Zima wulkaniczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zima wulkaniczna – hipotetyczne globalne obniżenie temperatury na skutek przysłonięcia Słońca przez popiół wulkaniczny i kropelki kwasu siarkowego, tworzące aerozole atmosferyczne będące zarodkami kondensacji chmur, jako następstwo wielkiej erupcji wulkanicznej.

W roku 1982 P.J. Crutzen i J.W. Birks opublikowali teorię zimy nuklearnej na całej kuli ziemskiej jako następstwa wojny jądrowej[1], po której pojawiła się seria publikacji na ten temat[2][3][4][5][6][7]. Wkrótce wprowadzono analogiczne pojęcie globalnej „zimy wulkanicznej” jako skutku katastrofalnych erupcji wulkanicznych[8][9][10] i związanymi z nią „wielkimi wymieraniami[10].

W roku 2013 w osadach jeziora Niasa (Malawi) odkryto pozostałości po gigantycznej erupcji superwulkanu Toba (obecnie jezioro Toba) ok. 75 tys. lat temu, położonego w odległości ok. 7 tys. km[11]. Był to najsilniejszy wybuch wulkanu w czwartorzędzie[11] i wiązano go z koncepcją zimy wulkanicznej i wielkim zmniejszeniem się populacji ludzkiej[12]. Precyzyjne dane stratygraficzne osadów pozwoliły jednak na ustalenie, że w okresie erupcji nie doszło do żadnych znaczących zmian klimatycznych[11], co jest silnym dowodem przeciw koncepcji zimy wulkanicznej[13].

Zjawiska pogodowe wywołane erupcją wulkaniczną na mniejszą skalę mogą mieć złożony przebieg. Aerozole atmosferyczne odbijając promieniowanie słoneczne powodują ochłodzenie troposfery i jednoczesne ogrzanie stratosfery. To z kolei może wpłynąć na cyrkulację atmosferyczną i wywołać odmienne skutki w różnych regionach. Z tego powodu wybuch wulkanu Pinatubo w roku 1991 nie wywołał katastrofalnego globalnego ochłodzenia, ale spowodował kilkustopniowe odchylenia od kilkuletniej normy na przełomie lat 1991/1992. Sięgnęły one 2-3 stopni ocieplenia w centralnej Ameryce Płn. i w Europie Północno-Zachodniej i 2 stopni ochłodzenia na Bliskim Wschodzie i w kanadyjskiej Arktyce[14]. Zwiększenie ilości aerozoli powoduje wzrost zachmurzenia, przykładowo, po wybuchu indonezyjskiego wulkanu Tambora w roku 1815, nietypowa ilość opadów odbiła się na plonach na Półwyspie Iberyjskim[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Crutzen, P.J., Birks, J.W.. The atmosphere after a nuclear war: Twilight at noon. „Ambio”, s. 114–125, 1982. 
  2. Ehrlich, PR, Harte, J, Harwell, MA, Raven, PH i inni. Long-term biological consequences of nuclear war. „Science”. 222 (4630), s. 1293-1300, 1983. DOI: 10.1126/science.222.4630.1293. 
  3. Turco, R. P., Toon, O. B., Ackerman, T. P., Pollack, J. B. i inni. Nuclear Winter: Global Consequences of Multple Nuclear Explosions. „Science”. 222 (4630), s. 1283 -1292, 1983. DOI: 10.1126/science.222.4630.1283. 
  4. Turco, RP, Toon, OB, Ackerman, TP, Pollack, JB i inni. Climate and smoke: an appraisal of nuclear winter. „Science”. 247 (4939), s. 166-176, 1990. 
  5. Robock, Alan, Oman, Luke, Stenchikov, Georgiy L.. Nuclear winter revisited with a modern climate model and current nuclear arsenals: Still catastrophic consequences. „Journal of Geophysical Research: Atmospheres”. 112 (D13), s. D13107, 2007. DOI: 10.1029/2006JD008235. 
  6. Toon, Owen B., Robock, Alan, Turco, Richard P., Bardeen, Charles i inni. Consequences of Regional-Scale Nuclear Conflicts. „Science”. 315 (5816), s. 1224-1225, 2007. DOI: 10.1126/science.1137747. 
  7. Mills, Michael J., Toon, Owen B., Turco, Richard P., Kinnison, Douglas E. i inni. Massive global ozone loss predicted following regional nuclear conflict. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 105 (14), s. 5307 -5312, 2008. 
  8. Rampino, M R, Self, S, Stothers, R B. Volcanic Winters. „Annual Review of Earth and Planetary Sciences”. 16 (1), s. 73-99, 1988. DOI: 10.1146/annurev.ea.16.050188.000445. 
  9. Rampino, Michael R., Self, Stephen. Volcanic winter and accelerated glaciation following the Toba super-eruption. „Nature”. 359 (6390), s. 50-52, 1992. DOI: 10.1038/359050a0. 
  10. 10,0 10,1 Rampino, Michael R.. Supereruptions as a Threat to Civilizations on Earth-like Planets. „Icarus”. 156 (2), s. 562-569, 2002. DOI: 10.1006/icar.2001.6808. 
  11. 11,0 11,1 11,2 Lane, Christine S., Chorn, Ben T., Johnson, Thomas C.. Ash from the Toba supereruption in Lake Malawi shows no volcanic winter in East Africa at 75 ka. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 110 (20), s. 8025 -8029, 2013. 
  12. Gathorne-Hardy, F.J, Harcourt-Smith, W.E.H. The super-eruption of Toba, did it cause a human bottleneck?. „Journal of Human Evolution”. 45 (3), s. 227-230, 2003. DOI: 10.1016/S0047-2484(03)00105-2. 
  13. Will ‘Volcanic Winter’ Debate Now Cool Down?. „Science”. 340 (6132), s. 532, 2013. 
  14. Alan Robock. Volcanic eruptions and climate. „Reviews of Geophysics”. 38 (2), s. 191–219, 2000. 
  15. Andrzej Hołdys. Madryt w cieniu Tambory. „Wiedza i Życie”. 4, s. 16, kwiecień 2009. Warszawa: Prószyński Media. 

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]