Zofia Kossak-Szczucka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zofia Kossak-
Szczucka-Szatkowska
Zofia Kossak w 1933
Zofia Kossak w 1933
Data i miejsce urodzenia 10 sierpnia 1889, Kośmin
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1968, Bielsko-Biała
Narodowość polska
Alma Mater Szkoła Sztuk Pięknych
Okres 1922-1968
Gatunki powieść, opowiadanie
Ważne dzieła Pożoga,
Krzyżowcy,
Z otchłani
Muzeum artysty Muzeum Zofii Kossak
w Górkach Wielkich
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty "Wawrzyn Akademicki" Wielki Krzyż Zasługi Zakonu Świętego Łazarza z Jerozolimy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Zofia Kossak-Szczucka w Wikicytatach

Zofia Kossak-Szczucka, później Zofia Kossak-Szatkowska, de domo Kossak, primo voto Szczucka, secundo voto Szatkowska (ur. 10 sierpnia 1889[1] w Kośminie[2], zm. 9 kwietnia 1968 w Bielsku-Białej) – polska powieściopisarka, uczestniczka organizacji Żegota.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Zofia Kossak z matką Anną Kisielnicką-Kossak 1892.

Była córką Tadeusza Kossaka (brata bliźniaka Wojciecha) i Anny Kisielnickiej-Kossakowej, siostrą stryjeczną satyryczki Magdaleny Samozwaniec i poetki Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej oraz wnuczką Juliusza Kossaka.

W większości publikacji jako data jej narodzin figuruje rok 1890; po dotarciu do nieznanych wcześniej dokumentów okazało się, że przyszła na świat rok wcześniej. Dzieciństwo i młodość spędziła na Lubelszczyźnie i na Wołyniu.

Na początku uczyła się w domu, potem w 1906 pracowała jako nauczycielka w Warszawie. Zgodnie z tradycją rodzinną w latach 1912-13 studiowała malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, a potem rysunek w École des Beaux-Arts w Genewie[3]. W 1915 roku wyszła za mąż za Stefana Szczuckiego i zamieszkała z mężem w Nowosielicy na Wołyniu. Tam, w 1916 na świat przyszedł ich pierwszy syn Juliusz. Rok później, w 1917 drugi, Tadeusz[4]. Tam też w 1917 przeżyła z rodziną okres krwawych wystąpień chłopskich oraz najazd bolszewicki. Spisane wspomnienia z tego okresu, wydane w 1922 roku pod tytułem "Pożoga", były jej właściwym debiutem literackim[3].

W 1923 r., po śmierci męża we Lwowie, autorka przeniosła się z synami do rodziców. Zamieszkała we wsi Górki Wielkie, na Śląsku Cieszyńskim. 14 kwietnia 1925 ponownie wyszła za mąż, za oficera WP Zygmunta Szatkowskiego[5]. W 1926 na świat przyszedł jej trzeci syn, Witold Szatkowski, a umarł pierworodny, Juliusz Szczucki. W 1928 urodziła córkę, Annę Szatkowską[4].

W roku 1932 została odznaczona nagrodą literacką województwa śląskiego. W 1935 umarł jej ojciec, Tadeusz Kossak[4]. W 1936 otrzymała Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury, najważniejszej instytucji polskiej kultury okresu międzywojnia, a w 1937 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[6].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1939 Zofia Kossak-Szczucka opuściła Górki Wielkie i przeniosła się do Warszawy. W stolicy zaangażowała się w działalność konspiracyjną i charytatywną. W 1941 roku wraz z przyjaciółmi oraz księdzem Edmundem Krauze z parafii Św. Krzyża, utworzyła Front Odrodzenia Polski i stanęła na jego czele[5]. Współpracowała też z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia.

Pisarka współredagowała również pierwsze pismo podziemne "Polska Żyje". W sierpniu 1942 roku opublikowała swój protest[7]. We wrześniu 1942 wraz z Wandą Krahelską powołała Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom, przekształcony wkrótce w Radę Pomocy Żydom "Żegota". Za tę działalność, po wojnie odznaczona została medalem "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata". W roku 1943 w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau zginął jej drugi syn, Tadeusz Szczucki[4]. Ona sama 27 września 1943 roku została aresztowana przez gestapo i 5 października 1943 wywieziona do KL Auschwitz-Birkenau[5]. W 1944 została przewieziona do Warszawy, na Pawiak i skazana na śmierć. Dzięki staraniom władz podziemia została uwolniona w końcu lipca[5]. Wzięła czynny udział w powstaniu warszawskim.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Grób Zofii Kossak-Szczuckiej w Górkach Wielkich

Po upadku Powstania, do 1945 r. przebywała w Częstochowie. Tam opisała swoje wspomnienia z obozu w książce Z otchłani[4]. W 1945 wyjechała z misją Polskiego Czerwonego Krzyża do Londynu i pozostała na przymusowej emigracji. Przez 12 lat wspólnie z mężem gospodarowała na farmie Troswell w Kornwalii, kontynuując pracę pisarską. Zostaje przyjęta na prywatnej audiencji u królowej brytyjskiej, na Afternoon Party w Windsorze[5].

Na Zachodzie jej twórczość cieszyła się rosnącą popularnością, książki trafiały na listy bestsellerów, a powieść „Bez oręża” znalazła się na czele Book of the Month w Stanach Zjednoczonych[5]. W Polsce, w 1951 roku wszystkie jej utwory objęte były cenzurą i podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[8].

Po powrocie do kraju w 1957 osiadła ponownie w Górkach Wielkich, w „Domku Ogrodnika”, gdyż stary dwór spłonął w 1945 r. Jako publicystka współpracowała przede wszystkim z prasą katolicką. Dzięki umiejętności barwnego obrazowania, dużym walorom poznawczym i potoczystej narracji większość jej powieści historycznych zyskała również popularność wśród dzieci. W 1964 była jedną z sygnatariuszek listu 34, w którym przyłączyła się do protestu pisarzy w obronie swobody wypowiedzi[9].

Uhonorowana przynależnością do Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy, poprzez otrzymanie Wielkiego Krzyża Zasługi.

Zmarła 9 kwietnia 1968 w Bielsku-Białej, pochowana na cmentarzu parafialnym w Górkach Wielkich obok ojca Tadeusza Kossaka i syna Juliusza Szczuckiego.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Faktycznym debiutem pisarki była Pożoga z 1922. Powieść tę przetłumaczono na angielski w 1927 i wydano pt. The Blaze. Angielski tytuł był sugestią Josepha Conrada. Następnie Pożoga ukazała się w językach: francuskim, japońskim oraz węgierskim. Na inne języki przetłumaczono również: Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata, Legnickie pole, Krzyżowców, Króla trędowatego, Bez oręża i Złota wolność. Das Antlitz der Mutter było wydane tylko w przekładzie na język niemiecki[10].

  • Beatum scelus (1924, również jako Błogosławiona wina w 1953)
  • Beatyfikacja Skargi (1937, esej)
  • Bez oręża (1937, powieść historyczna)
  • Błogosławiony Jan Sarkander ze Skoczowa (1922)
  • Bursztyny (1936, nowele, w tym Wesele w Jaworowie)
  • Chrześcijańskie posłannictwo Polski (1938)
  • Dzień dzisiejszy (1931, powiastka ziemiańska)
  • Dziedzictwo I (1956)
  • Dziedzictwo II (1964)
  • Dziedzictwo III (1967, razem z Zygmuntem Szatkowskim)
  • Gość oczekiwany (1948, dramat)
  • Gród nad jeziorem (1938)
  • Kielich krwi – obrazek sceniczny w dwóch aktach (1952)
  • Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata (1924)
  • Król trędowaty (1937)
  • Krzyżowcy (1936, 4 tomy)
  • Ku swoim (1932)
  • Laska Jakubowa (1938)
  • Legnickie pole (1930)
  • Na drodze (1926)
  • Na Śląsku (1939)
  • Nieznany kraj (1932, opowiadania)
  • Ognisty wóz (1963)
  • Pątniczym szlakiem. Wrażenia z pielgrzymki (1933)

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1968 r. w Górkach Wielkich zostało utworzone muzeum jej imienia, a w roku 1984 Towarzystwo im. Zofii Kossak[5].

Powstały filmy dokumentalne poświęcone Zofii Kossak-Szczuckiej: W góreckim domku ogrodnika (2002), W cieniu zapomnienia (2006, scenariusz i reżyseria: Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka)[11].

Przypisy

  1. Zofia Kossak
  2. Informacje z serwisu wiadomości.ox.pl
  3. 3,0 3,1 124. rocznica urodzin Zofii Kossak-Szczuckiej. rp.pl, 10 sierpnia 2013.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Zofia Kossak, Biografia. Fundacja im. Zofii Kossak. [dostęp 10 sierpnia 2013].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Michał St. de Zieleśkiewicz: Zofia Kossak -Szczucka. blogmedia24.pl, 22 kwietnia 2013.
  6. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  7. Andrzej Krzysztof Kunert, „Polacy – Żydzi 1939-1945. Wybór źródeł”, Rytm Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2001, s. 213, ISBN 8373991581.
  8. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 21.
  9. Zob. też: Norbert Wójtowicz, Jeszcze o świadectwie życia Zofii Kossak, „Nasz Głos” (Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Christiana”) 2007, nr 8-9 (125-126), s.25-26
  10. Twórczość. www.zofiakossak.pl. [dostęp 2014-02-03].
  11. W cieniu zapomnienia. filmpolski.pl. [dostęp 11 lipca 2014].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]