Zefir (syn Astrajosa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zefir (Fawoniusz), jedna z rzeźb ogrodzenia pałacu Teppera-Dückerta (Pod Czterema Wiatrami) w Warszawie
Zefir i Hiacynt, malowidło na attyckim kyliksie czerwonofigurowym, V wiek p.n.e., Museum of Fine Arts w Bostonie

Zefir (gr. Ζέφυρος Zéphyros, łac. Zephyrus ‘wiatr zachodni’, Favonius ‘wiatr zachodni’) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem[a][1][2][3].

Uosabiał łagodny, ciepły, wilgotny wiatr, wiejący z zachodu[4][3][5]. Wiosną budził do życia przyrodę, a upalnym latem przynosił orzeźwiające ochłodzenie. W starożytnej Grecji jego imieniem oznaczano jedną ze stron świata – zachód[3].

Uchodził za syna tytana Astrajosa i tytanidy Eos oraz za brata Fosforosa (Hesperosa; personifikacji planety Wenus)[b], niektórych gwiazd (personifikacji gwiazd)[c], Boreasza, Eurosa, Notosa, przypuszczalnie także Apeliotesa, Kajkiasa, Lipsa, Skirona (personifikacji wiatrów)[6][7][8]. Ze swoją żoną, nimfą Chloris, spłodził syna Karposa (gr., ‘owoc’), a z harpią PodargeKsantosa (Płowy) i Baliosa (Srokacz) – nieśmiertelne i szybkie jak wiatr konie Achillesa[3][9][10][11]. Według jednej z wersji miał z boginią Iris (uchodziła za jego kochankę lub żonę) syna Erosa albo Potosa[12][13].

Przyczynił się do śmierci Hiacynta (Hiakintos), pięknego młodzieńca. O względy jego rywalizował z bogiem Apollinem[3][14][15].

Uprowadził piękną Psyche do siedziby boga Erosa[16].

Kult jego był rozpowszechniony wśród żeglarzy i rolników[17]. Składano mu w ofierze czarnego barana i koguta[17].

W sztuce przedstawiany jest zwykle jako młody mężczyzna z wielkimi skrzydłami u ramion, lekko ubrany (lub nagi), z kwiatami, najczęściej w towarzystwie nimfy Chloris.

Wyobrażenie o bóstwie przejawia się w greckim malarstwie wazowym (malowidła wazowe z V wieku p.n.e. przedstawiające Zefira z Hiacyntem) i rzeźbie (fryz z I wieku p.n.e. z wizerunkami ośmiu skrzydlatych bogów wiatrów, zdobiący Wieżę Wiatrów w Atenach), w rzymskim malarstwie pompejańskim (malowidła w Casa del Naviglio)[d][e][3].

Od Zefira pochodzi nazwa łagodnego i ciepłego wiatru – zefir (zefirek)[18][19].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Według Wieży Wiatrów w Atenach, która w starożytności służyła jako wiatrowskaz i zegar miejski. Na każdym boku budowli znajduje się relief z wyobrażeniem jednej z ośmiu greckich personifikacji wiatrów.
  2. Autorzy hellenistyczni identyfikowali Hesperosa z gwiazdą Fosforos.
  3. Z pominięciem gwiazd, w które zostali przemienieni niektórzy bohaterowie, stworzenia, istoty, artefakty np. Kastor i Polideukes (Polluks), Plejady, Hiady.
  4. «Znaczek pocztowy z wizerunkiem Zefira». Zephyr (niem.). hellenica.de. [dostęp 2010-08-16].
  5. «Zachodnia ściana Wieży Wiatrów ozdobiona wizerunkiem Zefira». Roman Agora and Tower of the Winds (ang.). stoa.org. [dostęp 2010-08-15].

Przypisy

  1. Arystoteles: Meteorologika. O świecie, Księga druga, Rozdział VI, ss. 70–74: Róża wiatrów (pol.). pbi.edu.pl. [dostęp 2011-03-12].
  2. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 794–795. ISBN 83-01-03529-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 456. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  4. Starsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 188–189. ISBN 83-7391-077-8.
  5. Mity o bogach. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 172–173. ISBN 83-221-0111-2.
  6. Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 72, 261, 456. ISBN 80-8046-098-1.
  7. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 85. ISBN 83-04-04673-3.
  8. Pierre Grimal, op.cit., s. 94. ISBN 83-04-04673-3.
  9. Homer: Iliada. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 276. ISBN L-16-1023.
  10. Pierre Grimal, op.cit., s. 293. ISBN 83-04-04673-3.
  11. Aaron J. Atsma: Khloris (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-08-15].
  12. Pierre Grimal, op.cit., s. 165. ISBN 83-04-04673-3.
  13. Aaron J. Atsma: Iris (ang.). theoi.com. [dostęp 2009-08-13].
  14. Pierre Grimal, op.cit., s. 148. ISBN 83-04-04673-3.
  15. Młodsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak, op.cit., s. 268. ISBN 83-7311-077-8.
  16. Pierre Grimal, op.cit., s. 306. ISBN 83-04-04673-3.
  17. 17,0 17,1 Bogowie światła i powietrza. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 78–79. ISBN 83-210-0677-9.
  18. Zefir. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-08-14].  Cytat: „zefir 2. «ciepły, łagodny wiatr»”.
  19. zefir. swo.pwn.pl. [dostęp 2011-04-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Zephyros (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-08-14].
  2. Zephyrus (ang.). mythindex.com. [dostęp 2010-08-16].
  3. Jane E. Harrison, Margaret de G. Verrall, ss. 201–203: Mythology and Monuments of Ancient Athens Being a Translatorium of a Portion of the Attica of Pausanias (ang.). books.google.com. [dostęp 2011-04-12].
  4. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 1414, 1477–1478. ISBN 83-7399-022-4.
  6. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: Ζέφυ^ρος (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-09].
  7. Carlos Parada: Winds (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-08-14].
  8. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 703: Zephyrus (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-26].
  9. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Zephyrus (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-03].
  10. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Ventus (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-04-12].
  11. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Zephyrus (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-04].
  12. Οι Αέρηδες (gr.). sundials.gr. [dostęp 2010-11-29].