Zdzisław Marchwicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zdzisław Marchwicki
Wampir z Zagłębia
Data i miejsce urodzenia 18 października 1927
Dąbrowa Górnicza
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1977
Katowice
Przyczyna śmierci kara śmierci

Zdzisław Marchwicki (ur. 18 października 1927 w Dąbrowie Górniczej, stracony 26 kwietnia 1977 w Katowicach) – polski seryjny morderca.

Uznany przez sąd za wampira z Zagłębia, który działał w tych okolicach przez pięć lat i cztery miesiące. Przez cały ten okres trwało żmudne, trudne śledztwo. Z uwagi na fakt, iż jedną z ofiar była bratanica Edwarda Gierka, śledczy zobligowani byli do znalezienia sprawcy za wszelką cenę. Ofiary miały od 16 do 57 lat. W jednym dniu (15 czerwca 1966) dokonał dwóch napadów na kobiety, z których jeden skończył się śmiercią ofiary.

Działalność Wampira rozpoczęła się 7 listopada 1964, gdy w Dąbrówce Małej doszło do zabójstwa pierwszej ofiary – Anny Mycek. Od tego momentu aż do roku 1970 doszło do 21 zabójstw przypisywanych jednemu sprawcy. Sposób postępowania sprawcy był zawsze taki sam: szedł za upatrzoną ofiarą, podbiegał do niej z tyłu, a następnie uderzał w głowę ciężkim tępym przedmiotem. Gdy ofiara upadła bił ją wielokrotnie, powodując zgon, po czym dokonywał czynności seksualnych z denatką.

Pozostaje wiele niejasności w sprawie prawdziwej tożsamości Wampira. Telewizja Polska wyprodukowała serial Paragraf 148 - Kara śmierci, w którym (odcinek pt. Wampir z Katowic) przedstawiono Marchwickiego jako niewinnego stawianych mu zarzutów morderstw. Film zawiera opinie ówczesnych oficerów milicji i prawników i prezentuje proces sądowy jako medialną farsę. Reżyserem serialu był Maciej Żurawski. W podobnym tonie wypowiada się Maciej Pieprzyca w swoim filmie dokumentalnym pod tytułem Jestem mordercą ....

Zabójstwa i inne przestępstwa[edytuj | edytuj kod]

W Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Katowicach powołano w 1965 roku specjalną grupę o nazwie "Anna" w celu złapania Wampira. Naczelnikiem grupy został Jerzy Gruba. Do sprawy "Anna" zaliczono następujące przypadki:

  • Anna Mycek, Katowice-Dąbrówka Mała – 7 listopada 1964
  • Ewa Pakan, Czeladź-Piaski – 20 stycznia 1965
  • Lidia Nowacka, Będzin – 17 marca 1965
  • Irena Szymańska, Będzin-Grodziec – 14 maja 1965
  • Jadwiga Zygmunt, Sosnowiec – 22 lipca 1965
  • Eleonora Gąsiorowska, Będzin-Łagisza, kolonia Niepiekło – 26 lipca 1965
  • Zofia Wiśniewska, Będzin-Łagisza – 4 sierpnia 1965
  • Maria Błaszczyk, Czeladź – 15 sierpnia 1965
  • Genowefa Łebek, Będzin – 25 sierpnia 1965
  • Teresa Tosza, Będzin – 25 października 1965
  • Alicja Dubiel, Sławków, kolonia Garbierze – 28 października 1965
  • Irena Szrek, Czeladź – 12 grudnia 1965
  • Stanisława Samul, Gródków – 19 lutego 1966
  • Genowefa Bijak, Będzin-Łagisza – 11 maja 1966
  • Maria Gomółka, Sosnowiec-Zagórze – 15 czerwca 1966
  • Julianna Kozierska, Będzin – 15 czerwca 1966
  • Jolanta Gierek, Będzin – 11 października 1966
  • Zofia Kawka, Grodziec – 15 czerwca 1967
  • Zofia Garbacz, Wojkowice – 3 października 1967
  • Jadwiga Sąsiek, Sosnowiec-Maczki, kolonia Cieśle – 3 października 1968
  • Jadwiga Kucianka, Siemianowice Śląskie-Bytków – 4 marca 1970

Największa aktywność Wampira przypada na rok 1965. Mimo, iż prasa nie pisała o kolejnych zabójstwach, w społeczeństwie pojawiła się panika. Szerzyła się plotka, że celem Wampira było zabicie tysiąca kobiet na tysiąclecie państwa polskiego, co miało dodatkowo unaocznić społeczeństwu nieudolność władz, niezdolnych do schwytania mordercy. Kobiety bały się chodzić same wieczorami, a ich mężowie lub bracia zaczęli je eskortować w drodze do domu. Przełomem w sprawie było wydobycie z Przemszy zwłok 18-letniej Jolanty Gierek, bratanicy Edwarda Gierka, ówczesnego I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Wtedy to sprawa nabrała pełnego rozmachu. W 1968 roku wyznaczono ogromną jak na ówczesne czasy nagrodę w wysokości 1 miliona dla tego, kto wskaże zabójcę. Do Milicji Obywatelskiej zaczęły docierać liczne donosy. Stworzono model hipotetyczny zawierający 483 cechy fizyczne i psychiczne, które miał posiadać Ryba. Na jego podstawie oraz donosów wyłoniono grupę ponad 267 podejrzanych (wśród nich był Zdzisław Marchwicki).

Aresztowanie[edytuj | edytuj kod]

Do ostatniego morderstwa doszło 4 marca 1970. Dwa lata później, 6 stycznia 1972 w Dąbrowie Górniczej, został aresztowany po tym jak jego żona złożyła zawiadomienie do Milicji Obywatelskiej o znęcaniu się nad nią i dziećmi. W kilka miesięcy później aresztowani zostali bracia Zdzisława: Jan i Henryk, jego siostra Halina Flak oraz jej syn Zdzisław.

Śledztwo[edytuj | edytuj kod]

Śledztwo w sprawie Wampira trwało ponad 2 lata, akta sprawy obejmowały ponad 166 tomów. Proces rozpoczął się 18 września 1974 w Klubie Fabrycznym Zakładów Cynkowych "Silesia" w Katowicach. Miał być pokazowy i tak też się stało. Cieszył się dużym zainteresowaniem; wejście na salę umożliwiała tylko specjalna wejściówka. Rozprawie przewodniczył sędzia Władysław Ochman, oskarżycielami byli Józef Gurgul i Zenon Kopiński. Obrońcami Marchwickiego zostali znani adwokaci: mec. Bolesław Andrysiak oraz mec. Mieczysław Frelich. 28 lipca 1975 roku Sąd uznał Zdzisława Marchwickiego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów (zabójstwa 14 kobiet i usiłowanie zabójstwa kolejnych 6), skazując go na karę śmierci. Rada Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie skorzystała z prawa łaski. Wyrok wykonano.

Wydźwięk po latach[edytuj | edytuj kod]

W latach dziewięćdziesiątych pojawiły się informacje podważające rzetelność sądu. Zwrócono uwagę na fakt, iż Zdzisław Marchwicki nie przyznał się do winy, a wskazanie sprawcy odbyło się jedynie dzięki wytypowaniu osób odpowiadających profilowi psychologicznemu przestępcy. Ówczesnym władzom bardzo zależało na wykryciu i skazaniu sprawców m.in. dlatego, że jedna z ofiar Zdzisława Marchwickiego była spokrewniona z ówczesnym I Sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Katowicach Edwardem Gierkiem. Prawdopodobną wersję wydarzeń jakoby morderstw dokonał inny przestępca (popełnił samobójstwo przez samospalenie) odrzucono, gdyż chciano pokazać sprawcę, któremu można by wytoczyć proces. Obok Zdzisława skazano jego braci: Jana (kara śmierci) i Henryka (25 lat pozbawienia wolności) oraz kilku innych członków rodziny (krótsze kary pozbawienia wolności). Sprawa budzi kontrowersje do dziś[1].

Po ostatnim zabójstwie do bycia Wampirem przyznał się Piotr Olszowy – chory psychicznie rzemieślnik. Choć podczas przesłuchania przyznał się, że jest Wampirem z Zagłębia, to został wypuszczony wobec braku wystarczających dowodów. Kilka dni później zabił żonę i dzieci, a sam się podpalił. Kilka dni wcześniej milicja dostała list, w którym domniemany Wampir napisał, że nie wytrzymuje psychicznie i ma zamiar popełnić samobójstwo[2].

Wampir w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Postać Wampira z Zagłębia pojawiła się w kilku książkach i filmach. W 1977 ukazała się fabularyzowana powieść Tadeusza Wielgolawskiego pt. Na tropach zabójcy. W 1982 miał premierę film pt. "Anna" i wampir, opisujący tę sprawę. W 2004 miała premierę sztuka Teatru Telewizji pod tytułem Wampir, ukazująca kulisy śledztwa w sprawie Wampira z Zagłębia. W 2006 została wyemitowana 3-częściowa opowieść pod tytułem Tryptyk śląski w serialu Kryminalni, opierająca się o przeszłość Zdzisława Marchwickiego oraz film telewizyjny pt. Kryminalni: Misja śląska. W 2009 ukazała się powieść Marka Krajewskiego i Mariusza Czubaja pt. Róże cmentarne w pewnym stopniu nawiązująca do sprawy Zdzisława Marchwickiego.

W Psach Władysława Pasikowskiego z 1992 roku Waldek Morawiec ps. Nowy (grany przez Cezarego Pazurę) mówi, że to jego ojciec schwytał Marchwickiego.

W filmie Układ zamknięty Ryszarda Bugajskiego z 2013 roku prokurator Andrzej Kostrzewa (grany przez Janusza Gajosa) wspomina, że w młodości pracował przy procesie Marchwickiego.

Bracia Zdzisława Marchwickiego[edytuj | edytuj kod]

W morderstwie Jadwigi Kucianki brali udział dwaj bracia Zdzisława – Jan i Henryk Marchwiccy. Jan Marchwicki (ur. w 1929, skazany na karę śmierci za kierowniczą rolę w ostatnim zabójstwie Zdzisława, zm. 26 kwietnia 1977 w Katowicach). Stracono go w garażu milicyjnym w Katowicach, godzinę po Zdzisławie. Henryk Marchwicki (ur. w 1930, zm. w 1997) został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności. Już w czasie pobytu w zakładzie karnym rozpoczął walkę o oczyszczenie siebie i braci z zarzutów, kontynuował ją również po wyjściu na wolność (zakład karny opuścił w listopadzie 1992). Zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach – oficjalną przyczyną jego śmierci był upadek ze schodów. Śledztwo w tej sprawie zostało umorzone.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]