Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie
Obiekt zabytkowy nr rej. 647/1 z 1.07.1965 (pałac) i 647/2 z 1.07.1965 (park)
Pałac Potockich w Natolinie
Pałac Potockich w Natolinie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Dzielnica Wilanów
Data założenia XVIII wiek
Projektant Szymon Bogumił Zug, Henryk Marconi
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie
Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie
Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie
Ziemia 52°08′20,000″N 21°04′25,000″E/52,138889 21,073611Na mapach: 52°08′20,000″N 21°04′25,000″E/52,138889 21,073611
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona oficjalna
Świątynia dorycka
Pomnik-sarkofag Natalii z Potockich Sanguszkowej

Zespół pałacowo-parkowy w Natolinie (Park Natoliński) – mieści się w Warszawie przy ul. Nowoursynowskiej 84 na terenie dzielnicy Wilanów.

Historia zespołu pałacowo-parkowego w Natolinie zaczyna się za panowania Jana III Sobieskiego. Wtedy król kupił wieś Milanowo, w której skład wchodził również las, na terenie dzisiejszego Natolina. W Milanowie zbudował pałac w Wilanowie, a na Natolinie stworzył Bażantarnię i zwierzyniec, w którym polował. Chociaż nie postawił żadnego pawilonu ani pałacyku, od tego okresu datuje się historię Natolina.

Pałac Potockich w Natolinie[edytuj | edytuj kod]

Pałac został wybudowany na zlecenie Augusta Czartoryskiego według projektu Szymona Bogumiła Zuga w latach 1780-1782 w stylu klasycystycznym. W 1782 pałac odziedziczyła Elżbieta Lubomirska. W 1799 stał się własnością córki Lubomirskiej – Aleksandry i jej męża Stanisława Kostki Potockiego. W 1805 należał do ich syna Aleksandra i jego żony Anny Tyszkiewicz.

W 1807 wcześniejsza nazwa miejscowości Bażanteria została zmieniona na Natolin na cześć ich córki Natalii Potockiej urodzonej w tamtym roku. W 1808 przebudowano pałac według projektu Piotra Aignera. Architekt ten dobudował także oficynę, domy dozorców i wozownię ze stajnią. Budynek posiada zaokrągloną środkową salę wypełniającą dwa piętra i nakrytą kopułą wspieraną przez sześć kolumn.

W 1834-1838 kolejną przebudową zajął się Henryk Marconi. Zaprojektował pomnik-sarkofag Natalii Potockiej (zm. 1830), wyrzeźbiony przez Ludwika Kaufmanna. W parku wybudowano świątynię dorycką, bramę i most mauretański, a także akwedukt rzymski. Od 1892, po śmierci Aleksandry Potockiej (zwanej Augustową), wdowy po wnuku Stanisława Kostki Potockiego, do 1945 pałac należał do Branickich.

Przetrwał 4 lata II wojny światowej. W czasie powstania warszawskiego i po jego upadku niemieckie wojska okupacyjne rozmyślnie zdewastowały i rozgrabiły najcenniejsze budynki i budowle Natolina. Szczególnie barbarzyńsko potraktowany został pomnik Natalii Sanguszkowej, który posłużył za cel strzelającym do niego żołnierzom. Podobny los spotkał rzeźbę Junony w Salonie Otwartym. Zabytkowy park natoliński przeorano rowami strzeleckimi, niszcząc przy tym dużą część jego historycznego starodrzewia.

W 1945 roku Natolin został upaństwowiony i oddany pod opiekę Muzeum Narodowego w Warszawie, ale wkrótce stał się rezydencją Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – czyli de facto Bolesława Bieruta, a następnie obiektem reprezentacyjnym Urzędu Rady Ministrów. Generalne prace restauracyjne przeprowadzone jeszcze przez Muzeum zlikwidowały skutki wieloletnich zaniedbań i większość zniszczeń wojennych, a w Salonie Otwartym odsłonięto i zakonserwowano zamalowany w XIX wieku plafon Vincenza Brenny. Jednak już po kilkunastu latach Natolin zaczął ponownie ulegać procesowi szybko postępującej degradacji.

Poważny stan zagrożenia unikatowych wartości artystycznych, historycznych i krajobrazowych Natolina powstrzymany został na początku lat 90. XX wieku dzięki przekazaniu obiektu na cele edukacji europejskiej. Opiekująca się zabytkiem Fundacja Centrum Europejskie Natolin przeprowadziła prace konserwatorskie i adaptacyjne obiektów dawnego zespołu pałacowego, wykorzystując je m.in. na potrzeby Kolegium Europejskiego – filii College of Europe w Brugii – goszczącego od 1993 r. na terenie Natolina. Wzniesiono wówczas kilka nowych budynków przeznaczonych dla wykładowców i młodzieży akademickiej, rektorat oraz sale konferencyjne i wykładowe. Formę architektoniczną nowych budynków zharmonizowano z odrestaurowanymi obiektami zabytkowymi.

Rezerwat przyrody Las Natoliński[edytuj | edytuj kod]

W skład zespołu pałacowo-parkowego wchodzi też utworzony w 1991 roku rezerwat przyrody Las Natoliński ze zróżnicowanymi zbiorowiskami leśnymi, drzewami pomnikowymi, o ciekawej rzeźbie terenu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Lorenz, Natolin, Nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, 1948.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]