Zirydzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zirydzi (arab. زيريون) – dynastia berberyjska pochodząca z Małej Kabylii spośród plemienia Kutama. Rządziła Ifrikiją (mniej więcej współczesna Tunezja), początkowo w imieniu Fatimidów, przez około dwa stulecia, dopóki nie została osłabiona przez Banu Hilal, a w końcu zniszczona przez Almohadów. Ich stolicą był Kairuan. Boczna gałąź tej rodziny rządziła Grenadą do 1090 (zobacz Zirydzi z Grenady).

Hammadydzi byli odgałęzieniem tej dynastii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zirydzi byli Berberami z plemion Sanhadża z rejonu współczesnej Algierii. W X wieku byli wasalami Fatymidów, pokonali charydżycki bunt Abu Jazyda (943-947) pod wodzą Ziriego ibn Manada (935-971). Przy wsparciu Fatymidów Ziri został gubernatorem środkowego Maghrebu i założył swoją rezydencję w Aszirze na południowym wschodzie Algieru.

Gdy Fatymidzi przenieśli swoje centrum do Egiptu w 972, Buluggin ibn Ziri (971-984) syn Ziriego został wyznaczony wicekrólem Ifrikiji. Wycofanie floty do Egiptu uniemożliwiło utrzymanie Sycylii przez Kalbidów, natomiast Algieria oderwała się pod zarządem Hammada ibn Buluggina syna Buluggina.

Stosunki z fatymidzkimi suzerenami były zmienne – w 1016 tysiące szyitów straciło życie w buncie w Ifrikiji, a Fatymidzi sprzyjali odłączeniu się Trypolitanii od Zirydów, tym niemniej stosunki pozostały bliskie. W 1045 Zirydzi oderwali się całkowicie przez uznanie Abbasydów z Bagdadu jako prawowitych kalifów.

Fatymidzi wysłali beduińskie plemiona Banu Hilal i Banu Sulajm do Ifrikiji. Berberyjskie wojska uciekły, Zirydzi zostali pokonani a kraj spustoszony przez Beduinów. W wyniku anarchii zniszczono kwitnące dotąd rolnictwo. Nadmorskie miasta nabrały nowego znaczenia jako droga dla handlu morskiego i baza dla działań pirackich przeciw chrześcijańskim statkom.

Po utracie Kairuanu (1057) rządy Zirydów ograniczyły się do nadbrzeżnego pasa z Al-Mahdijją jako stolicą, podczas gdy w głębi lądu powstało kilka beduińskich emiratów. Między 1146 a 1148 Normanowie z Sycylii podbili wszystkie nadbrzeżne miasta, a w 1152 ostatni Zirydzi w Algierii zostali zastąpieni przez Almohadów.

Tunezyjscy Zirydzi[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
Manuksh
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Manad ibn Mankush
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ziri ibn Manad
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abu Bikar ibn Ziri Buluggin ibn Ziri
973-983
 
Zawi ibn Ziri
władca Grenady 1012-1019
 
Makhsen ibn Ziri
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hammad ibn Buluggin
założyciel Hammadydów
 
al-Mansur ibn Buluggin
983-995
 
 
 
Habbus ibn Makhsen al-Muzaffar
władca Grenady 1019-1038
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Badis ibn al-Mansur
995-1015
 
Badis ibn Habbus
władca Grenady 1038-1073
 
Buluggin ibn Habbus
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Al-Mansur idn Badis
 
Al-Muizz ibn Badis
1015-1062
 
Abdallah ibn Buluggin
władca Grenady 1073-1090 (abdykował)
 
Tamim ibn Buluggin
władca Malagi 1058-1090
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tamim ibn al-Muizz
1062-1108
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jahja ibn Tamim
1108-1131
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ali ibn Jahja
1115-1121
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abul-Hasan al-Hasan ibn Ali
1121-1152

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Franciszek Bocheński, Zirydzi, w: Mały słownik kultury świata arabskiego, pod red. Józefa Bielawskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 1971, ss. 530-531.