Pentekostalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zielonoświątkowcy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pentekostalizm
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm
   └ Ruch uświęceniowy, Metodyzm
Nurty pobożnościowe ewangelikalizm
Zasięg geograficzny ogólnoświatowy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pentekostalizm
PhoenixFirst3.jpg
 PortalKategoria

Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – odłam chrześcijaństwa wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie, charakteryzujący się wyjątkowym naciskiem na znaczenie darów Ducha Świętego, w tym prorokowania, uzdrawiania chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), glosolalii, o których wspomniano w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian[2]. Za początkową datę rozwoju ruchu zielonoświątkowego przyjmuje się 1901 r. w USA.

Wyznawcy pentekostalizmu są nazywani w Polsce zielonoświątkowcami z uwagi na najważniejsze dla nich wydarzenie - Zesłanie Ducha Świętego jako początek Kościoła, które w Biblii (Dz.Ap. 2,1) określane jest jako Zielone Święta.

Nabożeństwa zielonoświątkowe charakteryzują żarliwe modlitwy, głośne śpiewy i muzyka, a czasem także spontaniczny taniec. Zielonoświątkowcy tłumaczą, że to właśnie Duch Święty prowadzi ich nabożeństwo, a oni nie są ograniczeni religijnymi schematami. Nabożeństwo zielonoświątkowe zasadniczo dzieli się na dwie części: uwielbieniową (modlitwa, śpiew) oraz zwiastowania (kazanie, nauczanie, ewangelizacja)[3].

Z pentekostalizmu wywodzi się historycznie ruch charyzmatyczny, który w przeciwieństwie do klasycznych zielonoświątkowców niekoniecznie akceptuje wesleyańsko-uświęceniową teologię i dlatego mógł zacząć działać wśród historycznych wyznań protestanckich oraz w Kościele katolickim (np. Odnowa w Duchu Świętym).

Teologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem teologicznym większość denominacji zielonoświątkowych łączy z innymi chrześcijanami ewangelikalnymi nacisk na wiarygodność i nieomylność Biblii jako Słowa Bożego oraz wyłączne pośrednictwo Jezusa Chrystusa w zbawieniu. Pentekostalizm przyjmuje konieczność nawrócenia się: pokuty i wiary w Ewangelię. Od pozostałych protestantów różni ich natomiast nacisk na osobiste doświadczenie przeżywania obecności i mocy Ducha Świętego. Jackie David Johns pisze, że "w doktrynie zielonoświątkowej Biblię postrzega się jako księgę, w której Duch Święty jest zawsze aktywny a spotkanie z Pismem to spotkanie z Bogiem."

Zielonoświątkowcy odwołują się do biblijnego wydarzenia Zesłania Ducha Świętego (Zielonych Świątek), czyli Pięćdziesiątnicy, podczas którego apostołowie i inni zgromadzeni „napełnieni zostali wszyscy Duchem Świętym, i zaczęli mówić innymi językami, tak jak im Duch poddawał” (Dzieje Apostolskie 2,4). Wyróżnikiem pentekostalizmu jest doświadczenie chrztu w Duchu Świętym, który wyposaża wierzącego w Jego moc oraz dary (charyzmaty). Chrzest ten jest często (choć nie zawsze) wiązany z darem „mówienia językami” (glosolalia), będący dla zielonoświątkowców dowodem na błogosławieństwo chrztu w Duchu Świętym.

Pierwsi przedstawiciele zielonoświątkowców twierdzili (na podstawie kontrowersyjnego myślenia indukcyjnego), że osoba, która nie mówi językami, nie jest zbawiona - ma to swoją przyczynę w fakcie, że chociaż pentekostalizm wywodzi się z Ruchu Uświęceniowego, który również mówił o "chrzcie w Duchu Świętym", to na początku nadawano mu rolę, jaką w pierwszym Kościele spełniły cztery, opisane w Biblii wylania Ducha Świętego, szczególnie zaś z 2. rozdziału Dziejów Apostolskich - czyli momentu, w którym Duch Święty został dany wierzącym. To pociągało za sobą szereg twierdzeń: skoro osoba nie mówi językami - nie otrzymała jeszcze chrztu w Duchu Świętym. A skoro nie otrzymała tego chrztu - nie ma jeszcze Ducha Świętego - a więc nie jest jeszcze zbawiona (bo bez Ducha Świętego zbawienie jest niemożliwe). Twierdzenie to jest obecnie zarzucane przez większość pentekostalnych wspólnot na podstawie 14. rozdziału I Listu do Koryntian, w którym apostoł Paweł krytykuje nadmierną fascynację tym darem przez tamtejszy zbór, podkreślając, że nie wszystkim Bóg go udziela.

Krytyka pentekostalnej teologii w zakresie charyzmatów powtarza zarzuty wysunięte przez św. Pawła pod adresem wczesnego kościoła w Koryncie (zob. 1 List do Koryntian, rozdziały 12-14), natomiast obrońcy twierdzą, że poglądy zielonoświątkowców wiążą się z właściwym rozumieniem Kościoła wyrażonym w Dziejach Apostolskich.

Zdecydowana większość zielonoświątkowców przyjmuje doktrynę Trójcy Świętej, ale niektóre Kościoły zielonoświątkowe, określane jako apostolskie lub „Tylko Jezus” głoszą teologię Jedności Bóstwa, która zaprzecza tradycyjnej doktrynie Trójcy Świętej. Jedną z największych zielonoświątkowych denominacji jednościowców jest Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy. Zielonoświątkowcy Jedności, zwani czasem także jako „zielonoświątkowcy tylko Jezusa” lub „zielonoświątkowcy apostolscy” z powodu przekonania, że apostołowie chrzcili nawróconych tylko „w imię Jezusa”, wierzą że Bóg objawił się raczej w trzech różnych rolach, a nie, że istnieje w trzech różnych osobach - co się z tym łączy, Imię Boże, to "Jezus". Większość kościołów zielonoświątkowych, włączając w to Światową Konferencję Zielonoświątkową i Wspólnotę Zielonoświątkowych i Charyzmatycznych Kościołów Ameryki Północnej potępiła jednak teologię „Jedności Bóstwa” jako herezję.

Powszechnie wśród zielonoświątkowców praktykuje chrzest wiary przez zanurzenie. Zwolennicy takiego podejścia argumentują, iż chrzczenie niemowląt jest niedopuszczalne, bowiem według ich poglądu chrzest wymaga złożenia osobistego świadectwa i świadomego ślubowania wierności Bogu. Istnieją jednak denominacje pentekostalne praktykujące chrzest niemowląt, m.in. Metodystyczny Kościół Pentekostalny w Chile (Iglesia Metodista Pentecostal de Chile).[4]

Wieczerza Pańska na pamiątkę śmierci Jezusa Chrystusa jest obchodzona pod dwiema postaciami: chleba i wina. Praktykowane są również: rozmowa duszpasterska, często z wyznaniem grzechów, małżeństwo, namaszczanie olejem ku uzdrowieniu, ordynowanie duchownych (diakonów i prezbiterów). Podczas nabożeństw pentekostalnych często zdarzają się spontaniczne akty mówienia językami, prorokowania, uzdrawiania, wyrzucania demonów, śpiewania, klaskania, co odróżnia je od nabożeństw innych wyznań.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Współcześni historycy religii odnajdują wielu prekursorów ruchu pentekostalnego (zwłaszcza w tzw. ruchu uświęceniowego Holiness Movement oraz metodyzmie), którzy przyjmowali motywy, będących później elementami zielonoświątkowej doktryny i praktyki – zwłaszcza konieczność przełomowego wydarzenia w życiu człowieka – odrodzenia (regeneration), o którym nadmienił Jezus w Ewangelii Jana 3,3 oraz chrztu w Duchu Świętym (Ew. Łukasza 24,49 i Dzieje Apostolskie 2). Jednak tradycyjnie początki współczesnego ruchu zielonoświątkowego wiąże się z wydarzeniami na przełomie XIX i XX wieku. Za początek pentekostalizmu może uchodzić doświadczenie chrztu w Duchu Świętym w 1896 roku w Shearer School House w Cherokee County w Północnej Karolinie. Najczęściej jednak za początek pentekostalizmu uważa się dwa wydarzenia: w 1901 roku w Topeka w stanie Kansas oraz na ulicy Azusa w Los Angeles. Pierwsze z tych wydarzeń wiąże się z prowadzącym szkołę biblijną Bethel Bible byłym pastorem metodystycznym Charlesem Foxem Parhamem, którego uczniowie poczynając od Agnes Ozman, a następnie sam Parham, doznali daru mówienia językami, a także obserwowano, jak twierdził Parham, języki ognia nad ich głowami. Pastor Parham sformułował jako pierwszy zielonoświątkową doktrynę, że mówienie językami jest „biblijnym dowodem” chrztu w Duchu Świętym.

Azusa Street[edytuj | edytuj kod]

Ekspansja ruchu zaczęła się wraz z tzw. przebudzeniem przy Azusa Street w Los Angeles, które rozpoczęło się 9 kwietnia 1906 roku, w domu Edwarda Lee i jego żony, gdy Lee poczuł, jak podczas modlitwy wypełnia go Duch Święty. Obecny na miejscu kaznodzieja Afroamerykanin William J. Seymour, uczeń Parhama, także twierdził, że został owładnięty Duchem Świętym. 18 kwietnia 1906 roku na pierwszej stronie Los Angeles Times zamieściła artykuł o ruchu, gdyż dziennikarze byli wstrząśnięci tym, że mitingi na Azusa Street obalały bariery rasowe: „Biali i czarni łączą się w religijnym szaleństwie” – pisała gazeta[5][6].

W trzecim tygodniu kwietnia 1906 roku mała, ale wciąż rosnąca grupa wynajęła opuszczony budynek przy tej samej ulicy i zorganizowała tam Misję Wiary Apostolskiej, w której trzy razy dziennie odbywały się spotkania, podczas których tysiącom osób udzielono chrztu w Duchu Świętym, podczas których doświadczali mówienia językami i innych manifestacji Ducha Świętego. Na Azusa Street ukształtowała się specyficzna duchowość pentekostalna, łącząca anglosaski ruch przebudzeniowy, dążący do indywidualnego doskonalenia w wierze z afroamerykańską tradycją ekstatycznego kultu, w którym było miejsce na spontaniczne okrzyki, pieśni spirituals i taniec. To połączenie okazało się wyjątkowo atrakcyjne dla wielu ludzi i z Azusa Street ruch szybko rozpowszechnił się na cały świat i objął miliony ludzi.

Alfred oraz Lillian Garr w 1907 roku przybywają z Los Angeles do Kalkuty, w roli zielonoświątkowych misjonarzy[7] i niezależnie od nich w 1920 Fanny Simpson do Purulia, w Indiach. Lucy Farrow w 1907 przybywa do Liberii, w 1908 Kanadyjski misjonarz John G. Lake – do Południowej Afryki. W 1909 roku, za sprawą misjonarzy ruch zielonoświątkowy przybywa do włoskich społeczności w Argentynie i Brazylii, w 1910 na Bahamy, a w 1911 do brytyjskiej Afryki wschodniej, w 1912 do Chin[8]. Taka jest powszechnie przyjmowana wersja początków pentekostalizmu[9]. Wynika z niej, że czołową rolę w powstaniu ruchu odegrali Afroamerykanie. Wersję tę w latach 70. potwierdził Walter Hollenweger i inni badacze z Birmingham[10].

Pandita Ramabai

Allan Anderson, historyk pentekostalizmu, zakwestionował tę wersję historii, pomimo iż zgadza się, iż wydarzenia przy Azusa Street odegrały zasadniczą rolę w rozprzestrzenieniu pentekostalnego doświadczenia. Anderson zwraca uwagę, że w różnych częściach świata pentekostalne przebudzenie rozpoczęło się wcześniej bądź niezależnie od Azusa Street[11]. W Indiach doświadczenie zielonoświątkowe pojawiło się po raz pierwszy w latach 1860-1865, w Tamil Nadu, następnie w latach 1873‐1881, w Travancore i ponownie w latach 1905‐1907, w Pune, gdzie działała anglikańska Mukti Mission, w której pracowała Pandita Ramabai[12]. Ramabai nie jest tak znana jak Parham i Seymour, ale w 1907 roku Willis Hoovera, metodystyczny przebudzeniowiec z Valparaíso, w Chile, usłyszał o doświadczeniu Rambai i w 1909 sam zapoczątkował zielonoświątkowe doświadczenie w Chile. Naśladowcy Hoovera przynieśli to doświadczenie do Wenezueli, Norwegii i Indii. Większość chilijskich zielonoświątkowców bierze początek od przebudzenia z Valparaíso z 1909 roku i dlatego różnią się od klasycznych zielonoświątkowców z Ameryki Północnej[13][14].

Prawdziwy Kościół Jezusa w Kuala Lumpur

W 1907 roku pojawiło się ono w Pjongjangu, w Korei, za sprawą prezbiteriańskiego duchownego Kim Ik Du[10]. Koreańscy zielonoświątkowcy podkreślają, że początki ich ruchu sięgają doświadczeń które miały miejsce wcześniej w ich kraju[11]. W 1904 roku miało miejsce przebudzenie w Walii, a w 1908 w Mandżurii[11]. W 1917 powstał w Chinach Prawdziwy Kościół Jezusa, ale miał antymisyjne nastawienie[12]. W 1918 miało miejsce pentekostalne przebudzenie w Lagos[10].

Według Andersona historycy wyolbrzymili rolę Azusa Street, skąd misjonarze udali się do różnych krajów świata i przypisano im część tego, co stało się w tych krajach jako wynik lokalnych przebudzeń. Lokalni charyzmatycy są zwykle marginalizowani w pentekostalnej historiografii. Jednym z argumentów jest ten, że przebudzenia w Korei, Chinach, Indii, Chile, Nigerii i Wybrzeżu Kości Słoniowej nie były stricte pentekostalnymi przebudzeniami[15].

Mimo początkowego zjednoczenia w 1924 ruch podzielił się na tle nieporozumień rasowych. Kiedy w 1948 roku powstała Zielonoświątkowa Wspólnota Ameryki Północnej składała się wyłącznie z anglo-amerykańskich wspólnot zielonoświątkowych. W 1994 zielonoświątkowcy wrócili do rasowego pojednania białych i czarnych ugrupowań w czasie spotkania znanego później jako Cud z Memphis. Formalne zjednoczenie czarnych i białych ruchów w 1998 doprowadziło do przekształcenia Zielonoświątkowej Wspólnoty Ameryki Północnej w Zielonoświątkowe/Charyzmatyczne Kościoły Północnej Ameryki.

Europa[edytuj | edytuj kod]

W Europie pierwszym głosicielem pentekostalizmu był Thomas Ball Barratt, norweski pastor metodystyczny. W Wielkiej Brytanii, pierwszym powstałym kościołem zielonoświątkowym był Kościół Apostolski.

W Polsce ruch zielonoświątkowy przyjęło wielu członków Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Śląsku Cieszyńskim, którzy już w 1910 r. utworzyli stowarzyszenie pn. Związek na rzecz Stanowczego Chrześcijaństwa, zwany też Związkiem Stanowczych Chrześcijan. Istniał on do 1947 r., kiedy pod presją władz utworzono Zjednoczony Kościół Ewangeliczny, do którego włączono później także inny odłam pentekostalizmu – powstały w 1929 r. Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej. W 1988 r. większość polskich zborów pentekostalnych utworzyła Kościół Zielonoświątkowy w RP.

Neopentekostalizm[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. XX wieku powstał w pentekostalizmie ruch zwany czasem charyzmatycznym, mający połączyć główny nurt zielonoświątkowy z podobnym w łonie tzw. Kościołów tradycyjnych, m.in. występującym wewnątrz Kościoła Katolickiego. W przeciwieństwie do wczesnych zielonoświątkowców, nie opuszczali oni swych Kościołów na rzecz Kościołów typowo zielonoświątkowych, ani nie zakładali nowych denominacji. Ich mottem stały się słowa „Kwitnij tam, gdzie Bóg cię zasadził”. Część charyzmatyków opuściła jednak dotychczasowe związki wyznaniowe i założyła nowe, często w pełni niezależne zgromadzenia.

Na gruncie pentekostalizmu powstało szereg ruchów charyzmatycznych, takich jak Kościoły neocharyzmatyczne, Ruch Wiary (wyznający tzw. teologię sukcesu) czy błogosławieństwo z Toronto (Toronto Blessing, Laughing Revival). Wspomniany Ruch (Słowa) Wiary, przez jego przeciwników zwany „teologią sukcesu” głosi m.in. że powodzenie materialne, zdrowie fizyczne i szczęście w ziemskim życiu są owocami właściwego używania zbudowanych w oparciu o Biblię i relację z Bogiem wiary, mądrości i posłuszeństwa Jego prowadzeniu, a nędza i choroba nie są wolą Bożą dla człowieka biblijnie wierzącego. Daje się tu zauważyć dużą zbieżność z poglądami które napotkać można w judaizmie. Błogosławieństwa z Toronto, zwane też jako „święty śmiech” datują się od spotkania w 1994 roku w Toronto Airport Vineyard Church, podczas których wylanie Ducha Świętego objawić się miało jako śmiech zebranych (choć zjawisko „śmiania się w Duchu” miało miejsce w ruchu charyzmatycznym już wcześniej).

Ortodoksyjni zielonoświątkowcy odrzucają: teologię sukcesu, śmianie w Duchu, tarzanie się po ziemi w Duchu itp., pozytywne wyznawanie uznając je za herezję. Według Davida Wilkersona teologia sukcesu jest największą obecnie głoszoną herezją[16]. Bóg chce dawać swoim dzieciom błogosławieństwo materialne, ale chrześcijanin to człowiek potrafiący się ograniczać i nigdy nie może zacząć dyktować Bogu co ma mu dać – a do tego prowadzi teologia sukcesu. Wielu wymienionych tu kaznodziejów, w szczególności telewizyjnych uznawanych jest za manipulatorów i ocenianych negatywnie przez ortodoksyjne Kościoły zielonoświątkowe.

Należy więc rozdzielić ruch zielonoświątkowy od ruchów i nurtów wywodzących się z pentekostalizmu lub w jakiś sposób z nim związanych.

Kościoły zielonoświątkowe i ich liczebność[edytuj | edytuj kod]

Kościół Zborów Bożych w Singapurze.

Największymi pentekostalnymi wspólnotami są Zbory Boże (Assemblies of God) (na świecie 66,4 milionów, w USA 3,1 mln wiernych), Uniwersalny Kościół Królestwa Bożego (Igreja Universal do Reino de Deus) (10 mln, w Brazylii 2 mln), Kościół Boży w Chrystusie (the Church of God in Christ) (szacunkowo 8 mln wiernych, ok. 5,5 mln w USA), Kościół Poczwórnej Ewangelii (International Church of the Foursquare Gospel) (8 mln wiernych), Kościół Boży (Church of God w Cleveland) (na świecie 6-7 mln, ok. 1 mln w USA), Kościół Apostolski (Apostolic Church) (6 mln, w tym 4,5 mln w Nigerii), Odkupiony Chrześcijański Kościół Boży (Redeemed Christian Church of God) (ok. 5 mln), Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy (United Pentecostal Church International) (4 mln), Zielonoświątkowy Kościół Świętości (Pentecostal Holiness Church) (3,8 mln, 330 tys. w USA).

W światowych badaniach chrześcijaństwa w 2011 roku stwierdzono, że na świecie jest 279 milionów klasycznych zielonoświątkowców i 305 milionów chrześcijan charyzmatycznych. Razem ruch zielonoświątkowy obejmuje 584 miliony osób. Oznacza to, że razem chrześcijanie zielonoświątkowi i charyzmatyczni stanowią około 27% wszystkich chrześcijan i więcej niż 8% całkowitej światowej populacji. Analiza Pew Research Center szacuje, że około ośmiu na dziesięciu zielonoświątkowców zamieszkuje Afrykę Subsaharyjską (44%) i obie Ameryki (37%), prawie jeden na sześciu (16%) zielonoświątkowców żyje w Azji i na Pacyfiku[17].

Wielkość ruchu pentekostalnego w USA szacuje się na ok. 20 milionów członków, w tym około 918 tysięcy (4%) ludności hiszpańskojęzycznej, licząc wszystkie wspólnoty niezjednoczone, choć trudno podać rzeczywiste liczby, także z powodu przywiązywania niewielkiej wagi do formalnego członkostwa.

Według artykułu z 1998 w Christian History, na świecie jest około 11 tysięcy różnych zielonoświątkowych wspólnot. Pentekostalizm szacowano na około 115 milionów członków na świecie w roku 2000; na koniec roku 2007 szacowano liczbę zielonoświątkowców na ok. 600-650 milionów (w samych Chinach na blisko 70 mln)[potrzebne źródło]. Oblicza się, że jeśli przyrost będzie postępować nadal w takim tempie, to ok. roku 2025 kościoły pentekostalne staną się najliczniejszym wyznaniem chrześcijańskim, wyprzedzając Kościół Rzymskokatolicki. Ogromna większość członków kościoła zielonoświątkowego wywodzi się z krajów Trzeciego Świata, choć większość znanych postaci wywodzi się wciąż z Ameryki Północnej. Do niedawna pentekostalizm określało się czasem „trzecią siłą chrześcijaństwa”, obecnie – co do liczebności – jest „drugą siłą”. Szczególnie silny rozwój cechuje ruch zielonoświątkowy w Ameryce Łacińskiej i krajach Dalekiego Wschodu. Do większych kościołów należą Kongregacja Chrześcijan w Brazylii (ok. 2,5 miliony wiernych) oraz Kościół Pełnej Ewangelii Yoido w Korei Południowej, założony i kierowany przez pastora Davida Yonggi Cho (w 2003 miał 780 000 członków).

W Brazylii działa od 1932 r. Kościół Adwentystów Obietnicy, przyjmujący doktrynę Adwentyzmu Dnia Siódmego wzbogaconą o elementy charyzmatyczne (chrzest Duchem Świętym, prorokowanie, uzdrawianie chorych, glosolalia, spontaniczne uwielbienie). Posiada ok. 200.000 członków. Obecnie rozprzestrzenił się również nad inne kraje świata (m.in. Mozambik, Nigeria).

W Polsce istnieją m.in. następujące zielonoświątkowe/neo-zielonoświątkowe związki wyznaniowe:

Oraz mniejsze, działające na zasadzie wolnych zborów, zrzeszonych w organizacjach kościelnych (np. Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, który ma charakter federacji), bądź niezrzeszonych:

Duża część w/w zborów reprezentuje heterodoksyjne nauczanie względem klasycznego pentekostalizmu – wspomniany już Ruch Wiary, „Toronto Blessing”.

Istnieje również niezarejestrowana ogólnokrajowa wspólnota zielonoświątkowców, zakładająca programowo słuszność całkowitego braku rejestracji, prawdopodobnie pod wpływem przekonań powstałych w Związku Radzieckim w sytuacji konieczności dokonania wyboru między rejestracją i kompromisem we współistnieniu z władzami komunistycznymi a pełną niezależnością i prześladowaniem. Choć nie można pominąć w wyborze takiego, a nie innego sposobu ich funkcjonowania wpływu idei ponadwyznaniowych, jakie prezentowali wcześni liderzy ruchu jak William Durham, a później William Branham i A. A. Allen oraz grupy takie jak YWAM – Młodzież z Misją, czy wiele ugrupowań charyzmatycznych.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Statystyki są często rozbieżne, ponieważ wiele kościołów nie wiadomo do którego nurtu protestanckiego zaliczyć. Rozmaite źródła podają od 380 do 600 milionów[19][20]. Według World Christian Database liczba klasycznych zielonoświątkowców wynosi 78 milionów (denominacja Zbory Boże), charyzmatyków – 192 milionów, a neo-charyzmatyków (neozielonoświątkowców) – 318 milionów[21].

David Barrett i Todd Johnson oszacowali, że w roku 2001 liczba zielonoświątkowców, charyzmatyków i neocharyzmatyków wynosiła 523 milionów. Stanowili oni 27% chrześcijan. Zielonoświątkowcy i charyzmatycy byli obecni w 9 tysiącach etnicznych grup, a posługiwali się 8 tysiącami języków, które pokrywają 95% światowej populacji. Według autorów żadne inne ugrupowanie religijne nie jest w takim stopniu rozpowszechnione[22].

Źródło: Operation World Patrick Johnstone i Jason Mandryk, 2000 i The Pew Forum 2006

Ekumenizm[edytuj | edytuj kod]

Zielonoświątkowcy przez długi czas byli negatywnie nastawieni do jakichkolwiek inicjatyw ekumenicznych. Wynikało to w dużym stopniu ze stosunku innych Kościołów do pentekostalizmu. W 1972 roku nawiązany został dialog ekumeniczny z Kościołem Katolickim, który trwa nieprzerwanie do dzisiaj, w 1995 r. ze Światowym Aliansem Kościołów Reformowanych, w 2005 r. ze Światową Federacją Luterańską, a w 2011 r. ze Światowym Aliansem Baptystycznym[23].

Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan kard. Kurt Koch, stwierdził, że głównym partnerem ekumenicznym dla Kościoła katolickiego powinni być zielonoświątkowcy, ponieważ są największym po katolikach wyznaniem chrześcijańskim. Utrudnieniem jest jednak antykatolicka postawa, nie uznawanie katolickiego chrztu oraz kontrowersyjne metody ewangelizacyjne[24].

Zielonoświątkowców cechuje również niechęć do współpracy ze Światową Radą Kościołów. W 1961 roku dwie chilijskie denominacje (Iglesia Pentecostal de Chile, Misión Iglesia Pentecostal) przystąpiły do Światowej Rady Kościołów, w 1969 roku – „Brazylia dla Chrystusa”, w 1972 – Międzynarodowy Kościół Ewangelikalny, w 1980 – Iglesia de Dios z Argentyny, w 1985 – Missáo Evangélica Pentecostal de Angola, w 1991 – Iglesia Missiones Pentecostal Libres de Chile, w 1997 – Chrześcijański Kościół Biblijny z Argentyny[25].

Środowiska europejskie są na ogół niechętne ekumenizmowi, pewien na to wpływ ma „Deklaracja berlińska” z 1909 stwierdzająca, że ruch zielonoświątkowy jest przejawem działania ducha „nie z góry lecz z dołu”. W latach 60. holenderscy zielonoświątkowcy zainicjowali dialog z holenderskimi denominacjami reformowanymi. W latach 1987-1989 prowadzone były rozmowy z Fińskim Kościołem Luterańskim[26].

Działacze[edytuj | edytuj kod]

Teologowie zielonoświątkowi[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści radiowi i teleewangeliści[edytuj | edytuj kod]

Autorzy zielonoświątkowi[edytuj | edytuj kod]

Znani zielonoświątkowi pastorzy i działacze ewangelizacyjni[edytuj | edytuj kod]

Polscy pastorzy i działacze ewangelizacyjni[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Pewforum
  2. Dzieje Apostolskie mówią o tym kilkakrotnie. Z Ojców Kościoła najwięcej na ten temat wypowiada się Ireneusz.
  3. Telewizja Polska S.A
  4. Daniel Albrecht, Witness in Waters. Baptism and Pentectostal Spirituality, [w:] Baptism Today. Understanding, Practice and Ecumenical Implications, red. Thomas F. Best, Geneva 2008, s. 158.
  5. Historia ruchu zielonoświątkowego i odnowy charyzmatycznej. instytutdidaskalos.pl. [dostęp 2013-07-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-03)].
  6. Frank Bartleman, How Pentecost Came to Los Angeles s. 44-96.
  7. A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 13.
  8. A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. W: Oxford Centre for Mission Studies [on-line]. 5 October 2004. s. 14.
  9. Smith 2011 ↓, s. 183-184.
  10. 10,0 10,1 10,2 A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 15.
  11. 11,0 11,1 11,2 A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 16.
  12. 12,0 12,1 A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 17.
  13. A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 18.
  14. Smith 2011 ↓, s. 184.
  15. A. Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. 2004. s. 18.
  16. http://www.swch.pl/autorzy/wilkerson/ewangelia_sukcesu.html
  17. Pewforum
  18. Aktualności | Kościół Zielonoświątkowy w Polsce.
  19. John L. Allen Jr., If demography is destiny, Pentecostals are the ecumenical future Jan. 28, 2008
  20. The Global Impact of Pentecostalism – USC US-China Institute (2011)
  21. Pentecostal churches – World Council of Churches (2014)
  22. Anne E. Dyer: Introduction. W: European Pentecostalism. pod red. William Kay, Anne Dyer. Leiden: Brill, 2011, s. 2-3. ISBN 978-90-04-20730-1.
  23. Informacja o rozpoczęciu dialogu baptystyczno-pentekostalnego na witrynie Associated Baptist Press (dostęp: 21 kwietnia 2014 r.)
  24. Ze świata. „Niedziela (Ogólnopolska)”. 47, s. 5, 2011. 
  25. Harold Hunter: Global Pentecostalism and Ecumenism: Two Movements of the Holy Spirit?. W: Wolfgang Vondey: Pentecostalism and Christian Unity. Pickwick Publications, 2010, s. 26. ISBN 978-1-60899-077-1.
  26. Tomasz Józefowicz. Zielonoświątkowcy a Ekumenizm. „Studia i Dokumentu Ekumeniczne”. Nr 2 (63). Rok XXIV, s. 30-31, 2008. 

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Allan Anderson: The Origins of Pentecostalism and its Global Spread in the Early Twentieth Century. W: Oxford Centre for Mission Studies [on-line]. 5 October 2004. [dostęp 2014-05-29].
  • D. Bennett, Trzecia godzina dnia, Warszawa 1981.
  • M. Harper, Tak jak na początku. Z dziejów przebudzenia pentekostalnego w XX wieku, Londyn b.r.w.
  • A. Migda, Demonologia w ruchu zielonoświątkowym, Kraków 2009.
  • A. Migda, Mistycyzm pentekostalny, Kraków 2013.
  • A. Migda, Egzorcyzm pentekostalny, Warszawa 2010.
  • Z. Pasek, Chrześcijaństwo entuzjastyczne, "Rocznik Teologiczny" 1985, z. 2.
  • Z. Pasek, Ruch Zielonoświątkowy. Próba monografii, Kraków 1992.
  • Calvin Smith: Pentecostal Power: Expressions, Impact and Faith of Latin American Pentecostalism. Leiden: Brill, 2011. ISBN 978-90-04-19249-2.
  • M. Tymiński, Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, Wrocław 1999.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]