Zostera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zostera
Zostera morska
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina zosterowate
Rodzaj zostera
Nazwa systematyczna
Zostera L.
Sp. Pl. 968. 1753
Typ nomenklatoryczny
Zostera marina L.[2]
Synonimy

Alga Tourn. ex Lam.
Heterozostera (Setch.) Hartog
Nanozostera Toml. & Posl.[3]

Mapa zasięgu
World map ocean genus-Zostera.jpg
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Łąka podwodna Zostera sp.
Kłącze zostery morskiej
Liście zostery morskiej

Zostera, tasiemnica (Zostera L.) – rodzaj traw morskich z rodziny zosterowatych (Zosteraceae), obejmujący 16 gatunków[3] występujących w morzach i oceanach w strefie klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego. W Polsce występują dwa gatunki: zostera morska i zostera drobna[4].

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckiego słowa ζόστερ (zoster – pas, obręcz)[5].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Zostery występują w strefie litoralnej mórz i oceanów klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego, w Europie, Afryce, Azji, Australii i Ameryce Północnej. Rośliny te nie występują na wybrzeżach Ameryki Środkowej i Antarktyki. W Ameryce Południowej występują jedynie na wybrzeżu środkowego Chile[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Monopodialnie rozgałęziające się kłącze, tworzące w węzłach krótkie pędy z kilkoma liśćmi[6].
Korzenie
Łodyga ukorzenia się w węzłach, tworząc wiązkowo od 5 do 20 korzeni[7].
Liście
Blaszki liściowe całobrzegie lub rzadko drobnoząbkowane, równowąskie, z 3–11 równoległymi żyłkami przewodzącymi[6]. Pochwa liściowa błoniasta lub skórzasta, uszkowata i języczkowata[6], otwarta lub rurowata, rozkładająca się później niż blaszka liściowa[7].
Kwiaty
Rośliny jednopienne[6]. Kwiaty jednopłciowe, zebrane w lancetowatą kolbę, otoczoną liściową pochwą kwiatostanową[7], siedzącą, wyrastającą pachwinowo, o spłaszczonej osi[6]. Kwiaty męskie i żeńskie występują naprzemiennie na jednej kolbie. Kwiaty męskie często wsparte podsadką[7], z dwukomorowymi główkami pręcików[6]. Słupki eliptyczne[7], z krótkimi szyjkami i 2 szydłowatymi lub nitkowatymi znamionami[6].
Owoce
Podobne do niełupki, jajowate do eliptycznych[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Wieloletnie, rzadko jednoroczne[7], wodne geofity (hydrogeofity)[3].
Siedlisko
Strefy litoralne mórz i oceanów. Osłonięte zatoki i otwarte wybrzeża oraz ujścia rzek i laguny, na osadach piaszczystych, kamienistych i mulistych, na głębokości od 0,5 do 20 metrów, rzadziej do 50 metrów (Zostera polychlamys)[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Jeden z rodzajów z rodziny zosterowatych (Zosteraceae) w obrębie rzędu żabieńcowców (Alismatales) należących do kladu jednoliściennych[1].
Gatunki flory Polski[4]
Pozostałe gatunki[3]

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

14 gatunków zostery zostało ujętych w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych[8]:

  • Zostera asiatica – status NT (bliski zagrożenia), populacja malejąca
  • Zostera caespitosa – status VU (narażony), populacja malejąca
  • Zostera capensis – status VU (narażony), populacja malejąca
  • Zostera caulescens – status NT (bliski zagrożenia), populacja malejąca
  • Zostera chilensis – status EN (zagrożony), populacja malejąca
  • Zostera geojeensis – status EN (zagrożony), populacja malejąca – gatunek o nieustalonym statusie taksonomicznym
  • Zostera japonica – status LT (mniejszej troski), populacja rosnąca
  • Zostera marina – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
  • Zostera muelleri – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna
  • Zostera nigricaulis – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
  • Zostera noltii – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
  • Zostera pacifica – status LT (mniejszej troski) – gatunek obecnie uznany za synonim Zostera marina
  • Zostera polychlamys – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna
  • Zostera tasmanica – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna

W Polsce zostera morska objęta jest ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[9]. Roślina ta umieszczona jest też na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006), jako gatunek wymierając (kategoria zagrożenia: E)[10]. Gatunek ten występuje w 3 specjalnych obszarach ochrony siedlisk systemu Natura 2000: Ostoja Słowińska, Wolin i Uznam oraz Zatoka Pucka i Mierzeja Helska[11].

Zostera drobna w Polsce prawdopodobnie wymarła. Dawniej występowała w okolicach Gdańska[12]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Liście, kłącza i nasiona zostery morskiej są jadalne. Liście są spożywane na surowo lub gotowane. Ich nasady są kruche i słodkie. Korzenie są żute. Są ostre i słodkie. Suszone i sproszkowane kłącza stosowane są jako przyprawa, świeże kłącza i liście są często wykorzystywane jako dania świąteczne przez rdzenną ludność Ameryki Północnej[13].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-02-06].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-06].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-06].
  4. 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. Maureen L. Sullivan: The taxonomy of "seagrasses" surveyed from the higher taxa down through to the family level. Florida International University, 1994. [dostęp 2011-02-05].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Flora of China. Vol. 23: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Flora of North America. Vol. 22: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].
  8. 8,0 8,1 IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4.. [dostęp 2011-02-06].
  9. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
  10. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  11. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. [dostęp 2010-02-06].
  12. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 535. ISBN 978-83-01-14342-8.
  13. Plants For A Future. [dostęp 2011-02-06].