Zhiyuan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zhiyuan
Zhiyuan w marszu z pełną prędkością, widoczny odkos od dziobowej wyrzutni torpedowej
Zhiyuan w marszu z pełną prędkością, widoczny odkos od dziobowej wyrzutni torpedowej
Historia
Stocznia Armstrong Whithworth, Elswick,  Wielka Brytania
Położenie stępki 20 października 1885
Wodowanie 29 września 1886
 Cesarstwo chińskie
Wejście do służby 23 lipca 1887
Los okrętu zatopiony 17 września 1894
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2310 ton
Długość 76,1 m
Szerokość 11,3 m
Zanurzenie 4,6 m
Prędkość 15 węzłów
Załoga 260
Napęd
2 maszyny parowe, moc 3300 KM, 4 kotły parowe, 2 śruby
Uzbrojenie
3x210mm Krupp BL (1xII, 1xI), 2x152mm, 8x57mm, 2x3-funtowe, 6x1-funtowe, 4 wyrzutnie torpedowe 380 mm

Zhiyuan (chiń. trad.: 致遠; pinyin: Zhìyuàn; starsza transkrypcja spotykana w literaturze: Chih Yuen) – chiński krążownik pancernopokładowy z końca XIX wieku, który zatonął w bitwie u ujścia Yalu. Bliźniaczą jednostką był Jingyuan

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

„Zhiyuan” został kosztem 845 tys. taeli[1] (285 tys. ówczesnych funtów[2]) zbudowany w stoczni Armstrong Whithworth w Elswick, jako jeden z licznych tzw. "elswickich krążowników" budowanych podówczas na eksport dla wielu krajów świata. William White zaprojektował krążownik pancernopokładowy (pokład 51 mm płyta pozioma, 102 mm na skosach, sięgający na 45 cm poniżej linii wodnej, stanowisko dowodzenia 76 mm, tarcze dział - 51 mm), silnie uzbrojony, kosztem niskiej wolnej burty (1,8 m na śródokręciu). Ochronę bierną zapewniało 11 grodzi wodoszczelnych i podział podwodnej części kadłuba na ponad 60 wodoszczelnych przedziałów oraz podwójne dno pod maszynownią i kotłownią oraz znacznymi fragmentami pozostałej części kadłuba[2].

Napędzany był przez dwie poziome maszyny parowe potrójnego rozprężania firmy R&W Hawthorn Leslie, o łącznej mocy obliczeniowej 3300 ihp (z wymuszonym ciągiem pary - 5500 ihp), faktycznej na próbach 3733 (z wymuszonym ciągiem - 6892 ihp). Parę do maszyn dostarczały cztery kotły typu Marynarki. Projektowana prędkość maksymalna wynosiła 18 węzłów, na próbach osiągnięto odpowiednio 15,26 i 18,5 węzła. Standardowy zapas węgla wynosił 200 ton, a maksymalny — 516[2].

Zgodnie z ówczesną doktryną umieszczania możliwie największych dział na stosunkowo niewielkich jednostkach, posiadał parę armat Kruppa kalibru 210 mm (13 t/L 35 kal.[2] lub 12 t/L 30 kal.[1]) na dziobie, na hydraulicznie (awaryjnie ręcznie) obracanej platformie, wyposażonej w hydrauliczny podnośnik ładunków prochowych. Pociski podnoszono z zasobników, znajdujących się bezpośrednio pod platformą, za pomocą żurawików. Na rufie znajdowała się trzecia taka armata, na ręcznie obracanej platformie, także z hydraulicznym podajnikiem prochu. Artyleria średnia składała się z pary dział Armstronga 152 mm (L 35 kal.) na śródokręciu - zdaniem brytyjskiej Admiralicji, na zbyt nisko nad wodą umieszczonych sponsonach, co ograniczało dzielność morską (Brytyjczycy uważali te krążowniki za zbyt ciężko, w stosunku do wyporności, uzbrojone). Poza lekkimi działkami Hotchkissa, okręt miał też cztery nawodne wyrzutnie torped, po jednej na dziobie i rufie i po jednej na każdej burcie[2]. Burtowe wyrzutnie były obracane[3].

Okręt posiadał jeden komin i dwa maszty, na przednim znajdowało się stanowisko sygnalizacyjne. Był także wyposażony we wczesny system kierowania ogniem, pozwalający dowódcy strzelać pełnymi salwami artylerii głównej, lub z każdego działa pojedynczo[2].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Przejęty 2 sierpnia 1887 roku, został ukończony niemal w tym samym czasie co budowane wówczas w Niemczech krążownikami „Laiyuan" i „Jingyuan", z którymi wspólnie, pod dowództwem komandora (w chińskiej służbie: admirała) Langa, wyruszył 12 września w podróż do kraju[2]. Załoga, z wyjątkiem kilku instruktorów, była w pełni chińska. Okrętem dowodził Deng Shichang[4].

W listopadzie okręty dotarły do Xiamenu, gdzie przezimowały. W następnym roku via Szanghaj dopłynęły do Dagu; w latach późniejszych „Zhiyuan" uczestniczył w regularnych rejsach i manewrach floty Beiyang, wchodząc w skład jej Pierwszej Eskadry[5].

Wobec narastania napięcia między Chinami i Japonią, w czerwcu 1894 „Zhiyuan", wraz z innymi okrętami Floty Beiyang, eskortował transportowce przewożące wojska chińskie do Korei. Po wybuchu wojny chińsko-japońskiej, zapoczątkowanej przez starcie pod Pungdo, odbył kilka patroli, podczas których Chińczycy nie napotkali przeciwnika.

Do starcia doszło 17 września u ujścia rzeki Yalu. „Zhiyuan” zajmował pozycję na lewym skrzydle[a], dalej na lewo znajdowały się korwetaGuangjia" i krążownik „Jiyuan". Ponieważ oba te okręty zaraz na początku bitwy zbiegły z pola walki, krążownik znalazł się na końcu skrzydła i przyjął na siebie uderzenie Szybkiej Eskadry adm. Tsuboi, która obeszła centrum chińskie. Poważnie uszkodzony, z przechyłem na sterburtę, próbował atakować kanonierkę „Akagi", ale uszkodzenia wzięły górę i ok. 15.30 zatonął dziobem naprzód, z wciąż pracującymi maszynami[2]. H.W. Wilson opisuje ostatni atak „Zhiyuana" jako próbę staranowania japońskiego krążownika „Yoshino"[6]; z kolei według japońskich raportów cytowanych przez F.T. Jane'a, okręt po prostu błąkał się z uszkodzonym sterem[7]. Bezdyskusyjne jest, że chiński okręt został zatopiony wyłącznie ogniem artyleryjskim. Z okrętem zginęli jego dowódca, kpt. Deng, oficer maszynowy nazwiskiem Purvis[8] i 200 ludzi załogi[9]. Możliwe, że dokonało tego trafienie z 254 mm działa krążownika „Takachiho"[7], ale nie jest to pewne[8]. Bliźniaczy „Jingyuan" przetrwał bitwę, lecz został zatopiony podczas oblężenia Weihaiwei.

Uwagi

  1. P. Brooke, jako jedyny, lokuje okręt w centrum, koło pancernika „Dingyuan"; pozostałe źródła - H.W. Wilson, F.T. Jane i R. Wright podają pozycję krążownika opisaną w tekście artykułu.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wright 2001 ↓, s. 78.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Peter Brooke: Warships for Export: Armstrong Warships 1867-1927. Gravesend: 1999, s. 62-64. ISBN 0-905617-89-4.
  3. Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 396–397. ISBN 0-85177-133-5.
  4. Wright 2001 ↓, s. 74.
  5. Wright 2001 ↓, s. 82.
  6. Wilson 1896 ↓, s. 92.
  7. 7,0 7,1 Jane 1904 ↓, s. 136.
  8. 8,0 8,1 Wilson 1896 ↓, s. 98.
  9. Jane 1904 ↓, s. 148.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & Co., 1904. (ang.)
  • Herbert Wrigley Wilson: Ironclads in Action; a Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895. London: S. Low, 1896. (ang.)
  • Richard N.J. Wright: The Chinese Steam Navy, 1862-1945. London: Chatham Publishing, 2001. ISBN 1-86176-144-9. (ang.)