Zespół Retta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zespół Retta
Syndroma Rett
ICD-10 F84.2
DiseasesDB 29908
OMIM 312750
MeSH D015518

Zespół Retta (ang. Rett syndrome, Rett's disorder, RTT) – neurologiczne zaburzenie rozwoju, uwarunkowane genetycznie, zaliczane do spektrum autystycznego. Na obraz kliniczny składa się szereg zaburzeń neurorozwojowych, które w większości wypadków prowadzą do znacznej i głębokiej niepełnosprawności ruchowej oraz znacząco ograniczają możliwość komunikacji z otoczeniem. Charakterystyczna dla zespołu Retta jest nasilona dyspraksja (w wielu wypadkach apraksja) połączona ze specyficznymi ruchami stereotypowymi w obrębie kończyn górnych. Uważa się, że zespół Retta stanowi jedną z najczęstszych przyczyn obniżenia poziomu rozwoju intelektualnego u dziewczynek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zespół opisał jako pierwszy austriacki pediatra, Andreas Rett (1924-1997) w 1965 roku. W poczekalni swojego gabinetu zobaczył dwie matki z dziećmi, które – mimo, że nie były spokrewnione – zachowywały się bliźniaczo podobnie: siedząc na kolanach matek w charakterystyczny sposób zaplatały palce dłoni. Rett znalazł jeszcze sześć przypadków choroby i opisał je wstępnie w artykule w „Wiener medizinische Wochenschrift”[1]. W roku 1977 Rett opisał kolejne 22 dziewcząt u których wyodrębnił charakterystyczne cechy[2]:

  • stereotypowe ruchy rąk
  • ataksję
  • hiperamonemię
  • ogólne stępienie afektu
  • atrofię kończyn dolnych
  • objawy charakterystyczne dla autyzmu dziecięcego.

Nazwę zespołu Retta wprowadził Hagberg, który nieświadom wcześniejszych prac Retta, w roku 1980 zaprezentował na konferencji naukowej własną prezentację 16 przypadków identycznego zespołu zaburzeń.

Pierwsze kryteria diagnostyczne zespołu Retta zostały opracowane w 1984 roku przy współudziale samego Retta. Dzięki sprecyzowaniu standardów diagnozowania do końca swojego życia Andreas Rett miał możliwość konsultowania aż 1000 dziewcząt z tym zaburzeniem rozwoju. Obecnie opisanych jest wiele tysięcy przypadków na całym świecie a prace badawcze nad zespołem Retta trwają w obrębie różnych subdyscyplin naukowych.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Zespół Retta pojawia się u dziewczynek z częstotliwością od 1:10000 do 1:23000 żywych urodzeń[3]. Wyższy wskaźnik częstości występowania związany jest z doliczaniem do liczby przypadków potwierdzonych badaniami genetycznymi grupy dziewcząt z tzw. „zespołem rettopodobnym”[3].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą mutację genu związanego z zespołem Retta odkryto w 1999 roku. Był to gen MECP2 położony na chromosomie X w lokalizacji q28. Mutacja najczęściej (w około 99%) zachodzi de novo. Rodzinne występowanie zespołu Retta jest niezwykle rzadkie i związane najczęściej z mozaiką germinalną lub występowaniem selektywnej inaktywacji chromosomu X za zmutowanym genem MECP2[4].

Mutacje punktowe genu MECP2 wykrywane są u 80% dziewcząt manifestujących postać klasyczną zespołu i u ok. 40% postaci nietypowych. W około 8% przypadków postaci klasycznej i około 3% postaci nietypowej wykrywana jest duża delecja części lub całości genu. Zakłada się także możliwość występowania nietypowych, zwykle nie badanych rutynowo mutacji w innych regionach genu, lub mutacji innych genów (np. CDKL5 w postaciach atypowych)[5], kodujących białka uczestniczące w tym samym szlaku molekularnym co MECP2[6]. Samo wykrycie mutacji nie jest równoznaczne z diagnozą zespołu Retta. O ostatecznym rozpoznaniu decyduje zgodność z obrazem klinicznym.

Patomechanizm[edytuj | edytuj kod]

Białko kodowane przez MECP2 odpowiada za proces transkrypcji. Dotychczas wyodrębniono kilka genów regulowanych przez MECP2, w tym badacze zwracają szczególną uwagę na A2BP1, GAMT[6] oraz przede wszystkim BDNF[7].

Mutację genu A2BP1 wykrywano dotychczas u osób z padaczką, autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną, co wydaje się w sposób oczywisty wiązać z zespołem Retta.

Struktura białka BDNF

Podobnie, mutacja genu GAMT, którego nieprawidłowe funkcjonowanie determinuje występowanie poważnych zaburzeń rozwoju intelektualnego, zaburzenia rozwoju mowy i padaczkę. Szczególnie obiecujące dla zrozumienia patomechanizmu w zespole Retta są jednak badania nad ekspresją genu BDNF.

Badania na modelu zwierzęcym prowadzone pod kierunkiem Michaela Greenberga pokazały, że MeCP2 wiąże promotora BDNF i reguluje jego transkrypcję[8]. Gen BDNF zlokalizowany jest na chromosomie 11 i odpowiada za kodowanie czynnika neurotropowego pochodzenia mózgowego. Czynnik BDNF należy do grupy neurotrofin – białek regulujących rozwój układu nerwowego, zapobiegających apoptozie neuronów oraz umożliwiających różnicowanie komórek progenitorowych.

Szczególna rola genu MeCP2 polega na okresowym „wyciszaniu” i aktywowaniu genu BDNF w okresie wczesnego rozwoju człowieka. Mutacja MeCP2 w zespole Retta powoduje obniżenie aktywności BDNF[9] a co za tym idzie – nieprawidłowe kształtowanie się połączeń nerwowych.

Zespół Retta a płeć[edytuj | edytuj kod]

Zespół Retta w klasycznej postaci dotyczy wyłącznie kobiet. Dla większości mężczyzn mutacja genu MECP2 jest wadą letalną i prowadzi do śmierci na etapie rozwoju płodowego lub ciężkiej encefalopatii noworodkowej z zejściem śmiertelnym przed 2. rokiem życia. W nielicznych przypadkach chłopcy z mutacjami MECP2 mogą dożyć wieku dorosłego wykazując głębszą lub głęboką niepełnosprawność intelektualną bez charakterystycznego dla zespołu Retta okresu względnie prawidłowego rozwoju wczesnoniemowlęcego. Należy jednak zauważyć, że mutacje wykrywane w tej grupie chłopców, jakkolwiek dotyczą genu MECP2, nie muszą być tożsame z typową mutacją dla zespołu Retta u dziewcząt[10]. Chłopcy ci najczęściej otrzymują diagnozę mózgowego porażenia dziecięcego w postaci spastycznej. Brak występowania czynników ryzyka okołoporodowego i prenatalnego u chłopców z ciężką postacią spastyczności i głęboką niepełnosprawnością intelektualną powinien skłaniać do wykonania badań molekularnych.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Zespół Retta często jest mylnie rozpoznawany jako autyzm, porażenie mózgowe czy ogólne zaburzenia rozwoju intelektualnego. Typowe objawy:

  • normalny rozwój od urodzenia do 6-18 miesiąca życia
  • utrata sprawności manualnej i zdolności mówienia
  • ataksja
  • niski wzrost, małe ręce i głowa (wtórna mikrocefalia)
  • stereotypowe ruchy rąk (klaskanie, stukanie, wkładanie do ust), zgrzytanie zębami
  • problemy z kontaktami społecznymi, ataki paniki, unikanie kontaktu wzrokowego
  • napady padaczkowe w 81%[11]
  • problemy żołądkowo-jelitowe i oddechowe
  • boczne skrzywienie kręgosłupa
  • przykurcze mięśniowe.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie nie istnieje żadna sprawdzona metoda leczenia przyczynowego. Dzięki intensywnej rehabilitacji obejmującej m.in. edukację dopasowaną do możliwości dziecka, opiekę logopedy i psychologa dziecięcego, od 2% do 15% pacjentek może samodzielnie funkcjonować. Ważna jest odpowiednio skomponowana dieta.

Szansę na opracowanie skutecznej terapii dają badania przeprowadzone na University of Edinburgh i University of Glasgow. Posługując się mysim modelem choroby uczeni dowiedli, że możliwe jest niemal całkowite wyeliminowanie objawów choroby, jeśli przywrócona zostanie aktywność genu MECP2[12].

Przypisy

  1. A. Rett: Über ein eigenartiges hirnatrophisches Syndrom bei Hyperammonämie im Kindesalter. Wiener medizinische Wochenschrift 116, 723-726, 1966
  2. Rett A. Cerebral atrophy associated with hyperammonaemia. „Clin Neurol”, s. 305–329, 1977. 
  3. 3,0 3,1 Bentkowski Z., Tylko-Szymańska A.. Zespół Retta – aktualny stan wiedzu. „Pediatria Polska”. LXXII.2, s. 104, 1997. 
  4. A.T.Midro: Genetyczne podłoże zespołu Retta – gen MECP2. Neurologia Dziecięca. [dostęp 16 kwietnia 2010].
  5. International Foundation For CDKL5: The spectrum of CDKL5 disorders. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  6. 6,0 6,1 Marek Bodzioch: Kompendium chorób neurogenetycznych. Zespół Retta. „Medycyna Praktyczna Neurologia 2010/1”. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  7. Chiang Q, G Khare, Dani V, Nelson S, R Jänisch: BDNF Ameliorates Rett Syndrome in Mice. Neuron 2006. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  8. RSRT: E. Michael Greenberg, Ph.D.. [dostęp 21 kwietnia 2010].
  9. Yi E. Sun: The Ups and Downs of BDNF in Rett Syndrome.. [dostęp 21 kwietnia 2010].
  10. Vicky l. Brandt, Huda Y. Zhogbi: Zespół Retta. GeneReviews. [dostęp 16 kwietnia 2010].
  11. Jian L., Nagarajan L., de Klerk N., Ravine D., Bower C., Anderson A., Williamson S., Christodoulou J., Leonard H. Predictors of seizure onset in Rett syndrome. „The Journal of pediatrics”. 4 (149), s. 542–547, 2006. doi:10.1016/j.jpeds.2006.06.015. PMID 17011329. 
  12. Reversal of symptoms in an autism spectrum disorder

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • The Rett Syndrome Diagnostic Criteria Work Group. Diagnostic criteria for Rett syndrome. „Ann Neurol”. 23. 4, s. 425-8, 1988. PMID 2454607. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.