Ziemia Franciszka Józefa
| Ziemia Franciszka Józefa | |
 Zdjęcie satelitarne wykonane w sierpniu 2011 roku |
|
| Kontynent | Europa |
| Państwo |  Rosja |
| Obwód |  Obwód archangielski |
| Akwen | Ocean Arktyczny, Morze Barentsa |
| Wyspy | Ziemia Jerzego, Ziemia Wilczka, Wyspa Grahama Bella, Ziemia Aleksandry, Wyspa Halla |
| Liczba wysp | 191 |
| Powierzchnia | 16 134 km² |
|
Położenie na mapie Rosji
  Ziemia Franciszka Józefa
|
|
 80°34′N 54°47′E / 80.566666666667, 54.783333333333Na mapach: 80°34′N 54°47′E / 80.566666666667, 54.783333333333 |
|
Mapa archipelagu |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Ziemia Franciszka Józefa (ros. Земля Франца-Иосифа, niem. Franz-Joseph-Land) – rosyjski arktyczny archipelag w północno-zachodniej części Morza Barentsa. Administracyjnie należy do obwodu archangielskiego.
Archipelag został odkryty 30 sierpnia 1873 roku przez austro-węgierską ekspedycję naukową Juliusa von Payera i Karla Weyprechta na statku „Admiral Tegetthoff”[1]. Ekspedycja ta była poprzedzona badaniami naukowymi Piotra Kropotkina, który w referacie z 1871 roku zawarł teoretyczne dowody na istnienie nieznanego archipelagu[2]. Otrzymał on imię cesarza Austrii i króla Węgier Franciszka Józefa I. W roku 1895/1896 zimował tu Fridtjof Nansen, a następnie inni badacze. Po wybuchu I wojny światowej Rosja zajęła formalnie cały archipelag, który otrzymał wówczas nazwę Ziemi Fridtjofa Nansena. W 1927 r. założono tu pierwszą radziecką stację meteorologiczną. W 1930 r. przemianowano archipelag na Ziemię Łomonosowa - na cześćXVIII-wiecznego rosyjskiego uczonego Michaiła Łomonosowa. W 1931 r. polarna wyprawa radziecka badała archipelag przy pomocy lodołamacza "Małygin".[3]
W skład archipelagu wchodzi 191 wysp, których łączna powierzchnia wynosi 16 134 km². Wśród nich sześć największych wysp to[4]:
- Ziemia Jerzego (ros. Земля Георга) – 2741 km²,
- Ziemia Wilczka (ros. Земля Вильчека) – 2054 km²,
- Wyspa Grahama Bella (ros. остров Греэм-Белл) – 1709 km²,
- Ziemia Aleksandry (ros. Земля Александры) – 1051 km²,
- Wyspa Halla (ros. остров Галля) – 1049 km²,
- Salisbury (ros. остров Солсбери) – 960 km².
Ponadto archipelag zawiera 20 średnich wysp i 135 mniejszych, wśród nich Wyspę Wilczka (ros. Остров Вильчека, nie mylić z Ziemią Wilczka!), która była pierwszą z wysp archipelagu, na której postawili stopy uczestnicy odkrywczej ekspedycji austro-węgierskiej 1 listopada 1873 r.
Wyspy archipelagu Ziemi Franciszka Józefa pokryte są niskimi pasmami górskimi zbudowanymi głównie ze skał bazaltowych. Większą część powierzchni wysp zajmują pokrywy lodowe. Granica wiecznego śniegu przebiega stosunkowo nisko, bo na wysokości 100-300 m n.p.m. Najwyższy punkt wysp sięga 620 m n.p.m. (na wyspie Wiener Neustadt (ros. остров Винер-Нëйштадт).
Klimat jest bardzo surowy. Średnia roczna temperatura waha się w granicach od –12 °C do –17 °C. Średnie zimowe temperatury spadają poniżej –30 °C, sięgając –46 °C. Maksymalne temperatury latem nie przekraczają +12 °C.[3] Szatę roślinną na obszarach nie zajętych przez lodowce tworzy bardzo skąpa tundra, składająca się głównie z porostów i mchów. Faunę wysp stanowią niedźwiedzie polarne, lisy polarne, płetwonogie i ptaki morskie (ok. 20 gatunków).
Geologicznie wyspy te leżą na szelfie kontynentalnym Europy i stanowią część kontynentu. Zatem Ziemia Franciszka Józefa jest częścią Europy, a na Wyspie Rudolfa znajduje się najdalej na północ (81°54′N) wysunięty punkt Europy.
Przypisy
- ↑ Maria Irena Mileska: Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa, w: „Poznaj Świat” R. XXI, nr 9 (250), wrzesień 1973, s. 32-36.
- ↑ Włodzimierz Rydzewski, Kropotkin, Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1979, s. 36.
- ↑ 3,0 3,1 Ignac Horvat (streściła M. Dyląg): Odkrycie Ziemi Łomonosowa, w: "Poznaj Świat" nr 4/1948, s. 105-106
- ↑ Russian Arctic – Franz Josef Land.
