Znak pieniężny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Znak pieniężny – emitowany przez państwo materialny znak posiadania przez okaziciela określonej ilości pieniądza. Znaki pieniężne emitowane są w formie monet i banknotów. Gwarantem wartości znaku pieniężnego jest państwo.

Rozwój bankowości doprowadził do oddzielenia pojęcia pieniądza (jako abstrakcyjnego miernika zasobów kapitałowych) od pojęcia znaku pieniężnego, którego fizyczne posiadanie oznaczało posiadanie określonej ilości pieniędzy.

Współczesna doktryna mówi, że na pieniądz składają się trzy elementy[1]:

  • jednostka pieniężna,
  • suma pieniężna,
  • znak pieniężny.

Ten ostatni jest materialnym nośnikiem jednostek pieniężnych.

Ze względu na zdolność płatniczą znaki pieniężne można podzielić na[2]:

  • rzeczywiste
  • wycofane lub niewprowadzone
  • pozorne

Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim art. 4. wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej ma Narodowy Bank Polski. W myśl art. 31 ww. ustawy są to banknoty i monety opiewające na złote i grosze. Stanowią one zgodnie z art. 32 prawny środek płatniczy na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes NBP określa w drodze zarządzenia wzory i wartość nominalną banknotów oraz wzory, wartość nominalną, stop, próbę i masę monet oraz wielkość emisji znaków pieniężnych, jak również terminy wprowadzenia ich do obiegu (art. 33)[3].

Przestępstwem polegającym na podrabianiu lub przerabianiu znaków pieniężnych jest fałszowanie pieniędzy[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Złote monety Aureus – znaki pieniężne pieniądza kruszcowego

Pierwotnie wartość znaku pieniężnego była ściśle związana z wartością kruszcu z którego był wykonany (był to tzw. pieniądz kruszcowy). Funkcja gwarancyjna państwa sprowadzała się wtedy do gwarancji wagi monety. Z czasem jednak rozpoczął się proces psucia monety polegający na zmniejszaniu przez emitenta zawartości metali szlachetnych w emitowanych monetach, przez co ich wartość jako kruszcu stawała się niższa od nominalnej. Państwo jako gwarant zapewniało wtedy pełną wymienialność wprowadzonego przez siebie środka płatniczego.

Podstawy teorii emisji pieniądza kruszcowego zbudował Mikołaj Kopernik w traktatach Tractatus de monete (1519), De estimatione monete (1522), Monetae cudendae ratio (1528). Sformułowane w nich zostało prawo zwane współcześnie prawem Kopernika-Greshama.

Banknoty jako znaki pieniężne pojawiły się w obrocie jako kwity depozytowe, emitowane przez instytucje, u których depozytariusze składali monety.

Pieniądz kruszcowy nie zanikł zupełnie do czasów obecnych i występuje w formie monet bulionowych.

Rozwój kolekcjonerstwa numizmatycznego sprawił, że wartość dobrze zachowanych znaków pieniężnych jest często znacznie wyższa od nominalnej. W związku z tym obok znaków pieniężnych powszechnego obiegu emitowane są również i takie przeznaczone dla obiegu kolekcjonerskiego. Znaki takie charakteryzujące się zwykle staranniejszym wykonaniem (np. monety kolekcjonerskie bite są często stemplem lustrzanym). W Polsce emisję znaków pieniężnych przeznaczonych na cele kolekcjonerskie prowadzi NBP na warunkach i według zasad ustalonych przez Zarząd NBP w drodze uchwały[5].


Przypisy

  1. Cezary Kosikowski, Eugeniusz Ruśkowski, Andrzej Borodo: Finanse publiczne i prawo finansowe. Warszawa: Oficyna a Wolters Kluwer business, 2008, s. 172. ISBN 978-83-7601-058-8.
  2. Stefan Korycki, Jerzy Kuciński, Zenon Trzciński, Jerzy Zaborowski: Zarys prawa. Wyd. 6. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", 2007. ISBN 978-83-7334-774-8.
  3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 938)
  4. Jerzy Skorupka. Pojęcie pieniądza w przestępstwie z art. 310 k.k.. „Prokuratura i Prawo”. 2-7, 2007, s. 51-57, 2007. Warszawa: Dep. Prokuratury Min. Sprawiedliwości. ISSN 1233-2577. 
  5. Ustawa o NBP art. 36