-AK pod dowództwem por. Stanisława Pawłowskiego ps. "Cuchaj", od sierpnia 1942 uzbrojony w kilkanaście karabinów oraz kilka pistoletów[1]. Ponadto w Janowej Dolinie stacjonował niemiecki garnizon w sile jednej kompanii[1]. Na krótko przed atakiem część mieszkańców została przez Niemców wywieziona do obozów i pracy przymusowej w głąb Rzeszy i dzięki temu uniknęli śmierci.

Główny atak na Janową Dolinę poprzedziło spalenie mostu na rzece Horyń łączącego ją ze Złaźnem oraz zablokowanie toru kolejowego do Kostopola (wcześniej ostrzelano jadący od jego strony pociąg osobowy)[1].

Zbrodnia[edytuj | edytuj kod]

Oddziały UPA zgrupowały się w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 wokół Janowej Doliny. W ataku, rozpoczętym około północy wzięły udział pierwsza sotnia UPA pod dowództwem "Jaremy" oraz sotnia "Szauli". Całością osobiście dowodził Iwan Łytwyńczuk ps. "Dubowyj"[1].

Janowa Dolina została ostrzelana z broni maszynowej i ręcznej; osobne grupy szturmowe podpalały kolejne domy lub wrzucały do nich granaty[2]. Uciekający Polacy byli zabijani strzałami z broni palnej lub siekierami, być może również widłami. Inni zginęli w płomieniach lub udusili się dymem w piwnicach, gdzie usiłowali się schronić[2]. Następnie upowcy podpalili szpital, po uprzednim wyniesieniu z niego pacjentów narodowości ukraińskiej. Trzyosobowy personel szpitala został zamordowany siekierami, natomiast polscy pacjenci zginęli w płomieniach, lub według innej wersji również zostali zabici przed budynkiem[2].

Napastnikom stawiła opór jedynie grupa Polaków na osiedlu "C", z jego murowanych budynków mieszkalnych[2]. Ze swojego obiektu otworzył ogień garnizon niemiecki[2]. Według wspomnienia byłej mieszkanki Janowej Doliny Janiny Pietrasiewicz-Chudy Niemcy uzbroili również cywilnych Polaków, którzy przebywali w noc ataku w obiektach garnizonu[3].

Oddziały UPA wycofały się z Janowej Doliny ok. czwartej, gdy nad miejscowością pojawił się niemiecki samolot zwiadowczy[2]. Po wycofaniu się UPA kilkunastu Polaków, którzy posiadali broń, zabiło w odwecie pięcioro Ukraińców oraz małżeństwo Rosjan, których pomyłkowo uznano za Ukraińców[4].

Bilans zbrodni[edytuj | edytuj kod]

Ofiarą masakry w Janowej Dolinie padło ok. 600 Polaków. Większość z nich zginęła wskutek wywołanych w osiedlu pożarów[2]. Polacy byli również zabijani siekierami[2], zaś według wspomnień Janiny Pietrasiewicz-Chudy również nożami, zaś część dzieci wbito na pale[3]. Spłonęło ok. 100 domów[2]. UPA zdobyła w Janowej Dolinie materiały wybuchowe; chęcią ich pozyskania był następnie tłumaczony cały atak[2]. Ocaleli mieszkańcy Janowej Doliny zostali wywiezieni do Kostopola przez Niemców[2].

Petro Mirczuk, ukraiński historyk, pisząc o "walce" w Janowej Dolinie ocenia straty polskie na setki zabitych i rannych, a straty własne autor podaje jako 8 zabitych i 3 rannych.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pomnik UPA w Bazaltowem (w dawnej Janowej Dolinie)

Obecnie miejscowość Janowa Dolina nosi nazwę Bazaltowe. W miejscu, w którym znajdowało się osiedle, rodziny pomordowanych ufundowały pomnik. W ostatniej chwili, przed odsłonięciem pomnika, ukraiński wykonawca usunął, bez wiedzy zamawiających, datę "23 kwietnia 1943", pozostawiając tylko napis "Pamięci Polaków z Janowej Doliny". W trakcie odsłaniania pomnika 18 kwietnia 1998, 50 aktywistów organizacji "Ruch" demonstrowało, trzymając transparenty z napisami "Won polscy policjanci", "Won SS-sowskie sługusy"[5].

W centrum obecnej wsi Bazaltowe znajduje się pomnik UPA, upamiętniający "akcję bojową" z 21-22 kwietnia 1943. Jak głosi napis, oddział grupy Zahrawa, którym dowodził "Dubowyj", zlikwidował wtedy bazę "polsko-niemieckich okupantów Wołynia"[2]..

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 G. Motyka, Ukraińska partyzantka, s.316
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 G. Motyka, Ukraińska partyzantka, s.317
  3. 3,0 3,1 Janowa Dolina – historia ukraińskiej zbrodni
  4. G. Motyka, Ukraińska partyzantka, ss.317-318
  5. Stanisław Żurek "UPA w Bieszczadach" Wrocław 2007 ISBN 978-83-89684-14-1

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942-1960, Warszawa 2006

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]