Zima stulecia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zima stulecia – określenie stosowane w odniesieniu do najostrzejszej zimy w danym stuleciu (zdarzającej się raz na sto lat). Potocznie jest jednak powszechnie stosowane (i często nadużywane) w odniesieniu do bardzo ostrej zimy, podczas której temperatura powietrza wykazuje znaczne odchylenie poniżej normy wieloletniej dla danego obszaru, suma opadów śniegu i ich natężenie oraz grubość pokrywy śnieżnej znacznie przekraczają normę wieloletnią, a anomalie te utrzymują się znacznie dłużej, niż ma to miejsce podczas przeciętnej zimy i obejmują znaczną część powierzchni kraju lub kontynentu, a nawet półkuli. Miano zimy stulecia bywa używane również wtedy, gdy spełna ona tylko jedno z powyższych kryteriów – może np. odnosić się zarówno do zimy niemal bezśnieżnej, ale za to ekstremalnie mroźnej, jak i do zimy przeciętnej pod względem termicznym, ale z ekstremalnie wysokimi sumami opadów śniegu. Ponadto znaczenie ma subiektywne odczucie stopnia dokuczliwości anomalii dla codziennego życia, funkcjonowania gospodarki i transportu.

Różnorodność kryteriów sprawia trudność we wskazaniu najostrzejszej zimy w danym stuleciu, stąd w literaturze wymienia się najczęściej kilka zim pretendujących do miana zimy stulecia.

W Polsce szczególnie zapamiętane zostały:

XX wiek
1928/1929
Luty 1929 r. zapisał się jako najzimniejszy w historii meteorologii w Polsce – przyniósł nawet 40-stopniowe mrozy, zaś średnie temperatury tego miesiąca oscylowały w przedziale od –13 °C do –16 °C. Padło wiele nieoficjalnych rekordów zimna, m.in. –45 °C w Rabce, –42 °C w Dubiach i Czechowicach-Dziedzicach. Krakowski „Ilustrowany Kuryer Codzienny” donosił także 23 lutego o –44 °C w Kolbuszowej i nawet –48 °C w Kąclowej koło Grybowa[1]. Natomiast oficjalne najniższe temperatury zanotowano 10 lutego: –40,6 °C w Żywcu, –40,4 °C w Olkuszu, –40,1 °C w Siankach[2]. Silny mróz spowodował duże zakłócenia w komunikacji kolejowej z powodu pękania szyn, co spowodowało m.in. poważny problem z dostawami węgla[3]. Do wielu budynków w miastach nie docierała woda z powodu pękania wodociągów[4]. Port morski w Gdańsku zamarzł, a dwa statki zostały uwięzione w lodzie na wodach Zatoki Gdańskiej[5]. Od 13 lutego zawieszono zajęcia we wszystkich szkołach w Krakowie, nawet wykłady na Uniwersytecie Jagiellońskim[6].
Poza tym 9 lutego w Olecku zanotowano najniższą temperaturę na obecnych ziemiach polskich. Termometr na wówczas niemieckiej stacji meteorologicznej pokazał –42,0 °C[7][8]. Oprócz tego ten miesiąc przyniósł wiele innych lokalnych rekordów zimna, np. –33,1 °C w Krakowie (10 lutego). Odchylenie średniej temperatury lutego dla obszaru całej Polski (w obecnych granicach) wyniosło aż 11,4 °C poniżej średniej z lat 1961–1990, wahając się od ok. 7 °C w Karkonoszach do ponad 12,5 °C w pn.-zach. części Wyżyny Lubelskiej i w okolicach Krakowa[9]. Średnia temperatura zimy 1928/29 wyniosła w Warszawie –7,8 °C[2].
Zima 1928/29 była nie tylko wyjątkowo mroźna, ale i śnieżna. Pierwsze opady śniegu w obszarach podgórskich wystąpiły w pierwszej połowie października, zaś na większości obszaru Polski na przełomie listopada i grudnia. Stała pokrywa śnieżna utrzymywała się bez przerwy od początku grudnia do połowy kwietnia, a jej grubość w okresie od stycznia do marca wahała się od 20–60 cm na nizinach do 100 cm i więcej w obszarach podgórskich. Największą grubość (267 cm) zmierzono 9 kwietnia w rejonie Morskiego Oka[2].
1939/1940
Najmroźniejsza zima w czasie II wojny światowej. Zaczęła się ona w połowie grudnia. W styczniu panowały silne mrozy. 11 stycznia 1940 w Siedlcach zanotowano najniższą oficjalną temperaturę w historii polskiej meteorologii –41,0 °C. Wartość ta budzi jednak wątpliwości[10]. Zima ta trwała do pierwszych dni marca. Odchylenie średniej temperatury zimy dla obszaru całej Polski (w obecnych granicach) wyniosło prawie 6,6 °C poniżej średniej z lat 1961–1990, wahając się od ok. 4 °C w Karkonoszach do ponad 7,5 °C w pn. części Kujaw[11].
1962/1963
Ciężka zima utrzymywała się przez dwa miesiące – styczeń i luty. W Polsce zamknięto większość szkół, kin, teatrów i muzeów. Wstrzymywano lub ograniczano produkcję w fabrykach, tak z powodu braku energii elektrycznej, paliw i ciepła, jak i z powodu braku pracowników, z których wielu nie mogło dojechać do pracy. Panował silny mróz, opady śniegu były bardzo znaczne, a codziennie na wiele godzin wyłączano prąd. Zaopatrzenie sklepów, które także przy sprzyjającej pogodzie było w tamtych czasach bardzo słabe, jeszcze bardziej zostało ograniczone, tak że brakowało podstawowych artykułów. Składy opału oblegane były przez tłumy ludzi chcących kupić cokolwiek nadającego się do ogrzewania mieszkań, nawet trudny do wykorzystania w domowym gospodarstwie miał węglowy. Na terenach kolejowych wzdłuż torów grupki najuboższych zbierały węgiel, zrzucany przez obsługę parowozów z tendrów w czasie zjazdu do parowozowni[12]. Fale śnieżyc, które wystąpiły na początku stycznia i na początku lutego, niemal zupełnie sparaliżowały transport drogowy i kolejowy, zwłaszcza w południowej części kraju. W końcu lutego wystąpiły silne mrozy: 28 lutego odnotowano w Krakowie –28 °C, w Nowym Targu –35 °C, w Jabłonce –38 °C[13], w Rzeszowie zanotowano –35,8 °C.
Odchylenie średniej temperatury zimy dla obszaru całej Polski wyniosło 5,9 °C poniżej średniej z lat 1961–1990, wahając się od ok. 4 °C nad Zatoką Pucką do ponad 6,5 °C w Wielkopolsce i na Dolnym Śląsku[14].
1978/1979
Ta zima była wyjątkowo śnieżna. Od godzin nocnych z 27 na 28 grudnia rozpoczął się napływ mroźnej masy powietrza z północy, co spowodowało, że występujące wówczas opady deszczu zaczęły stopniowo przechodzić w opady śniegu z deszczem i śniegu oraz nasilać się. Towarzyszył im silny wiatr, powodujący szybkie tworzenie się zasp. Chłodny front atmosferyczny przemieszczał się stopniowo na południe, a śnieżyce i gwałtowny spadek temperatury z wartości dodatnich do kilkunastu stopni poniżej zera obejmowały kolejno Polskę Północną (28–29 grudnia) i Centralną (29–30 grudnia). Najpóźniej dotarły na Dolny i Górny Śląsk (30 grudnia)[15] oraz Podkarpacie (30–31 grudnia). Rekordowo wysoką pokrywę śnieżną odnotowano: w Suwałkach (84 cm, 16 lutego), Łodzi (78 cm, 2 lutego), Warszawie (70 cm, 31 stycznia), Chojnicach (60 cm, 19 lutego), Szczecinie (53 cm, 19 lutego), Kole (46 cm, 26 lutego), Kielcach (39 cm, 2 lutego) i Poznaniu (29 cm, 20 lutego)[16]. Od 1 stycznia 1979 cały kraj był już sparaliżowany przez zaspy i kilkunastostopniowy mróz. Z dniem 1 stycznia wojewoda gdański wprowadził na terenie województwa stan klęski żywiołowej[17]. W kolejnych dniach wskutek zakłóceń w transporcie zaczęło brakować surowców energetycznych. Zamarznięte zwrotnice kolejowe i popękane w wyniku mrozów szyny spowodowały, że transporty węgla do elektrociepłowni docierały wyjątkowo rzadko, a rozmrażanie tych, które udało się dowieźć, było bardzo utrudnione. Do odśnieżania torów i dróg skierowano wojsko wyposażone w ciężki sprzęt (m.in. czołgi, które gąsienicami zrywały z dróg grubą warstwę zmrożonego i zbitego śniegu)[12]. W większości miast komunikacja miejska nie funkcjonowała wcale lub działała w bardzo ograniczonym stopniu. Transport międzymiastowy również funkcjonował bardzo źle. Autobusy w niektórych okolicach jeździły w „tunelach” wykopanych w śniegu[18]. Ówczesny minister oświaty i wychowania Jerzy Kuberski podjął decyzję o wstrzymaniu powrotu z zimowisk dzieci i młodzieży[13]. Duży mróz i zamarznięty grunt były także pośrednimi przyczynami wybuchu gazu w Rotundzie PKO w Warszawie w dniu 15 lutego 1979[19]. W Polsce ta zima nie przyniosła wyjątkowo mroźnych miesięcy, z wyjątkiem głównie północno-wschodniej części kraju, gdzie były 30-stopniowe mrozy oraz bardzo niskie średnie temperatury.
1986/1987
Głównie zapamiętana za sprawą stycznia 1987, jednego z najzimniejszych miesięcy w historii polskiej meteorologii. W wielu miejscach Polski ten miesiąc miał średnią temperaturę poniżej –10 °C (np. w Białymstoku –15,1 °C[20]).
W wielu miejscach wystąpiły 30-stopniowe mrozy, np. –34,6 °C w Białymstoku (30 stycznia)[20], –33,9 °C w Kielcach (8 stycznia)[21], –32,2 °C w Lublinie (stacja lotniskowa, 8 stycznia)[22], –31,0 °C w Rzeszowie (stacja lotniskowa, 14 stycznia)[23], –31,0 °C w Warszawie (stacja lotniskowa, 8 stycznia)[24], –30,3 °C w Łodzi (30 stycznia)[25], –30,0 °C w Olsztynie (7 stycznia)[26], –30,0 °C w Szczecinie (14 stycznia)[27]. Wystąpił też rekordowo wysoki poziom pokrywy śnieżnej: 87 cm w Bielsku-Białej (8 stycznia)[16].
1995/1996
Była to najdłuższa zima w XX wieku. Długość dni z pokrywą śnieżną wyniosła do 137 dni (od połowy listopada do połowy kwietnia), w jej trakcie występowały też obfite opady śniegu (wysokość pokrywy śnieżnej do 48 cm).
XXI wiek
2005/2006
W efekcie utrzymywania się 30-stopniowych mrozów doszło do zamykania szkół (384 w woj. lubelskim), liczne kursy odwoływane przez MPK (10 linii w Lublinie) i PKS (30 połączeń w Lublinie, 40 w Zamościu) z powodu zamarzania paliwa i uszkodzeń akumulatorów, instalacji elektrycznych i układów hamulcowych[16]. Największe mrozy były pomiędzy 21 a 24 stycznia. Najniższa oficjalna temperatura wystąpiła 23 stycznia w Sulejowie (–32,1 °C, przy gruncie –36,5 °C)[28][29].
2009/2010
W drugiej połowie stycznia wystąpiły 30-stopniowe mrozy, np. –30,3 °C w Zamościu (26 stycznia 2010)[30]. Według klasyfikacji warunków termicznych[a] styczeń 2010 okazał się na większości terytorium Polski miesiącem ekstremalnie chłodnym z ujemnym odchyleniem średniej miesięcznej temperatury[b] od ok. 1 °C na krańcach pd.-zach. do ok. 7 °C w pn.-wsch. części kraju[31]. Według tej samej klasyfikacji luty był miesiącem lekko chłodnym (w górach chłodym)[32]. Zima ta również cechowała się obfitymi opadami śniegu (w połowie lutego wysokość pokrywy śnieżnej wyniosła w Tomaszowie Lubelskim 70 cm). 9 i 28 stycznia doszło w południowej Polsce z powodu obfitych opadów śniegu i silnych wiatrów do uszkodzeń linii energetycznych, czego skutkiem było pozbawienie niektórych miejscowości prądu na kilka tygodni[33].
W przeważającej części obszaru Polski odchylenie średniej temperatury zimy wyniosło od 2 do 3 °C poniżej średniej z lat 1971–2000, w części północnej lokalnie przekroczyło 3 °C[34], a według klasyfikacji warunków termicznych[a] zapisała się ona jako bardzo chłodna. Suma grubości pokrywy śnieżnej przekroczyła normę wieloletnią z okresu 1971–2000 na większości obszaru Polski ponad trzykrotnie, a na krańcach zachodnich nawet sześciokrotnie. Najbardziej śnieżny był luty – duże obszary Pojezierza Pomorskiego, Mazur i Mazowsza znalazły się w najwyższej klasie śnieżności (sezon wyjątkowo śnieżny)[35].
Stożki lodowe wokół dysz fontanny w CH Manufaktura w Łodzi po dwóch tygodniach kilkunastostopniowych mrozów (9 lutego 2012)
2011/2012
Co prawda zima ta nie była stosunkowo długa – trwała od połowy stycznia do drugiej połowy lutego, nie cechowała się też obfitymi opadami śniegu, jednak w znacznej części Polski 27 stycznia 2012 rozpoczęła się wyjątkowo długa seria dni bardzo mroźnych (ze średnią temperaturą poniżej –10 °C). Odchylenie średniej miesięcznej temperatury lutego poniżej średniej dla tego miesiąca z lat 1971–2000 wyniosło od ok. 3 °C na zachodnich krańcach Polski do ponad 8 °C w pd.-wsch. części kraju[36].
Nieoficjalne pomiary wskazywały nawet na temperatury –42 °C (3 lutego w Podwilku)[37]. Poza tym zanotowano wiele oficjalnych 30-stopniowych mrozów (nawet na Pomorzu, –30,7 °C w Łebuni, 6 lutego[38]). Natomiast najniższe temperatury padły w kotlinach górskich w województwach małopolskim i podkarpackim (3 lutego: –36 °C w Jabłonce, –35 °C w Łopusznej, –34,1 °C w Stuposianach, –34 °C w Poroninie).
2012/2013
Cechami charakterystycznymi tej zimy były: długość (od początku grudnia do połowy kwietnia – liczba dni z pokrywą śnieżną wyniosła w Suwałkach 132 dni), śnieżność (maksymalna wysokość pokrywy od 12 cm w Słubicach do 51 cm w Suwałkach i 214 cm na Kasprowym Wierchu[39][40]), w całym kraju częste ataki zimy w marcu nietypowe dla tego miesiąca, m.in. 31 marca spadło nawet 30 cm śniegu w Piotrkowie Trybunalskim), jednolitość (brak bardzo wysokich i bardzo niskich temperatur) i rekordowo duża liczba dni pochmurnych (66 dni na 90 dni kalendarzowej zimy)[41]. Marzec był według klasyfikacji warunków termicznych[a] miesiącem ekstremalnie chłodnym (w pd.-wsch. części Polski anomalnie chłodnym) z ujemnym odchyleniem średniej miesięcznej temperatury[b] od ok. 4 °C na pd.-wsch. do ponad 5 °C w środkowej i zachodniej części kraju[40]. 24 marca odnotowano w Łodzi –21,9 °C, w Sulejowie –20,7 °C, w Łasku i Zakopanem –20,0 °C[42].

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 Klasyfikacja warunków termicznych dokonywana w oparciu o metodę zaproponowaną przez zespół prof. dr. hab. Mirosława Miętusa (2002).
  2. 2,0 2,1 Odchylenie od średniej temperatury wieloletniej z okresu 1971–2000 dla danego miesiąca.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. (C). A może już na przełomie mrozu?. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”. Rok XX (Nr 53), s. 5, 1929-02-23. Marjan Dąbrowski – red. naczelny; Jan Stankiewicz – red. odpowiedzialny. Kraków: Marjan Dąbrowski. [dostęp 2014-02-17]. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Piotr Djaków / Romuald Gumiński: Zima 1928/29 w Polsce – R. Gumiński. Portal Pogoda i Klimat. Modelowanie numeryczne. meteomodel.pl > Blog [on-line], 2013-08-28. [dostęp 2014-02-17].
  3. (C). Szyny pękają masowo na kolejach Małopolski Wschodniej.. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”. Rok XX (Nr 44), s. 4, 1929-02-14. Marjan Dąbrowski – red. naczelny; Jan Stankiewicz – red. odpowiedzialny. Kraków: Marjan Dąbrowski. [dostęp 2014-02-17]. 
  4. (s). Brak wody.. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”. Rok XX (Nr 44), s. 4, 1929-02-14. Marjan Dąbrowski – red. naczelny; Jan Stankiewicz – red. odpowiedzialny. Kraków: Marjan Dąbrowski. [dostęp 2014-02-17]. 
  5. (F). Port gdański odcięty od komunikacji.. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”. Rok XX (Nr 44), s. 4, 1929-02-14. Marjan Dąbrowski – red. naczelny; Jan Stankiewicz – red. odpowiedzialny. Kraków: Marjan Dąbrowski. [dostęp 2014-02-17]. 
  6. (s). Przerwa w nauce szkolnej.. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”. Rok XX (Nr 44), s. 4, 1929-02-14. Marjan Dąbrowski – red. naczelny; Jan Stankiewicz – red. odpowiedzialny. Kraków: Marjan Dąbrowski. [dostęp 2014-02-17]. 
  7. Wetter in Treuburg (niem.). Strona Kreisgemeinschaft Treuburg e.V. treuburg.com > Wetter [on-line], 2012. [dostęp 2014-02-17].
  8. J. Kunicki: Pogoda w Olecku. Olecko (Marggrabowa) - najzimniejszym miastem w Niemczech. Strona Olecka. olecko.info > Pogoda w Olecku [on-line], 2013-07-18. [dostęp 2014-02-17].
  9. Piotr Djaków: Luty 1929. W: Portal Pogoda i Klimat. Modelowanie numeryczne. meteomodel.pl > Blog > Luty 2014 i Zima 2013/14 w Polsce [on-line]. Piotr Djaków, meteomodel.pl, 2014-03-01. [dostęp 2014-03-01].
  10. Piotr Djaków: Czy w Siedlcach notowano –41?. W: Portal Pogoda i Klimat. Modelowanie numeryczne. meteomodel.pl > Blog [on-line]. Piotr Djaków, meteomodel.pl, 2013-09-01. [dostęp 2014-02-18].
  11. Piotr Djaków: Zima 1940. W: Portal Pogoda i Klimat. Modelowanie numeryczne. meteomodel.pl > Blog > Luty 2014 i Zima 2013/14 w Polsce [on-line]. Piotr Djaków, meteomodel.pl, 2014-03-01. [dostęp 2014-03-01].
  12. 12,0 12,1 Piotr Pietraszek: Dziś już nie ma takich zim... (Zdjęcia). Portal Radia Wrocław. prw.pl > Wiadomości > Wrocław [on-line], 2014-01-12. [dostęp 2014-02-18].
  13. 13,0 13,1 Kto nie widział, nie uwierzy, czyli zimy stulecia w PRL-u. Portal „Gazety Krakowskiej”. gazetakrakowska.pl > Magazyn [on-line], 2011-01-13.
  14. Piotr Djaków: Zima 1963. W: Portal Pogoda i Klimat. Modelowanie numeryczne. meteomodel.pl > Blog > Luty 2014 i Zima 2013/14 w Polsce [on-line]. Piotr Djaków, meteomodel.pl, 2014-03-01. [dostęp 2014-03-01].
  15. Cezary Kaszewski: Życie zamarło w mieście i na wsi. Portal „Gazety Wrocławskiej”. gazetawroclawska.pl > Mapa serwisu > Magazyn [on-line], 2009-01-09. [dostęp 2014-02-17].
  16. 16,0 16,1 16,2 Miłosz Bednarczyk: Kiedyś na Lubelszczyźnie to były zimy.... Portal „Dziennika Wschodniego”. dziennikwschodni.pl > Magazyn [on-line], 2010-01-10. [dostęp 2014-02-17].
  17. Apolinary Bittner: Komunikat nr 2/79 Naczelnika Miasta Rumi z dnia 3 stycznia 1979 r.. Forum Dawny Gdańsk. forum.dawnygdansk.pl > Fora ogólne > Nie-dawny Gdańsk > Zima 1978/79 [on-line], 2009-01-06. [dostęp 2014-02-17].
  18. Jakub Kowalski: Zima stulecia. Portal dziennika „Rzeczpospolita”. rp.pl > Wiadomości > Kultura > Historia > Najnowsza historia Polaków [on-line], 2008-01-21. [dostęp 2014-02-17].
  19. Marek Żukow-Karczewski: Zimowe wybryki natury w dawnej Polsce i na świecie. Portal Ekologia. ekologia.pl > Środowisko > Ochrona środowiska [on-line], 2014-01-22. [dostęp 2014-02-18].
  20. 20,0 20,1 Climate BIALYSTOK January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Bialystok > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  21. Climate KIELCE January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Kielce > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  22. Climate LUBLIN RADAWIEC January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Lublin Radawiec > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  23. Climate Rzeszow-Jasionka January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Rzeszow-Jasionka > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  24. Climate Warszawa-Okecie January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Warszawa-Okecie > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  25. Climate LODZ January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Lodz > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  26. Climate OLSZTYN January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Olsztyn > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  27. Climate Szczecin January 1987 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Szczecin > 1987 > January [on-line]. [dostęp 2014-02-18].
  28. Dziś rocznica fali rekordowych mrozów. Portal Twoja Pogoda. twojapogoda.pl > Wiadomości [on-line], 2007-01-23. [dostęp 2014-02-17].
  29. twojapogoda.pl: Rocznica fali mrozów. 6 lat temu w Łodzi było -30 st. C. Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Najważniejsze [on-line], 2012-01-23. [dostęp 2014-02-17].
  30. 12595: Zamosc (Poland). Decoded synop data. Time interval: 2 days before 2010/01/27 at 00:00 UTC (ang. • hiszp.). Portal Ogimet. ogimet.com [on-line], 2010-01-27. [dostęp 2014-02-17].
  31. Mirosław Miętus, Zbigniew Ustrnul i in.: Biuletyn Monitoringu Klimatu Polski. Styczeń 2010 / Monthly Climate Monitoring Bulletin. January 2010 (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line], 2010-02-11. [dostęp 2014-02-17]. s. 4–16.
  32. Mirosław Miętus, Zbigniew Ustrnul i in.: Biuletyn Monitoringu Klimatu Polski. Luty 2010 / Monthly Climate Monitoring Bulletin. February 2010 (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line], 2010-02-11. [dostęp 2014-02-17]. s. 4–16.
  33. Przegląd najbardziej srogich zim. Portal Twoja Pogoda. twojapogoda.pl > Wiadomości [on-line], 2010-12-01. [dostęp 2014-02-17].
  34. ZIMA – WINTER 2010. Odchylenie średniej miesięcznej temperatury. Mean Temperature Anomaly (1971-2000) (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line]. [dostęp 2014-02-19].
  35. Mirosław Miętus, Zbigniew Ustrnul i in.: Biuletyn Monitoringu Klimatu Polski. Zima 2009–2010 / Seasonal Climate Monitoring Bulletin. Winter 2009–2010 (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line], 03 2010. [dostęp 2014-02-20]. s. 4–19, 26–27.
  36. LUTY – FEBRUARY 2012. Odchylenie średniej temperatury. Mean Temperature Anomaly (1971-2000) (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line]. [dostęp 2014-02-19].
  37. r/: Czytelnicy Podhale24: tej nocy były rekordowe mrozy. - 42 st. C. w Podwilku?. Portal Podhale24. podhale24.pl > aktualności [on-line], 2012-02-03. [dostęp 2014-02-17].
  38. Climate CEWICE/LEBUNIA February 2012 (ang. • hiszp.). Portal El Tiempo. tutiempo.net/en > Climate > Europe > Poland > Cewice/Lebunia > 2012 > February [on-line]. [dostęp 2014-02-20].
  39. Zbigniew Ustrnul i in.: Biuletyn Monitoringu Klimatu Polski. Zima 2012–2013 (grudzień 2012 – luty 2013) / Seasonal Climate Monitoring Bulletin. Winter 2012–2013 (December 2012 – February 2013) (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line], 03 2013. [dostęp 2014-02-20]. s. 22.
  40. 40,0 40,1 Zbigniew Ustrnul i in.: Biuletyn Monitoringu Klimatu Polski. Marzec 2013 / Monthly Climate Monitoring Bulletin. March 2013 (pol. • ang.). Portal IMGW. imgw.pl [on-line], 04 2013. [dostęp 2014-02-20]. s. 4–16, 24.
  41. mm/mj: "To przez specyficzny układ klimatyczny od grudnia niemal nie widzieliśmy Słońca". Portal telewizji TVN Meteo. tvnmeteo.tvn24.pl > Informacje [on-line], 2013-03-21. [dostęp 2014-02-17].
  42. Synop summary for 76 stations in Poland. 03/25/2013 00:00 UTC (ang. • hiszp.). Portal Ogimet. ogimet.com [on-line], 2013-03-25. [dostęp 2014-02-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]