Zolpidem

Zolpidem
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) 2-(6-metylo-2-p-toliloimidazo[1,2-a]pirydyn-3-ylo)acetamid
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C19H21N3O
Masa molowa	307,39 g/mol
Wygląd	biały proszek
Identyfikacja
Numer CAS	82626-48-0
PubChem	5732
DrugBank	APRD00095
Właściwości Temperatura topnienia 196 °C
Podobne związki
Podobne związki	imidazopirydyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
Legalność w Polsce	substancja psychotropowa grupy IV-P
Stosowanie w ciąży	kategoria B
Farmakokinetyka Działanie nasenne, amnestyczne Biodostępność 70% Okres półtrwania 2-2,5h Metabolizm wątrobowy Wydalanie z moczem
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania doustnie

Zolpidem (ATC: N05 CF02) – organiczny związek chemiczny, krótkodziałający lek nasenny z grupy imidazopirydyn. Jest wykorzystywany w doraźnym leczeniu bezsenności. Działa szybko (zazwyczaj już w ciągu 15 – 30 minut od momentu podania) i posiada krótki czas połowicznego rozpadu (2 – 3 godziny). Jego właściwości i działanie nasenne podobne są do działania benzodiazepin, jednak działa dużo bardziej selektywnie.

Flumazenil, antagonista receptorów benzodiazepinowych używany w przypadkach przedawkowania ich, odwraca również usypiające i odurzające działanie zolpidemu. Duże dawki leku mogą powodować zaburzenia pamięci, całkowitą amnezję lub nawet halucynacje.

Mechanizm działania

Zolpidem wykazuje charakterystyczne wysokie selektywne powinowactwo do podjednostki α₁ receptora GABA A. Selektywność jest około 10-krotna wobec podjednostek α₂ i α₃. Tłumaczy to częściowo nietypowe właściwości zolpidemu:

• dominujący efekt nasenny przy znacznie słabszym przeciwlękowym i niemal niezauważalnym antykonwulsyjnym – w dawkach terapeutycznych,
• efekty niepożądane jak lunatyzm u niektórych pacjentów lub zmiany percepcyjne

w porównaniu z benzodiazepinami, które łączą się z wszystkimi trzema podjednostkami dużo mniej selektywnie i ze zbliżonym powinowactwem. Głównie dlatego np. wspomniany lunatyzm prawie nigdy nie występuje, nawet u osób w podeszłym wieku, po zastosowaniu pochodnych benzo-1,4-dwuazepiny (takich jak midazolam czy estazolam.)

Dostępność

Zolpidem jest sprzedawany pod różnymi nazwami handlowymi, np. Ambien, Hypnogen, Myslee, Nasen, Nimadorm, Onirex, Polsen, Sanval, Stilnoct, Stilnox, Zolfresh, Zolpic, Zolsana, Zolt. Wszystkie te leki zawierają winian zolpidemu. W Polsce lek ten wydawany jest wyłącznie na podstawie oddzielnej recepty lekarskiej.

Metabolizm

W organizmie zolpidem ulega metabolizmowi, tworzą się przy tym 3 główne nieaktywne metabolity, powstałe w wyniku utlenienia grup metylowych do karboksylowych w układzie imidazopirydyny.

Metabolizm następuje przy udziale układu wątrobowego cytochromu P450; substancje modyfikujące aktywność tego cytochromu mogą mocno wpłynąć na szybkość metabolizmu zolpidemu, np. ryfampicyna (silny induktor cytochromu P450) może obniżyć stężenie zolpidemu w osoczu nawet o 60%, znacząco osłabiając efekt terapeutyczny.

Owe metabolity są wydalane z ustroju przez nerki.

Użycie rekreacyjne

Podobnie jak benzodiazepiny, zolpidem sporadycznie bywa nadużywany w celach rekreacyjnych. Działanie zolpidemu jest jednak nieco odmienne od benzodiazepinowego w subiektywnym odczuciu użytkownika. Przy dużych dawkach występować mogą halucynacje, podwójne widzenie, swoiste rozluźnienie, zaburzenia koordynacji ruchowej, łagodne zaburzenia percepcji ("świat jakby ze snu"), poczucie spokoju i relaksacji, omamy słuchowe (wrażenie wygłuszenia dźwięków) oraz wyraźna nasilająca się senność skutkująca ostatecznie zaśnięciem. Może powodować długotrwały sen, także bogaty w abstrakcyjne i realne wizje, co wiąże się ze zjawiskiem tzw. REM z odbicia (ang. rebound REM; zolpidem podobnie jak benzodiazepiny tłumi sen REM i po spadnięciu jego stężenia w OUN poniżej pewnego poziomu następuje intensyfikacja tej fazy snu, o ile pacjent akurat się nie wybudzi (dość często donosi się o spontanicznym obudzeniu się po upływie ok. 5-6 godzin od zażycia). Standardowe dawki rekreacyjne wahają się od 10 mg do 30 mg, przy czym większe ilości powodują najczęściej nudności i amnezję następczą. Zolpidem bywa łączony z alkoholem, benzydaminą, DXM, opioidami, marihuaną lub gałką muszkatołową, lecz wówczas efekty są ciężkie do przewidzenia i najczęściej kończą się wspomnianą amnezją.

Właściwości rekreacyjne zolpidemu słabną z każdą kolejną dawką, zazwyczaj już przy 3. lub 4. dawce przyjętej w niedługim odstępie czasu (zazwyczaj krótszym niż dwumiesięczny) zauważalne jest jedynie działanie nasenne.

Działania niepożądane

Mogą wystąpić:

• amnezja następcza,
• nudności i wymioty (zwłaszcza przy przekroczeniu standardowej dawki 10 mg),
• bóle głowy,
• lunatyzm (umysł pozostaje wówczas w fazie snu wolnofalowego, ale ciało nie jest uśpione),
• senność w ciągu dnia (bardzo rzadko).

Przedawkowanie

Zolpidem jest wyjątkowo bezpiecznym lekiem jeśli chodzi o możliwość przedawkowania, np. w celach samobójczych. Nie obserwowano trwałych następstw po przyjęciu dawki 400 mg (40-krotność standardowej dawki nasennej) – takie ilości właściwie muszą spowodować nudności i wymioty, co czyni śmiertelne przedawkowanie zolpidemu wysoce nieprawdopodobnym. Niemniej obserwowano zaburzenia świadomości aż do śpiączki (w skrajnych przypadkach). Brak swoistego antidotum, hemodializa i hemoperfuzja są niecelowe. W razie konieczności można podać dożylnie flumazenil w celu zniesienia nadmiernego działania.

Preparaty

• Hypnogen – tabletki powlekane po 10 mg
• Nasen – tabletki powlekane po 10 mg
• Onirex – tabletki powlekane po 10 mg
• Polsen – tabletki powlekane po 10 mg
• Sanval – tabletki powlekane po 10 mg
• Stilnox – tabletki powlekane po 10 mg
• Zolpic – tabletki powlekane po 10 mg
• ZolpiGen – tabletki powlekane po 10 mg
• Zolsana – tabletki powlekane po 10 mg
• Zoratio – tabletki powlekane po 10 mg

Bibliografia

1. Jan Kazimierz (-1997) Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska, Robert Adamowicz: Leki współczesnej terapii. Warszawa: Split Trading, 2005, s. 670. ISBN 83-85632-82-4. 
2. Farmakologia: podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy pod redakcją Wojciecha Kostowskiego i Zbigniewa S. Hermana. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008. ISBN 978-83-200-3725-8.  (tom II)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.