Zułowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zułowo
Państwo  Litwa
Okręg wileński
Rejon święciański
Populacja (2001)
• liczba ludności

173
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Zułowo
Zułowo
Ziemia 54°58′20″N 25°58′30″E/54,972222 25,975000Na mapach: 54°58′20″N 25°58′30″E/54,972222 25,975000
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Zułowo[1] (lit. Zalavas) – wieś na Litwie, na Wileńszczyźnie, nad Merą, w okręgu wileńskim, w rejonie święciańskim, przy granicy z Białorusią, do 1939 w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie święciańskim, w gminie Podbrodzie.

W 1867 w dworze Zułów znajdującym się koło wsi Zułowo urodził się Józef Piłsudski. Dwór Piłsudskich został zniszczony w 1939.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś została założona pod nazwą Mieciany. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z końca XVII wieku, kiedy była prywatną własnością kasztelana nowogródzkiego Aleksandra Wojny-Jasienieckiego. Później została przekazana książęcej rodzinie Giedroyciów, zaś w XVIII wieku kupiona przez rodzinę Ogińskich (potomkowie Rurykowiczów, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich w Wielkim Księstwie Litewskim). W początkach XIX wieku wieś została odziedziczona przez rodzinę Michałowskich. Następnie jako posag Heleny z Michałowskich została przekazana jej mężowi Antoniemu Billewiczowi, który przekazał ją, również jako posag, swojej córce Marii. Córka Billewicza wyszła w 1863 za Józefa Wincentego Piłsudskiego i wieś przeszła w posiadanie rodziny Piłsudskich. W dworze Zułów leżącym koło wsi urodzili się dwaj synowie Marii i Józefa Wincentego: Bronisław Piłsudski (ur. 2 listopada 1866) i Józef Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867).

W lipcu 1874 rezydencja właścicieli wsi doszczętnie spłonęła i rodzina Piłsudskich przeprowadziła się do Wilna. Niedługo później została ona zmuszona do sprzedania wszystkich swoich dóbr na Żmudzi (Zułowa i 19 innych wsi) z powodu kar nałożonych na syna Bronisława, który miał być zaangażowany w planowanie zamachu na cara Aleksandra III (wspólnie m.in. z bratem Włodzimierza Lenina Aleksandrem Uljanowem). W 1882 wieś została zakupiona przez spadkobiercę rodziny Ogińskich Michała Ogińskiego. Jednak w wyniku szeroko zakrojonej akcji rusyfikacji ziem polskich na Wileńszczyźnie został on zmuszony do sprzedania swoich dóbr rosyjskiemu kupcowi z Rygi o nazwisku Klim. Ten ostatni sprzedał wieś oficerowi armii carskiej Kuronosowowi, który podzielił majątek, sprzedał większość okolicznych lasów i został zmuszony do opuszczenia swoich terenów w 1915 w wyniku niemieckiej ofensywy na wschodnim froncie podczas I wojny światowej. Niemcy okupowali te tereny podczas wojny, zaś większość lasów została wycięta.

Po I wojnie światowej Zułowo wraz z całą Wileńszczyzną powróciło do Polski. Po ustabilizowaniu się granicy w 1921 wieś przeszła pod zarząd państwowy, majątek ziemski został zmniejszony do 65 ha, a samo Zułowo było zapleczem leżącej nieopodal bazy wojskowej. W 1934 stowarzyszenie weteranów wojny polsko-bolszewickiej odkupiło obszar dworu Zułów od armii i założyło komitet celem odbudowania rezydencji, w której przyszedł na świat marszałek Józef Piłsudski, polski bohater narodowy. Dom został zrekonstruowany według wytycznych architekta warszawskiego Romualda Gutta i oficjalnie otwarty jako muzeum biograficzne marszałka 10 października 1937 roku. Podczas II wojny światowej, krótko po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski w 1939 został on całkowicie zniszczony. Obecnie miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego jest oznaczone trzema znakami oraz rosnącym dębem (posadzonym tutaj podczas uroczystości w 1937 przez ówczesnego Prezydenta RP Ignacego Mościckiego), trwa także odbudowa Rezerwatu Pamięci Piłsudskiego według przedwojennego projektu Gutta.

Przypisy

  1. Nazwa ustalona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych na posiedzeniu 15 czerwca 2011 roku z uzasadnieniem:
    Quote-alpha.png
    Miejscowość, która obecnie nazywa się Zalavas przed wojną miała nazwę Zułowo – jest to wieś, obok której urodził się i spędził dzieciństwo Józef Piłsudski. Jak podaje duża część publikacji marszałek urodził się we wsi Zułów i dlatego też we współczesnych opracowaniach miejscowość Zalavas często nazywana jest Zułów. Jednak takie informacje są błędne, gdyż Zułów i Zułowo to dwie osobne miejscowości – Zułowo to miejscowość w przedwojennej gminie Podbrodzie i jest to obecne miejscowość nosząca litewską nazwę Zalavas. Obok miejscowości Zułowo istniał zaś majątek (dwór) Zułów, na mapie topograficznej WIG opisywany jako Folwark Zułowo. Piłsudski urodził się właśnie w tym majątku, a nie w samej wsi Zułowo. Obszar tego majątku, podobnie jak sąsiednie Palestyna, czy Jeneraliszki obecnie stanowią część wsi Zalavas i nie posiadają osobnych nazw, stąd zapewne błędne utożsamianie przedwojennego majątku Zułów z dzisiejszą wsią Zalavas. Dwór Zułów jeszcze przed wojną został zniszczony i obecnie pozostały po nim same fundamenty oraz znajdujący się obok obelisk. W dotychczasowych wykazach jako polski odpowiednik nazwy litewskiej Zalavas podawano Zułów. Komisja uznała, że należy ten błąd naprawić – dlatego ustalono, że Zalavas to Zułowo.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]