Zułowo
| Zułowo | |
| Państwo |  Litwa |
| Okręg | wileński |
| Rejon | święciański |
| Populacja (2001) • liczba ludności |
173 |
|
Położenie na mapie Litwy
  Zułowo
|
|
 54°58′20″N 25°58′30″E / 54.972222222222, 25.975Na mapach: 54°58′20″N 25°58′30″E / 54.972222222222, 25.975 |
|
Zułowo[1] (lit. Zalavas) – wieś na Litwie, na Wileńszczyźnie, nad Merą, w okręgu wileńskim, w rejonie święciańskim, przy granicy z Białorusią, do 1939 w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie święciańskim, w gminie Podbrodzie.
W 1867 w dworze Zułów znajdującym się koło wsi Zułowo urodził się Józef Piłsudski. Dwór Piłsudskich został zniszczony w 1939.
Historia [edytuj]
Wieś została założona pod nazwą Mieciany. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z końca XVII wieku, kiedy była prywatną własnością kasztelana nowogródzkiego Aleksandra Wojny-Jasienieckiego. Później została przekazana książęcej rodzinie Giedroyciów, zaś w XVIII wieku kupiona przez rodzinę Ogińskich (potomkowie Rurykowiczów, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich w Wielkim Księstwie Litewskim). W początkach XIX wieku wieś została odziedziczona przez rodzinę Michałowskich. Następnie jako posag Heleny z Michałowskich została przekazana jej mężowi Antoniemu Billewiczowi, który przekazał ją, również jako posag, swojej córce Marii. Córka Billewicza wyszła w 1863 za Józefa Wincentego Piłsudskiego i wieś przeszła w posiadanie rodziny Piłsudskich. W dworze Zułów leżącym koło wsi urodzili się dwaj synowie Marii i Józefa Wincentego: Bronisław Piłsudski (ur. 2 listopada 1866) i Józef Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867).
W lipcu 1874 rezydencja właścicieli wsi doszczętnie spłonęła i rodzina Piłsudskich przeprowadziła się do Wilna. Niedługo później została ona zmuszona do sprzedania wszystkich swoich dóbr na Żmudzi (Zułowa i 19 innych wsi) z powodu kar nałożonych na syna Bronisława, który miał być zaangażowany w planowanie zamachu na cara Aleksandra III (wspólnie m.in. z bratem Włodzimierza Lenina Aleksandrem Uljanowem). W 1882 wieś została zakupiona przez spadkobiercę rodziny Ogińskich Michała Ogińskiego. Jednak w wyniku szeroko zakrojonej akcji rusyfikacji ziem polskich na Wileńszczyźnie został on zmuszony do sprzedania swoich dóbr rosyjskiemu kupcowi z Rygi o nazwisku Klim. Ten ostatni sprzedał wieś oficerowi armii carskiej Kuronosowowi, który podzielił majątek, sprzedał większość okolicznych lasów i został zmuszony do opuszczenia swoich terenów w 1915 w wyniku niemieckiej ofensywy na wschodnim froncie podczas I wojny światowej. Niemcy okupowali te tereny podczas wojny, zaś większość lasów została wycięta.
Po I wojnie światowej Zułowo wraz z całą Wileńszczyzną powróciło do Polski. Po ustabilizowaniu się granicy w 1921 wieś przeszła pod zarząd państwowy, majątek ziemski został zmniejszony do 65 ha, a samo Zułowo było zapleczem leżącej nieopodal bazy wojskowej. W 1934 stowarzyszenie weteranów wojny polsko-bolszewickiej odkupiło obszar dworu Zułów od armii i założyło komitet celem odbudowania rezydencji, w której przyszedł na świat marszałek Józef Piłsudski, polski bohater narodowy. Dom został zrekonstruowany według wytycznych architekta warszawskiego Romualda Gutta i oficjalnie otwarty jako muzeum biograficzne marszałka 10 października 1937 roku. Podczas II wojny światowej, krótko po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski w 1939 został on całkowicie zniszczony. Obecnie miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego jest oznaczone trzema znakami oraz rosnącym dębem (posadzonym tutaj podczas uroczystości w 1937 przez ówczesnego Prezydenta RP Ignacego Mościckiego), trwa także odbudowa Rezerwatu Pamięci Piłsudskiego według przedwojennego projektu Gutta.
Przypisy
- ↑ Nazwa ustalona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych na posiedzeniu 15 czerwca 2011 roku z uzasadnieniem:
Miejscowość, która obecnie nazywa się Zalavas przed wojną miała nazwę Zułowo – jest to wieś, obok której urodził się i spędził dzieciństwo Józef Piłsudski. Jak podaje duża część publikacji marszałek urodził się we wsi Zułów i dlatego też we współczesnych opracowaniach miejscowość Zalavas często nazywana jest Zułów. Jednak takie informacje są błędne, gdyż Zułów i Zułowo to dwie osobne miejscowości – Zułowo to miejscowość w przedwojennej gminie Podbrodzie i jest to obecne miejscowość nosząca litewską nazwę Zalavas. Obok miejscowości Zułowo istniał zaś majątek (dwór) Zułów, na mapie topograficznej WIG opisywany jako Folwark Zułowo. Piłsudski urodził się właśnie w tym majątku, a nie w samej wsi Zułowo. Obszar tego majątku, podobnie jak sąsiednie Palestyna, czy Jeneraliszki obecnie stanowią część wsi Zalavas i nie posiadają osobnych nazw, stąd zapewne błędne utożsamianie przedwojennego majątku Zułów z dzisiejszą wsią Zalavas. Dwór Zułów jeszcze przed wojną został zniszczony i obecnie pozostały po nim same fundamenty oraz znajdujący się obok obelisk. W dotychczasowych wykazach jako polski odpowiednik nazwy litewskiej Zalavas podawano Zułów. Komisja uznała, że należy ten błąd naprawić – dlatego ustalono, że Zalavas to Zułowo.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Zułów na starej fotografii
- Zułowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.
