Ziemia Franciszka Józefa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ziemia Franciszka Józefa
Zdjęcie satelitarne wykonane w sierpniu 2011 roku
Zdjęcie satelitarne wykonane w sierpniu 2011 roku
Kontynent Europa
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód archangielski
Akwen Ocean Arktyczny, Morze Barentsa
Wyspy Ziemia Jerzego, Ziemia Wilczka, Wyspa Grahama Bella, Ziemia Aleksandry, Wyspa Halla
Liczba wysp 191
Powierzchnia 16 134 km²
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Ziemia Franciszka Józefa
Ziemia Franciszka Józefa
Ziemia 80°34′N 54°47′E/80,566667 54,783333Na mapach: 80°34′N 54°47′E/80,566667 54,783333
Mapa archipelagu
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Położenie Ziemi Franciszka Józefa

Ziemia Franciszka Józefa (ros. Земля Франца-Иосифа, niem. Franz-Joseph-Land) – rosyjski arktyczny archipelag w północno-zachodniej części Morza Barentsa. Administracyjnie należy do obwodu archangielskiego.

Archipelag został odkryty 30 sierpnia 1873 roku przez austro-węgierską ekspedycję naukową Juliusa von Payera i Karla Weyprechta na statku „Admiral Tegetthoff”[1]. Ekspedycja ta była poprzedzona badaniami naukowymi Piotra Kropotkina, który w referacie z 1871 roku zawarł teoretyczne dowody na istnienie nieznanego archipelagu[2]. Otrzymał on imię cesarza Austrii i króla Węgier Franciszka Józefa I. W roku 1895/1896 zimował tu Fridtjof Nansen, a następnie inni badacze. Po wybuchu I wojny światowej Rosja zajęła formalnie cały archipelag, który otrzymał wówczas nazwę Ziemi Fridtjofa Nansena. W 1927 r. założono tu pierwszą radziecką stację meteorologiczną. W 1930 r. przemianowano archipelag na Ziemię Łomonosowa - na cześć XVIII-wiecznego rosyjskiego uczonego Michaiła Łomonosowa. W 1931 r. polarna wyprawa radziecka badała archipelag przy pomocy lodołamacza "Małygin"[3].

Archipelag nie ma stałych mieszkańców. Czasowo przebywają na nim naukowcy, wojskowi i pracownicy straży granicznej.

W skład archipelagu wchodzi 191 wysp, których łączna powierzchnia wynosi 16 134 km². Wśród nich osiem wysp ma powierzchnię ponad 500 km²[4]:

Ponadto archipelag zawiera 18 średniej wielkości wysp (m.in. Wyspa Hoockera) i 135 mniejszych, wśród nich Wyspę Wilczka (ros. Остров Вильчека, nie mylić z Ziemią Wilczka), która była pierwszą z wysp archipelagu, na której postawili stopy uczestnicy odkrywczej ekspedycji austro-węgierskiej 1 listopada 1873 r.

Wyspy archipelagu Ziemi Franciszka Józefa pokryte są niskimi pasmami górskimi zbudowanymi głównie ze skał bazaltowych. Większą część powierzchni wysp zajmują pokrywy lodowe. Granica wiecznego śniegu przebiega stosunkowo nisko, bo na wysokości 100-300 m n.p.m. Najwyższy punkt wysp sięga 620 m n.p.m. (na wyspie Wiener Neustadt (ros. остров Винер-Нëйштадт).

Klimat polarny morski. Średnia roczna temperatura waha się w granicach od –12.8 °C do –17.9 °C. Średnie zimowe temperatury spadają poniżej –30 °C, sięgając –46 °C. Pionierska wyprawa Payera i Weyprechta w dniu 14 marca 1872 r. zanotowała nawet –51 °C[5]. Maksymalne temperatury latem nie przekraczają +3 °C.[3] Szatę roślinną na obszarach nie zajętych przez lodowce tworzy bardzo skąpa tundra, w której występuje jednak ok. 250 gatunków roślin. Przeważają porosty i mchy, jednak znajdziemy tu również jaskry, skalnice i wierzbę zielną. W Faunie wysp występuje 10 gatunków ssaków, w tym niedźwiedź polarny, lis polarny i płetwonogie oraz ok. 20 gatunków ptaków, m. in. alka zwyczajna.

Geologicznie wyspy te leżą na szelfie kontynentalnym Europy i stanowią część kontynentu. Zatem Ziemia Franciszka Józefa jest częścią Europy, a na Wyspie Rudolfa znajduje się najdalej na północ (81°54′N) wysunięty punkt Europy.

Przypisy

  1. Mileska M. I.: Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa...
  2. Włodzimierz Rydzewski, Kropotkin, Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1979, s. 36.
  3. 3,0 3,1 Ignac Horvat (streściła M. Dyląg): Odkrycie Ziemi Łomonosowa, w: "Poznaj Świat" nr 4/1948, s. 105-106
  4. Islands of Russian Federation (ang.). Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych, 1998-02-03. [dostęp 2013-11-30].
  5. Krasnovský B.: Rakúsko-uhorská polárna expedícia...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krasnovský Branislav: Rakúsko-uhorská polárna expedícia, w: "Historická revue" R. XXIV, nr 9/2013, s. 42-49, ISSN 1335-6550;
  • Mileska Maria Irena: Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa, w: „Poznaj Świat” R. XXI, nr 9 (250), wrzesień 1973, s. 32-36.