Zivilarbeiter

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niemiecki plakat propagandowy: "Chodźmy na roboty rolne do Niemiec. Zgłoś się natychmiast u twojego wójta" z punktu werbunkowego na roboty do Niemiec przy ulicy Nowy Świat w Warszawie
"Obowiązki robotników i robotnic cywilnych narodowości polskiej podczas pobytu w Niemczech"
Łapanka – jedna z metod wyszukiwania ludzi na roboty przymusowe

Zivilarbeiter (dosłownie "robotnicy cywilni") – robotnicy przymusowi (niem. Zwangsarbeiter) w III Rzeszy, werbowani do robót przymusowych w okupowanej Polsce na podstawie tzw. dekretów polskich (niem. Polenerlasse). Pracujący w Niemczech polscy robotnicy nosili naszywkę "P".

Zivilarbeiterzy byli traktowani o wiele gorzej niż tzw. robotnicy-goście (niem. Gastarbeitnehmer) z krajów zachodnich.

Na ziemiach polskich, w nowo utworzonym Generalnym Gubernatorstwie, w październiku 1939 wprowadzono przymus pracy dla wszystkich mieszkańców od 18. do 60. roku życia, a w grudniu rozciągnięto ten obowiązek także na młodzież powyżej 14. roku życia. Niedopełnienie obowiązku pracy groziło surowymi sankcjami – do wywiezienia do obozu koncentracyjnego włącznie.

Właściciele koni mieszkający na terenach podbitych mieli m.in. obowiązek świadczenia usług transportowych na rzecz władz okupacyjnych, a także np. pracy przy zrywce i wywózce drewna z lasu. Chłopi mieli obowiązek pracy przy remontach dróg, linii kolejowych itp. Osoby niepracujące wzywano najpierw imiennie do stawiennictwa na wyjazd do pracy w Niemczech pod groźbą wywózki najbliższej rodziny, konfiskaty mienia lub nawet śmierci. Wobec nieustannego niedoboru rąk do pracy w Niemczech wezwania zaczęto wysyłać później także do osób mających zatrudnienie, ale uznanych przez urzędników za zbędne w swoich miejscach pracy w GG – czy to w przedsiębiorstwach, czy to w rolnictwie. Stosowano także metodę pozyskiwania pracowników przymusowych przy pomocy ulicznych łapanek: spośród grupy przypadkowo zatrzymanych osób w pierwszej kolejności poszukiwano tych, którzy nie mieli aktualnego świadectwa zatrudnienia (niem. Ausweis). Do robót przymusowych skierowano też niemal wszystkich jeńców szeregowców, w łącznej liczbie sięgającej 300 tys. osób (niem. Militärinternierte). Łącznie, do jesieni 1944 na roboty przymusowe trafiło 2,8 mln Polaków, w tym prawie połowę stanowili mieszkańcy GG, czyli co dziesiąty obywatel GG pracował w Rzeszy[1][2].

Deportowanych na roboty przymusowe zatrudniano najczęściej w rolnictwie[3], leśnictwie, ogrodnictwie i rybołówstwie, nieco rzadziej w przemyśle i transporcie. Pewna część pracowała w innych gałęziach niemieckiej gospodarki, a także np. w gospodarstwach domowych (jako służący). Z robotnikami przymusowymi nie zawierano umów pisemnych, a o czasie ich pracy decydował pracodawca, często nie respektując prawa do niedziel i świąt[4].

Robotnicy przymusowi:

  • nie mieli praw urlopowych,
  • nie mogli bez przepustki oddalać się poza miejscowość, gdzie byli zatrudnieni,
  • musieli przestrzegać godziny policyjnej,
  • nie wolno im było uczestniczyć w imprezach kulturalnych, w nabożeństwach, ani przebywać w lokalach publicznych (basenach, restauracjach, itp.) razem z Niemcami,
  • nie mogli korzystać z transportu publicznego,
  • nie wolno im było bez zezwolenia zawierać związków małżeńskich[4].

Mieli zakaz posiadania przedmiotów uznanych za niebezpieczne (aparaty fotograficzne, rowery, nawet zapalniczki). Mieli obowiązek nosić na ubraniu wyróżniającą ich naszywkę (Polacy – trójkąt z literą "P"). Młodociani zobowiązani byli do pracy w wymiarze identycznym jak dorośli, ale za mniejsze wynagrodzenie.

Polacy z terenów wschodnich zajętych przez Niemcy w 1941 roku i niewłączonych do GG byli traktowani jako tzw. Ostarbeiterzy[5].

Od 1943 powstawały zakłady dla dzieci robotnic zagranicznych w III Rzeszy, w których panowała wysoka śmiertelność.

Przypisy

  1. A. Paczkowski, Historia Powszechna/Historia Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, tom 16, s. 28.
  2. John C. Beyer; Stephen A. Schneider. "Forced Labor under Third Reich - Part 1" (PDF). Nathan Associates Inc.. [1]; John C. Beyer; Stephen A. Schneider. "Forced Labor under Third Reich - Part 2" (PDF). Nathan Associates Inc.. [2].
  3. Na ten rodzaj zatrudnienia przyjęło się w Polsce określenie "pracy u bauera" (z niem. Bauer – rolnik, chłop).
  4. 4,0 4,1 Ulrich Herbert, William Templer, Hitler's foreign workers: enforced foreign labor in Germany under the Third Reich, Cambridge University Press, 1997, ISBN 0521470005, str. 71-74 (ang.)
  5. Günter Bischof, Fritz Plasser, Oliver Saasa, New Perspectives on Austrians and World War II, Transaction Publishers, 2009, ISBN 1412808839, str. 206

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]