Związek Niemiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Deutscher Bund
Związek Niemiecki
Związek Reński 1815-1866 Związek Północnoniemiecki
Flaga Związku Niemieckiego
Godło Związku Niemieckiego
Flaga Związku Niemieckiego Godło Związku Niemieckiego
Położenie Związku Niemieckiego
Język urzędowy niemiecki
Stolica Frankfurt nad Menem
Typ państwa konfederacja
Ostatnia głowa państwa prezydent Franciszek Józef I (także Cesarz Austrii)
Powierzchnia
 • całkowita

630,1 tys.[1] km²
Liczba ludności (1865)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

47 689 tys.[1]
osób/km²
Data powstania 8 czerwca 1815
Data likwidacji 23 sierpnia 1866
Strefa czasowa UTC +1
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Związek Niemiecki (niem. Deutscher Bund) – konfederacja państw niemieckich i wolnych miast, utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815, służąca wspólnemu zorganizowaniu gospodarek tych państw. Związek upadł w 1866, w wyniku rywalizacji między Cesarstwem Austrii i Królestwem Prus (tzw. Deutscher Dualismus), działań wojennych, Wiosny Ludów oraz niemożności dojścia wielu państw-członków do porozumienia[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Związek Niemiecki w 1820, główne kraje Cesarstwo Austrii (na żółto) i Królestwo Prus (na niebiesko) nie były całkowicie w granicach Związku (czerwoną linią)

Rewolucja przemysłowa oraz Oświecenie były okresami o przełomowym charakterze (m.in. sformułowanie praw człowieka). Następujące po nich romantyzm i rewolucja francuska skutkowały kolejnymi zmianami społecznymi oraz politycznymi, były formą buntu przeciwko ustalonym regułom społecznym. Założony w 1810 Uniwersytet Humboldta w Berlinie stał się wiodącym uniwersytetem świata.

Podczas kongresu wiedeńskiego cesarz Austrii nie odzyskał tytułu cesarza rzymskiego[3]. Związek Niemiecki uzyskał akceptację Wielkiej Brytanii, jako przeciwwagi dla agresywnej polityki Francji i Rosji. Miał zastąpić rozwiązane w 1806 Święte Cesarstwo Rzymskie. W jego skład wchodziły początkowo 34 państwa (księstwa, królestwa i Cesarstwo Austriackie) i 4 wolne miasta: Brema, Hamburg, Frankfurt nad Menem i Lubeka. Z racji posiadania ziem na terytorium Związku Niemieckiego, członkami Związku były też Wielka Brytania, Holandia i Dania[3]. Zachodnia część Wielkiego Księstwa Luksemburga została w 1839 przyłączona do Belgii[4]. Prezydentem zostawał każdorazowo cesarz Austrii.

We Frankfurcie nad Menem utworzono Zgromadzenie Związkowe (Sejm Związkowy), któremu przewodzić miała Austria. Od drugiej połowy XVI wieku Frankfurt był miastem, w którym odbywała się koronacja cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego (we frankfurckiej katedrze). W praktyce sejm okazał się polem nieustannego ścierania się wpływów Austrii z wpływami Prus. To właśnie rywalizacja pomiędzy tymi dwoma mocarstwami, o przewodnictwo w Związku, uniemożliwiała skuteczną współpracę państw związkowych: Prusy kontrolowały północną część Związku, Austria południową.

Związek został powołany w celu zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego oraz zewnętrznego państw członkowskich. Wszystkie państwa były zobowiązane do dostarczania kontyngentów wojskowych. W razie wojny Związek wybierał dowódcę wspólnych sił zbrojnych. Jednak wspólna akcja zaczepna ze strony Związku nie była możliwa, a należące do niego państwa niemieckie miały zakaz jednoczenia się. Dowodem trwałości tej polityki jest fakt, że od czasów kongresu wiedeńskiego przez pół wieku nie podnoszono tej kwestii oficjalnie, tj. zjednoczenia Niemiec.

Związek okazał się ostoją obrony własnych interesów jego członków, a Sejm Związkowy nie posiadał środków do podejmowania jakichkolwiek działań[4]. Sejm został ubezwłasnowolniony przez niemieckich monarchów[3].

Austria i Prusy nie były całkowicie w granicach Związku, ponieważ nie całe ich terytoria były wcześniej częściami Świętego Cesarstwa Rzymskiego[4]. Od władców obu państw oczekiwano, że przeprowadzą polityczną unifikację Niemiec i przekształcą Związek w federacyjne państwo ogólnoniemieckie. O ile większość władców niemieckich i arystokracja feudalna tradycyjnie popierały Habsburgów, depozytariuszy tradycji Świętego Cesarstwa Rzymskiego, o tyle niemiecka burżuazja i wielu intelektualistów wiązała swe nadzieje z Hohenzollernami i rządem pruskim, bardziej dynamicznym od austriackiego. Od 1834 większość państw niemieckich łączył także Niemiecki Związek Celny, zorganizowany przez Prusy, który zapewniał sprawniejszą współpracę gospodarczą (duży liberalizm gospodarczy) i stanowił pruską przeciwwagę dla wpływów austriackich. W ramach związku celnego ujednolicono systemy praw handlowych, wekslowych oraz systemy monetarne krajów członkowskich, aczkolwiek nie wprowadzono jednolitej waluty. Unia celna umocniła prymat ekonomiczny Prus wśród państw niemieckich[5].

Prusy osłabione wydarzeniami Wiosny Ludów w 1848 zostały zmuszone przez Austrię do wyrzeczenia się planu zjednoczenia północnych Niemiec. W 1864 oba kraje tymczasowo działały wspólnie w zwycięskiej wojnie przeciw Danii[4]. Dania utraciła trzy księstwa: Holsztyn (przeszedł pod zarząd Austrii), Szlezwik (przeszedł pod zarząd Prus) i Lauenburg (został włączony do Prus)[5].

Spotkanie monarchów państw Związku Niemieckiego, 1 września 1863

Związek Niemiecki został rozwiązany po wojnie prusko-austriackiej o Holsztyn (wygranej przez zmodernizowaną armię pruską), na mocy pokoju praskiego (1866). Najważniejszym skutkiem wojny było wycofanie się Austrii z polityki niemieckiej. Był to jeden z etapów jednoczenia Niemiec. Od 1866 wzrosła rola Prus, które po wygranej w 1871 wojnie z Francją zjednoczyły Niemcy.

W 1866 został utworzony Związek Północnoniemiecki, składający się tym razem tylko z 21 państw, ze stolicą w Berlinie. Na czele tych państw zawsze występowały Prusy. Większość południowych niemieckich państw pozostała niezależna. Związek Północnoniemiecki przetrwał do 1871, kiedy to utworzono Cesarstwo Niemieckie (II Rzesza Niemiecka), którego pierwszym cesarzem został Wilhelm I Hohenzollern (dotychczasowy król Prus).

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

W latach 1815-1865 liczba ludności Związku wzrosła o 57%, z 30 446 tys. do 47 689 tys.[1] Po 1815 gwałtownie rosła liczba mieszkańców miast. Duża część ludności emigrowała, głównie do Stanów Zjednoczonych (480 tys. w latach 40. XIX wieku, 1,2 mln w latach 50., 780 tys. w latach 60.[6]).

Niemieccy liberałowie zabiegali przez wiele lat o zjednoczenie Niemiec – państwa, które gwarantowałoby podstawowe wartości polityczne zapisane w konstytucji. M.in. postulowali utworzenie demokratycznie wybieranego parlamentu ogólnoniemieckiego i wprowadzenie wolności politycznej. Drogę Niemiec wyznaczały jednak Prusy, a nie parlament. W 1850 król Fryderyk Wilhelm IV nadał Prusom konstytucję, która przetrwała do 1918[7].

18 maja 1848 rozpoczęły się plenarne posiedzenia ogólnoniemieckiego parlamentu, parlamentu frankfurckiego. Efektywność pracy parlamentu była niewielka. Powołany rząd ogólnoniemiecki (pierwszy tego rodzaju) nie miał realnej władzy, która wciąż była sprawowana przez królów i junkrów. Jednymi z istotnych opinii było pojęcie solidarności narodu niemieckiego i koncepcja jedności państwa oraz idea pangermańska, czyli jedność z Niemcami, którzy żyli daleko poza granicami Związku Niemieckiego. Odwoływano się do historii Niemiec i czasów jej przewodnictwa w Europie. 28 marca 1849 parlament frankfurcki ogłosił konstytucję zjednoczonych, federacyjnych Niemiec, z cesarzem w osobie dotychczasowego króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Król oraz inni władcy niemieccy nie chcieli jednak stworzonego przez parlament, demokratycznego państwa niemieckiego. Wobec takiego obrotu spraw demokraci postanowili walczyć zbrojnie o demokratyczne i zjednoczone Niemcy. Ostatecznie seria rewolucji demokratycznych w Niemczech została zdławiona[7].

Językiem elit był francuski, język niemiecki uchodził za język ludu, ludzi prostych. Po Wiośnie Ludów zaczął umacniać się język niemiecki, nastąpiło odejście od francuskiego[7].

Państwa członkowskie[edytuj | edytuj kod]

Herb Niemiec
Historia Niemiec
Monografie
Państwo niemieckie
Pozostałe
Portale
Niemcy • Historia
  1. Cesarstwo Austrii (bez Królestwa Węgier, Księstwa Siedmiogrodu i Chorwacji, Królestwa Lombardii-Wenecji, Królestwa Galicji i Lodomerii i Bukowiny)
  2. Królestwo Prus (bez Wielkiego Księstwa Poznańskiego, Prus Wschodnich i Prus Zachodnich)
  3. Królestwo Bawarii
  4. Królestwo Saksonii
  5. Królestwo Hanoweru
  6. Królestwo Wirtembergii
  7. Elektorat Hesji-Kassel
  8. Wielkie Księstwo Badenii
  9. Wielkie Księstwo Hesji
  10. Wielkie Księstwo Meklemburgii-Schwerin
  11. Wielkie Księstwo Meklemburgii-Strelitz
  12. Wielkie Księstwo Sachsen-Weimar-Eisenach
  13. Wielkie Księstwo Oldenburga (Księstwo do 1829)
  14. Wielkie Księstwo Luksemburga (stracił ponad połowę swojego terytorium na rzecz Belgii po rozpadzie Zjednoczonego Królestwa Niderlandów w 1839- patrz niżej)
  15. Księstwo Limburgii (został członkiem w 1839 r. jako rekompensata za straty terytorialne w Wielkim Księstwie Luksemburga, które zostały spowodowane przez rozpad Zjednoczonego Królestwa Niderlandów).
  16. Księstwo Holsztynu (w unii personalnej z Królestwem Danii, nie był wcześniej członkiem Związku Reńskiego)
  17. Księstwo Szlezwiku od 1864 pod okupacją
  18. Księstwo Brunszwiku
  19. Księstwo Nassau
  20. Księstwo Sachsen-Gotha-Altenburg (w 1825 podział księstwa)
  21. Księstwo Sachsen-Altenburg (w 1826 wydzielone z Sachsen-Gotha-Altenburg)
  22. Księstwo Sachsen-Coburg-Gotha (w 1826 wydzielone z Sachsen-Gotha-Altenburg)
  23. Księstwo Sachsen-Coburg-Saalfeld (w 1826 włączone do Sachsen-Coburg-Gotha)
  24. Księstwo Sachsen-Meiningen
  25. Księstwo Sachsen-Hildburghausen (połączone z Księstwem Sachsen-Meiningen w 1826)
  26. Księstwo Anhalt-Dessau (Księstwo Anhalt od 1863)
  27. Księstwo Anhalt-Bernburg (włączone do Anhalt-Dessau w 1863)
  28. Księstwo Anhalt-Köthen (włączone do Anhalt-Dessau w 1853)
  29. Księstwo Schwarzburg-Sondershausen
  30. Księstwo Schwarzburg-Rudolstadt
  31. Księstwo Hohenzollern-Hechingen (połączone z królestwem Prus w 1850)
  32. Księstwo Liechtensteinu
  33. Księstwo Hohenzollern-Sigmaringen (połączone z królestwem Prus w 1850)
  34. Księstwo Waldeck-Pyrmont
  35. Księstwo Reuss linia starsza
  36. Księstwo Reuss linia młodsza
  37. Księstwo Schaumburg-Lippe
  38. Księstwo Lippe
  39. Księstwo Saksonii-Lauenburga
  40. Landgrafostwo Hesji-Homburg (od 1817)
  41. Wolne Miasto Frankfurt nad Menem
  42. Wolne i Hanzeatyckie Miasto Lubeka
  43. Wolne i Hanzeatyckie Miasto Brema
  44. Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.retrobibliothek.de/retrobib/seite.html?id=104131 Deutscher Bund.
  2. Loyd E. Lee, „The German Confederation and the Consolidation of State Power in the South German States, 1815-1848,” Consortium on Revolutionary Europe 1750-1850: Proceedings, 1985, tom 15, strony 332-346.
  3. 3,0 3,1 3,2 Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009 r., s. 265.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Georges Duby Atlas historii świata, wydanie polskie 2010, s. 227.
  5. 5,0 5,1 Georges Duby Atlas historii świata, wydanie polskie 2010, s. 233.
  6. Thomas Nipperdey, Germany from Napoleon to Bismarck: 1800-1866, strony 96-97.
  7. 7,0 7,1 7,2 Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009 r., s. 317-321.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kamińska K., Gaca A.: Historia powszechna ustrojów państwowych, Dom Organizatora, Toruń 2002, ISBN 83-7285-086-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]