Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (ZGWŻ) – związek wyznaniowy o strukturze federacji gmin żydowskich liczący ponad 1200 członków. Jest drugą co do liczebności organizacją żydowską w Polsce.
W latach 1993–1997 przewodniczacym związku był dr Paweł Wildstein (1920–2008), następnie Jerzy Kichler (ur. 1947), a od 2003 do dnia dzisiejszego Piotr Kadlčik (ur. 1962). W 1997 po raz pierwszy w zarządzie związku znalazła się kobieta – historyk Helena Datner (ur. 1949).
Spis treści |
Historia związku [edytuj]
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP działa w oparciu o Ustawę o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP na podst. Ust. z dn. 27.02.1997, Dz. Ust. 41 poz. 251 ze zm. 1997. Zarejestrowany został jednak już w 1993 jako kontynuacja Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego, powstałego w 1949. Prawnie związek jest kontynuatorem przedwojennych gmin żydowskich w Polsce.
Cele i działalność związku [edytuj]
Celem działalności związku jest organizowanie żydowskiego życia społecznego i religijnego w Polsce, a także opieka nad gminami żydowskimi, utrzymywanie synagog i domów modlitwy oraz cmentarzy. Związek wydaje corocznie Almanach Żydowski. Największa z gmin związku znajduje się w Warszawie i liczy ponad pięciuset członków. Kolejne we Wrocławiu (ok. 300 członków), Łodzi (ok. 250 członków) i Krakowie (ok. 160 członków). Dla osób nieposiadających żydowskiej matki ZGWŻ prowadzi kursy przygotowujące do konwersji na judaizm.
18 czerwca 2008 ZGWŻ i Telewizja Polska zawarły porozumienie w sprawie emisji programów dotyczących życia społeczności żydowskiej w Polsce w telewizji publicznej. Będą to audycje religijno-moralne, religijno-społeczne, kulturalne i nabożeństwa Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich (głównie obchody święta Purim).
Rabini [edytuj]
Obecnie Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich zatrudnia rabinów:
- od 2000: Michael Schudrich – naczelny rabin Polski, rabin Warszawy i Łodzi,
- od 2005: Edgar Gluck – naczelny rabin Galicji,
- od 2006: Boaz Pash – naczelny rabin Krakowa,
- od 2010: Yehoshua Ellis – naczelny rabin Górnego Śląska,
- od 2010: Stas Wojciechowicz – rabin progresywny gminy warszawskiej.
- od 2011: Tyson Herberger – rabin pomocniczy gminy warszawskiej.
- od 2012: Samuel Rosenberg – rabin Wrocławia
Wcześniej zatrudniał m.in.:
- 2009-2012: Daniel Simons – przewodniczący kolelu gminy warszawskiej,
- 2006-2011: Icchak Rapoport – naczelny rabin Wrocławia i Śląska,
- 2009-2010: Shlomo Kučera – naczelny rabin Górnego Śląska,
- 2008-2010: Pinchas Żarczyński – rabin pomocniczy gminy warszawskiej,
- 2007-2009: Efraim Meisles – przewodniczący kolelu gminy warszawskiej,
- 2006-2008: Mordechaj Goldberg – rabin pomocniczy gminy warszawskiej,
- 2005-2006: Abraham Flaks – naczelny rabin Krakowa,
- 2004-2006: Szlomo Zelig Awrasin – rabin pomocniczy gminy warszawskiej,
- 2002-2003: Ivan Caine – naczelny rabin Wrocławia,
- 1999-2000: Baruch Rabinowitz – rabin Warszawy,
- 1988-1999: Pinchas Menachem Joskowicz – naczelny rabin Polski, rabin Warszawy.
Dni wolne od pracy dla członków gmin żydowskich [edytuj]
Na podstawie Ustawy z dnia 27 lutego 1997 o stosunku Państwa do Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, Dz. Ust. poz. 41 art. 251 par. 11:
- Osoby należące do gmin żydowskich mają prawo do zwolnień od pracy lub nauki na czas obejmujący następujące święta religijne, nie będące dniami ustawowo wolnymi od pracy:
- Nowy Rok – 2 dni,
- Dzień Pojednania – 1 dzień,
- Święto Szałasów – 2 dni,
- Zgromadzenie Ósmego Dnia – 1 dzień,
- Radość Tory – 1 dzień,
- Pesach – 4 dni,
- Szawuot – 2 dni.
- Terminy świąt, o których mowa w ust. 1, określane są według kalendarza żydowskiego.
- Osobom należącym do gmin żydowskich przysługuje prawo zwolnienia od pracy lub nauki na czas szabatu trwającego od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę oraz w święta, o których mowa w ust. 1, na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Struktura związku i podział administracyjny [edytuj]
Związek tworzy osiem gmin żydowskich:
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie
- filia w Lublinie
- Gmina Wyznaniowa Żydowska we Wrocławiu
- filia w Wałbrzychu
- filia w Żarach
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie,
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi,
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Szczecinie,
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Katowicach,
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Bielsku-Białej
- Gmina Wyznaniowa Żydowska w Legnicy
dwie filie samego ZGWŻ:
oraz:
Podział administracyjny oparty jest na granicach województw z lat 1975-1998.
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP jest członkiem wielu organizacji międzynarodowych m.in.: Europejskiego Kongresu Żydów, Europejskiej Rady Społeczności Żydowskich, czy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce. Działalność związku finansowana jest ze środków własnych, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz prywatnych sponsorów.
Wykaz czynnych synagog [edytuj]
- Nowa Synagoga w Gdańsku-Wrzeszczu, ul. Partyzantów 7
- Synagoga Remuh w Krakowie, ul. Szeroka 40
- Synagoga Tempel w Krakowie, ul. Miodowa 24
- Synagoga w Jeszywas Chachmej Lublin, ul. Lubartowska 85
- Synagoga Reicherów w Łodzi, ul. Rewolucji 1905 roku 28
- Synagoga im. Małżonków Nożyków w Warszawie, ul. Twarda 6
- Synagoga Pod Białym Bocianem we Wrocławiu, ul. Włodkowica 9
- Dom modlitwy w Bielsku-Białej, ul. 3 Maja 7
- Dom modlitwy w Bytomiu, pl. Grunwaldzki 6
- Dom modlitwy w Gliwicach, ul. Dolne Wały 2
- Dom modlitwy w Katowicach, ul. Młyńska 13
- Dom modlitwy w Legnicy, ul. Chojnowska 12
- Dom modlitwy w Łodzi, ul. Pomorska 18
- Dom modlitwy w Poznaniu, ul. Stawna 10
- Dom modlitwy w Szczecinie, ul. Niemcewicza 2
- Dom modlitwy w Wałbrzychu, ul. Mickiewicza 18
- Dom modlitwy we Wrocławiu, ul. Włodkowica 9
- Dom modlitwy w Żarach, ul. Zaułek Klasztorny 3
Władze [edytuj]
Zarząd Związku:
- Przewodniczący: Piotr Kadlčik
- Wiceprzewodniczący: Andrzej Zozula
- Skarbnik: Michał Samet
- Członkowie: Symcha Keller, Henryk Kozłowski, Tomasz Krakowski
Prezydium Rady:
- Przewodniczący: Symcha Keller
- Wiceprzewodnicząca: Alicja Kobus
- Wiceprzewodniczący: Piotr Nawrocki
Rada Związku: Markus Fajer, Tadeusz Jakubowicz, Włodzimierz Kac, Piotr Kadlčik, Symcha Keller, Alicja Kobus, Henryk Kozłowski, Tomasz Krakowski, Grażyna Majer, Halina Marcinkowska, Beata Micor, Piotr Nawrocki, Michał Samet, Adela Spektor, Miriam Gonczarska, Michał Rucki, Piotr Rytka-Zandberg, Ewa Wajnryb, Andrzej Zozula.
Komisja Rewizyjna:
- Adam Linder, Jakub Einhorn, Monika Krawczyk, Romuald Junka, Lilianna Mitelman
Rada Religijna:
- Miriam Gonczarska, Michał Samet, Symcha Keller, Tomasz Krakowski
Sąd Polubowny:
- Anna Bakuła, Małgorzata Blicharz, Jonatan Britman, Czesława Kowalik, Zbigniew Kwiatkowski
Dane teleadresowe [edytuj]
- 00-950 Warszawa
- ul. Twarda 6
Bibliografia [edytuj]
- August Grabski: Współczesne życie religijne Żydów w Polsce. W: Studia z dziejów i kultury Żydów w Polsce po 1945 roku. Warszawa: Trio, 1997. ISBN 83-85660-74-7.
- Andrzej Czohara, Tadeusz J. Zieliński: Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz, Warszawa: WoltersKluwer, 2012, ISBN 9788326416668
