Zmartwychwstanie (obraz Grünewalda)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy tytułu obrazu. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Zmartwychwstanie
Zmartwychwstanie
Malarz Matthias Grünewald
Rok wykonania 1512-1515
Technika wykonania olej na desce lipowej
Rozmiar 269 x 141 cm
Muzeum Musée d'Unterlinden

Zmartwychwstanie – obraz Matthiasa Grünewalda stanowiący część Ołtarza z Isenheim eksponowany obecnie w Musée d'Unterlinden w Colmar we Francji.

Ołtarz z Isenheim[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz powstał w latach 1512-1515 na zamówienie zakonu antonianów z Isenheim. Antonianie prowadzili tam klasztorny szpital, w którym leczono chorych na ergotyzm. Była to choroba spowodowana zatruciem sporyszem, która w ostatniej fazie prowadziła do martwicy tkanek i ostatecznie gangreny. Ołtarz miał przynosić pociechę chorym i umierającym.

Poliptyk posiada dwa komplety skrzydeł, odpowiednia manipulacja nimi pozwala uzyskać trzy widoki, które pierwotnie otwierane były w różnych porach roku. Na pierwszym dominuje przedstawienie Ukrzyżowania. Na drugi widok składają się trzy malowidła, Zwiastowanie z lewej, Narodziny dzieciątka Jezus z koncertem Aniołów w środku i Zmartwychwstanie po prawej stronie.

Ołtarz z Isenheim (widok drugi), skrzydło lewe: Zwiastowanie; część środkowa: Narodziny dzieciątka Jezus z koncertem Aniołów; skrzydło prawe: Zmartwychwstanie Jezusa.

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Obraz ma kształt ustawionego pionowo, wydłużonego prostokąta. W górnej części przedstawiona jest rozświetlona postać Chrystusa unoszącego się ku Niebu. Za plecami Zbawiciela eksploduje kula czerwono-żółtego światła, która wygląda jak powierzchnia Słońca. Światło jest tak silne, że rysy Jezusa stają się niewyraźne, promienie świetlne wydobywają się z ran na nogach, boku i uniesionych rękach. Ciało Chrystusa częściowo okrywa luźna żółto-czerwona szata, której fragment w kolorze przechodzącym do bieli opada do otwartego grobu. Tło stanowi czarne, gwiaździste niebo.

Poniżej postaci Zbawiciela leżą porażeni światłem żołnierze. Dwaj ukazani zostali w skrócie perspektywicznym, trzeci koziołkuje w powietrzu, a czwarty leży pod skałą bez zmysłów. Żaden z nich nie jest w stanie spojrzeć do góry, a ich ciała wydają się pozostawać w ruchu, jakby zatrzymane w trakcie upadku. Dolna część obrazu zalana jest jasnym żółto-czerwonym światłem wyostrzającym szczegóły. Autor precyzyjnie namalował elementy ubioru i wyposażenia żołnierzy, korzystając z efektów światłocieniowych.

Czerwień okrycia Jezusa symbolizuje zwycięstwo i przypomina o męczeństwie, natomiast biel jej fragmentu podkreśla niewinność. Prezentowane otwarte dłonie i widok ran Zbawiciela, to dowód dokonania się aktu Zbawienia. Grünewald zastosował praktykę znaną z bizantyjskich ikon, wielkość postaci odpowiada jej pozycji w hierarchii ważności. Dlatego postać Chrystusa, znajdująca się nieco w głębi, jest nienaturalnie wielka w porównaniu z ciałami żołnierzy. Podobną praktykę można zauważyć również na innych malowidłach poliptyku.

Matthias Grünewald był kontynuatorem sztuki średniowiecznej i odrzucał nowatorskie idee wprowadzane przez renesans, szczególnie idealizację postaci. Jego dzieło przepojone jest mistycyzmem i niespotykanym wcześniej ładunkiem ekspresji uczuć. Również żywa kolorystyka obrazu jest rewolucyjna. Może to świadczyć nie tylko o wrażliwości autora, ale i znacznej wiedzy na temat barwników i sposobów sporządzania farb.

Na początku XX wieku Grünewald został uznany za prekursora ekspresjonizmu w sztuce[1], a jego przedstawienie Zmartwychwstania jest uważane za jedno z najlepszych w dziejach malarstwa[2]. Współczesny historyk sztuki Waldemar Łysiak napisał:

Quote-alpha.png
...równie sugestywnego „Zmartwychwstania”, co Grünewald, nie stworzył — jako się już rzekło — nikt! Arcydzieło klasztoru Isenheim nawet ateiście lub innowiercy zegnie kolana, tylko głupcy nie schylą się przed nim głęboko[3].

Przypisy

  1. Ewelina Pępiak, Buty, jabłka, paciorki. Szkice o sztuce XX wieku – Antrophos, 4-5 (4-5) 2005, ISSN 1730-9549 (pol.). [dostęp 30.03.2010].
  2. Matthias Grünewald – Ołtarz z Isenheim w Cuda świata (pol.). [dostęp 30.03.2010].
  3. Waldemar Łysiak: Malarstwo białego człowieka.. Warszawa: Wydawnictwo Andrzej Frukacz "Ex Libris" – Galeria Polskiej Książki, 1998, s. 85. ISBN 83-87071-42-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kuno. Mittelstädt: Matthias Grünewald. Warszawa: Arkady, 1988. ISBN 83-213-3442-3.
  • Waldemar Łysiak: Malarstwo białego człowieka.. Warszawa: Wydawnictwo Andrzej Frukacz "Ex Libris" – Galeria Polskiej Książki, 1998, s. 80-87. ISBN 83-87071-42-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]