Związek Walki Czynnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz Sosnkowski – założyciel Związku Walki Czynnej
Tablica upamiętniająca setną rocznicę założenia ZWC, Przemyśl

Związek Walki Czynnej (ZWC) – polska tajna organizacja wojskowa założona w czerwcu 1908 we Lwowie przez działaczy Organizacji Bojowej PPS, lecz o charakterze ponadpartyjnym, mająca przygotować walkę zbrojną o wyzwolenie Polski. Zainicjowała i kierowała organizacjami strzeleckimi, które dały początek I Brygadzie Legionów. Powołany przez Kazimierza Sosnkowskiego z inicjatywy Józefa Piłsudskiego.

Program Związku Walki Czynnej głosił, że celem organizacji jest prowadzenie poza granicami caratu robót przygotowawczych oraz wykształcenie organizatorów i kierowników dla przyszłego powstania zbrojnego w zaborze rosyjskim. Dążąc do rewolucyjnego powstania Polski przeciw najazdowi moskiewskiemu, ZWC stwierdza, że celem zgodnych usiłowań ogółu jego członków jest Niepodległa Republika Demokratyczna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Piłsudski uważał, że Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej stanowi przegraną kartę historii, chciał rozpocząć nowy okres walki[1].

Inicjatorem powołania Związku był Kazimierz Sosnkowski, który na bazie kół milicyjnych PPS we Lwowie rozpoczął tworzenie ponadpartyjnej organizacji o charakterze wojskowym. W skład miały wejść również członkowie niezależnych od PPS organizacji: Organizacji Wojskowej "Nieprzejednani" (Ignacy Witold Sadowski), "Związku Odrodzenia" (Władysław Sikorski), oraz lwowskie środowiska „Promienia” i Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej. Sosnkowski podkreślał, iż inspirował się rozmową z Józefem Piłsudskim[2]. W końcu czerwca 1908 w mieszkaniu Sosnkowskiego odbyło się zebranie, gdzie powołano organizację, którą na wniosek Mariana Kukiela nazwano "Związkiem Walki Czynnej"[3]. Działalnością organizacji kierował coroczny Zjazd, (zwany Radą Członków) oraz Wydział złożony z: Kazimierza Sosnkowskiego, Władysława Rożena, Stefana Dąbkowskiego i Zygmunta Bohuszewicza). Organizacja miała charakter zdyscyplinowanej i centralnie zarządzanej organizacji wojskowej powiązanej z PPS-Frakcją Rewolucyjną, uważając się za siłę pomocniczą Organizacji Bojowej PPS, pozostając w ścisłej łączności[4]. Podstawową jednostką była "szóstka", trzy "szóstki" stanowiły "oddział", dwa "oddziały" – "dzielnicę". Najwyższą strukturą ZWC był "okręg" podporządkowany Wydziałowi.

Celem Związku było przygotowanie poza granicami caratu robót przygotowawczych oraz wytworzenie (zastępu) organizatorów i kierowników technicznych dla przyszłego powstania zbrojnego w zaborze rosyjskim. powstania które w wyniku swym mam dać niepodległa republikę demokratyczną. Wskazywano na potrzebę połączenia celów społecznych z z dążeniem do

Quote-alpha.png
wyzwolenia społecznej reformy, która by ogółowi obywateli wyzwolonego kraju zagwarantowała prawo do pracy i chleba, a zamieniając ziemię na własność narodową,z wróciła ją dawnemu jej właścicielowi - milionom pracującego ludu[4].

Początkowo Związek funkcjonował głównie jako szkoła wojskowa. W listopadzie 1908 uruchomiono we Lwowie niższy kurs wojskowy dla 54 słuchaczy i 10 wykładowców[5]. Pierwszymi wykładowcami byli: Kazimierz Sosnkowski, "Józef", Stefan Dąbkowski "Stefan" (wykładowca materiałów wybuchowych), Marian Kukiel "Stach" (wykładowca historii i geografii), Mieczysław Trojanowski "Ryszard" (wykładowca organizacji wojska i broni), Jerzy Ołdakowski "Orcio" (wykładowca nauki o broni), Jan Gorzechowski "Jur" (wykładowca nauki o broni), Kazimierz Możdżen "Kinto", Władysław Sikorski "Władek", oraz dwóch nieznanych z nazwiska[6]. Latem 1910 uruchomiono szkołę w Krakowie, której komendantem był Henryk Minkiewicz.

W listopadzie 1908 Związek liczył 64 członków. Rozrost nastąpił w 1909 gdy powstały komórki w Krakowie, Borysławiu i Brzeżanach. W czerwcu 1909 związek zrzeszał 147 członków, z czego 105 we Lwowie, 36 w Krakowie i 6 w Borysławiu. W 1910 liczył 219 członków[7].

W lipcu 1909 na I Zjeździe ZWC, osłabiono współpracę z PPS, oraz załagodzono radykalne postulaty społeczne. Organizacja przejęła trwałe wzorce i strukturę. Najniższą była sekcja złożona początkowo z sześciu a potem ośmiu członków na czele z chorążym. Dwie sekcje tworzyły pluton , na czele którego stał podporucznik. Cztery plutony tworzyły kompanię dowodzona przez kapitana[8]. Zebranie – najwyższą władzę – przekształcono w Radę Główną ZWC, w której zasiadali oficerowie i ogół słuchaczy kursu wyższego. Wyższy kurs wojskowy ukończyło 67 członów Związku, otrzymując odznakę – znak oficerski "Parasol".

 Osobny artykuł: Znak oficerski "Parasol".

Organizacja rozrosła obejmując najpierw Galicję, miasta Europy zachodniej, potem obszar Królestwa Polskiego i zabór pruski. Jej komórki powstały nawet na terenie Rosji, obejmując zaborze rosyjskim w 1912 ok. 300 członków[9]. W 1909 kierownictwo Związku objął formalnie Józef Piłsudski.

Związek zorganizował kilka tajnych szkół podoficerskich i oficerskich. Słuchaczy rekrutowano głównie spośród młodzieży akademickiej.

W 1910 powstały będące pod wpływem Związku organizacje jawne: Towarzystwo "Strzelec" w Krakowie i Związek Strzelecki we Lwowie, będące faktycznie organizacjami przysposobienia wojskowego.

 Osobny artykuł: Związek Strzelecki.

W 1912 Związek liczył 700–800 członków. Do 1911 w skład Wydziału wchodził przedstawiciel OB PPS Mieczysław Dąbkowski. Jednak wskutek sporów ustąpił on, zaś w PPS doszło do podziału i wyodrębnieniu się grupy PPS Opozycja, protestującej przeciw Piłsudskiemu wspierającemu działania Związku w opozycji do Wydziału Bojowego PPS.

W tymże roku 1912 dokonano reorganizacji. Na kolejnej Radzie Głównej ZWC, zlikwidowano kolektywny Wydział a powołano Komendanta Głównego – Józefa Piłsudskiego i Szefa Sztabu Głównego – Kazimierza Sosnkowskiego. Przy komendancie działała Rada Przyboczna Komendanta ZWC Pod ich komendą były Związek Strzelecki oraz Polskie Drużyny Strzeleckie. W 1914 Związek liczył 7239 członków, stanowiąc kadry tworzonych Legionów Polskich.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

27 czerwca 2008 Sejm RP, przyjął uchwałę "w sprawie upamiętnienia 100. rocznicy powstania Związku Walki Czynnej", o treści:

Quote-alpha.png
Sto lat temu, w czerwcu 1908 roku, z inspiracji Józefa Piłsudskiego powstał we Lwowie konspiracyjny Związek Walki Czynnej – pierwsza niepodległościowa organizacja paramilitarna stanowiąca zalążek Wojska Polskiego. Jej założycielem był Kazimierz Sosnkowski, jeden z przywódców Organizacji Bojowej PPS, późniejszy szef sztabu I Brygady Legionów, a w czasie II wojny światowej Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych.

Związek Walki Czynnej poprzez skupienie w swoich szeregach wielu środowisk niepodległościowych działających na ziemiach polskich oraz na emigracji, doprowadził do powstania Związków Strzeleckich i Legionów Polskich, które w znaczącym stopniu przyczyniły się do odzyskania niepodległości, a następnie stanowiły kadrę Wojska Polskiego. Członkowie Związku Walki Czynnej, wśród nich Marian Kukiel, Władysław Prażmowski-Belina, Aleksander Prystor, Edward Rydz-Śmigły, Władysław Sikorski, Walery Sławek, Kazimierz Świtalski, Mieczysław Trojanowski oraz wielu innych, przez kilkadziesiąt kolejnych lat niezłomnie działali na rzecz niezawisłości Państwa Polskiego.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podejmuje tę uchwałę w poczuciu trwałości idei, którym służył Związek Walki Czynnej oraz w przekonaniu, że kolejne pokolenia Polaków będą pamiętać o jego twórcach i żołnierzach[10]..

Przypisy

  1. Ryszard Świętek, Lodowa ściana. Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904–1918, Kraków 1998, s. 410.
  2. Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010, s. 24.
  3. Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza Historia Polityczna Polski. T. I. Londyn: 1963, s. 598.
  4. 4,0 4,1 Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza Historia Polityczna Polski. T. I. Londyn: 1963, s. 599.
  5. Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010, s. 27.
  6. Księga Pamiątkowa 1830-29.XI-1930: szkice z dziejów piechoty polskiej. Ostrów Mazowiecka: 1930, s. 243.
  7. Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010, s. 29.
  8. Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010, s. 30.
  9. Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010, s. 29.
  10. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 2008 r. w sprawie upamiętnienia 100. rocznicy powstania Związku Walki Czynnej M.P. z 2008, nr 51 poz. 455 (pol.). [dostęp 23 kwietnia 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Wiśniewska: Związek Strzelecki 1910-1939. Warszawa: 2010.
  • Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza Historia Polityczna Polski. T. I. Londyn: 1963.