Zegar astronomiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
System geocentryczny
Zegar astronomiczny Mediolan
Zegar astronomiczny Bazyliki Mariackiej w Gdańsku

Zegar astronomiczny – astrarium, zwane również planetarium (sfera armilarna, astrolabium) – mechaniczne urządzenie, komputer analogowy do przedstawienia cykliczności ruchu (okres orbitalny) obiektów kosmicznych w czasie.

Zegary astronomiczne wykonywane jako monumentalne wieżowe i przyścienne, stołowe, a nawet jako zegarek kieszonkowy.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Zegar astronomiczny to zegar ze specjalnymi mechanizmami i tarczami pokazującymi informacje astronomiczne, takie jak względne położenie Słońca, Księżyca, gwiazdozbiorów zodiakalnych, wiek i fazę Księżyca, położenie Słońca na ekliptyce i bieżący znak zodiaku, czas gwiazdowy i inne dane astronomiczne, takie jak węzły Księżyca (wskazujące zaćmienia) lub gwiazd z obrotową mapą.

Zegary astronomiczne zwykle reprezentują układ słoneczny za pomocą geocentrycznego modelu. W centrum tarczy często znajduje się dysk lub kula reprezentujące Ziemię, znajdującą się w centrum układu słonecznego. Słońce jest często reprezentowane przez złotą kulę (jak to pierwotnie ukazał mechanizm z Antykithiry, już w II. wieku pne) obracającą się wokół Ziemi raz na dobę wokół dwudziesto cztero godzinnej tarczy analogowej. Ten widok jest zgodny zarówno z codziennym doświadczeniem jak i filozoficznym światopoglądem sprzed czasów Kopernika w Europie.

Rozpowszechnienie zegara mechanicznego przypadło na okres zainteresowań umysłów świata chrześcijańskiego, a mianowicie na inspirowaną przez naukę arabską i niezwykle rozbudowaną wiedzę astronomiczną i astrologiczną, którą szczególnie intensywnie rozwijano w dwunastym stuleciu i w czasach późniejszych. Opublikowane w XIII wieku tzw. „Tablice Alfonsyńskie (Tablas alfonsíes)”, przedstawiające ruchy znanych wówczas „planet”: Księżyca, Słońca, Wenus, Merkurego, Marsa, Jowisza i Saturna dookoła Ziemi, zgodnie z uznawaną jeszcze w tym czasie teorią geocentryczną Ptolemeusza, a także znane i czynne arabskie zegary były inspiracją do budowania zegarów astronomicznych.

Inne wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Zegary wyposażono również w urządzenia do animacji scen głównie o treści religijnej. Do typowych należały:

i inne

Znane zegary astronomiczne[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Solar tempometer An astrarium clock running to the sun. (ang.). The Order of Time. [dostęp 2014-06-27].

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Giovanni Dondi dell'Orologio – Tractatus astarii
Wikimedia Commons