Znamiensk

Znamiensk
Herb Znamienska / Welawy
Państwo	Rosja
Położenie	54°37′N 21°13′E
Wysokość	4 m n.p.m.
Ludność (2004) • liczba ludności	4100
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego Rosji Znamiensk
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Znamiensk (ros. Знаменск, do 1946 niem. Wehlau, pol. Welawa, dawn. pol. Iława nad Pregiem, lit. Vėluva) – wieś, do 2005 osiedle typu miejskiego (4100 mieszkańców) w obwodzie kaliningradzkim w Rosji. Położona nad prawym brzegiem Pregoły w miejscu, gdzie wpada do niej Łyna.

Miasto założone w miejscu wcześniejszej pruskiej osady i grodu Velowe. Prawa miejskie uzyskało w 1339. Miasto było znane z handlu końmi.

Miejsce podpisania traktatów welawsko-bydgoskich, na mocy których Prusy Książęce uzyskały niepodległość od Rzeczypospolitej.

Od 1818 siedziba powiatu (Landkreis). Wojska 2 Frontu Białoruskiego zdobyły miasto 23 stycznia 1945. W wyniku walk całkowitemu zniszczeniu i rozbiórce uległo zabytkowe centrum miasta w obrębie dawnych obwarowań, w tym ratusz (XIV, XVI-XIX w.) i Brama Kamienna (XIV w.). Pozostawiono jedynie ruinę kościoła św. Jakuba (XIV - XV w.), który utracił bogate wyposażenie i cenne malowidła ścienne z ok. 1400 r. Od 1945 miasto należało do ZSRR, w 1946 zmieniono jego nazwę na Znamiensk i odebrano prawa miejskie. Na miejscu historycznego ośrodka o zatartym rozplanowaniu wzniesiono kilka bloków mieszkalnych. Kościół parafialny św. Jakuba z końca XIV-XV w. odbudowano na początku XXI w. bez odtworzenia wnętrza i sklepień.

Bibliografia

• Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
• Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ISBN 3-520-31701-X (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
• Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, ISBN 3-8035-1163-1
• Jerzy Domasłowski, Malarstwo ścienne, [w:] Jerzy Domasłowski, Alicja Karłowska-Kamzowa, Adam S. Labuda, Malarstwo gotyckie na Pomorzu Wschodnim, Warszawa; Poznań, PWN, 1990, ISBN 83-01-09108-8
• Andrzej Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn, Remix, 1992, ISBN 83-900155-1-X
• Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ISBN 3-422-03025-5