Zongli Yamen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ministrowie Zongli Yamen, 1894
Książę Gong kilka dni po podpisaniu konwencji pekińskiej
Brama wejściowa do budynków Zongli Yamen. Napis głosi: "Pokój i dobrobyt w Chinach i na zewnątrz" (z Księgi Hanów)

Zongli Yamen (chiń. upr.: 总理衙门; chiń. trad.: 總理衙門; pinyin: Zǒnglǐ Yámén; Wade-Giles: Tsung-li Ya-men) – jeden z centralnych urzędów w Chinach, ustanowiony w ostatnich latach panowania dynastii Qing (1644–1912) na mocy edyktu cesarza Xianfenga z 20 stycznia 1861 roku. Pełnił on funkcję ministerstwa spraw zagranicznych. Zongli Yamen jest skrótem nazwy: Zongli Geguo Shiwu Yamen (chiń. upr.: 总理各国事务衙门; chiń. trad.: 總理各國事務衙門; ang.: Office for the Management of Affairs with Various Countries)[1].

Zongli Yamen został utworzony w ramach tzw. restauracji Tongzhi (powstrzymania upadku dynastii Qing poprzez przywrócenie tradycyjnego porządku) w celu wyposażenia pekińskiego rządu w skuteczną instytucję, która potrafiłaby przeciwstawiać się wpływom obcych mocarstw po okrutnej porażce i okupacji miasta w czasie drugiej wojny opiumowej (1857-1860). Stworzenie takiego urzędu odpowiedzialnego za stosunki z zachodnimi krajami stało się koniecznością także w wyniku zmuszenia dworu Qingów do przyjęcia nierównoprawnych traktatów: nankińskiego (1842), tiencińskiego (1858) i pierwszej konwencji pekińskiej (1860), która obejmowała trzy odrębne traktaty zawarte pomiędzy Chinami Qingów a Wielką Brytanią, Francją i Rosją.

Ten ostatni dokument podpisał, ze strony rządu Qingów, książę Gong (1833-1898). Był on jednym z inicjatorów utworzenia Zongli Yamen i został jego szefem. Urząd ten zajmował się kwestiami związanymi z polityką, sprawami wojskowymi i bezpieczeństwa oraz handlem zagranicznym. Jego słabością była jednak niemożność scentralizowania zarządzania sferą stosunków zagranicznych[2].

Początkowo w skład kolegium kierowniczego (różnej rangi ministrów) wchodziło 3-5 osób, a następnie liczba ta wahała się pomiędzy 9 a 11[3]. Do pomocy mieli oni licznych sekretarzy w tym:

  • czterech sekretarzy administracyjnych (dwóch Mandżurów i dwóch Chińczyków);
  • dwóch sekretarzy-asystentów (jednego Mandżura i jednego Chińczyka);
  • dwudziestu zwykłych sekretarzy;
  • nieznaną liczbę sekretarzy nieetatowych i pracowników wynajętych[4].

Urząd był podzielony na 5 wydziałów:

  • Brytyjski (Yingguo Gu 英國股), odpowiedzialny także za stosunki z Austrią, handel międzynarodowy i cła;
  • Obrony Morskiej (Haifang Gu 海防股), zarządzał służbą patrolową na rzece Jangcy, Flotą Północnego Oceanu, umocnieniami nabrzeża, stoczniami, krajową produkcją maszyn, służbą telegraficzną, liniami kolejowymi i kopalniami oraz decydował o zakupach z zagranicy okrętów i broni;
  • Rosyjski (Eguo Gu 俄國股), zajmował się także relacjami z Japonią, sprawami granicznymi, protokołem dyplomatycznym oraz kadrowymi i finansowymi Urzędu;
  • Amerykański (Meiguo Gu 美國股), odpowiedzialny również za stosunki z Włochami, Szwecją, Norwegią, Belgią, Danią, Peru, Portugalią i od 1871 z Niemcami oraz zarządzanie obiektami portu towarowego. Po wojnie chińsko-japońskiej w 1895 roku zmieniono nazwę tego wydziału na Japoński (Riben Gu 日本股);
  • Francuski (Faguo Gu 法國股), odpowiedzialny także za Niderlandy, Hiszpanię i pracę Urzędu[5].

Niemal wszyscy jego członkowie pełnili jednocześnie kierownicze funkcje państwowe, w związku z czym zapadały w nim praktycznie wszystkie ważniejsze decyzje polityczne. W przeciwieństwie do swoich zachodnich odpowiedników Zongli Yamen nie miało jednak zbyt dużej samodzielności, a jego decyzje były całkowicie podporządkowane dworowi. Opinie przychodzące z zagranicy rzadko były poważnie rozpatrywane, podobnie jak nie liczono się z raportami własnych posłów[6].

Zongli Yamen zostało zlikwidowane 7 września 1901 roku po upadku powstania bokserów, w ramach wprowadzania założeń tzw. nowej polityki polegającej na dążeniu do ponownego zapewnienia sobie poparcia zachodnich mocarstw. Na mocy edyktu cesarskiego stworzono Ministerstwo Spraw Zagranicznych według standardów europejskich[7].

Przypisy

  1. Zongli Yamen (ang.). Oxford University Press. [dostęp 2014-10-16].
  2. Masataka Banno: China and the West, 1858-1861: The Origins of the Tsungli Yamen. Cambridge, MA (ang.). Harvard University Press, 1964. [dostęp 2014-10-17].
  3. Historia nowożytna Chin. Warszawa: Wyd. "Książka i Wiedza", 1979, s. 242.
  4. Zongli Yamen 總理衙門 The Foreign Office (ang.). Chinaknowledge.org, 2011. [dostęp 2014-10-17].
  5. Zongli Yamen 總理衙門 The Foreign Office (ang.). Chinaknowledge.org, 2011. [dostęp 2014-10-17].
  6. Wiesław Olszewski: Chiny. Zarys kultury. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2003, s. 61. ISBN 83-232-1272-4.
  7. Historia nowożytna Chin. Warszawa: Wyd. "Książka i Wiedza", 1979, s. 415.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wang Shaofang: A Diplomatic History of China: the Opium War to the Revolution 1840-1911 (Chinese Edition). Henan: Henan People's Publishing House, 1998. ISBN 7-215-00172-5.