Zygmunt Miłkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pisarza. Zobacz też: Zygmunt Miłkowski – wojskowy.
Zygmunt Miłkowski
Teodor Tomasz Jeż
Zygmunt Miłkowski
Data i miejsce urodzenia 23 marca 1824
Saraceja
Data i miejsce śmierci 11 stycznia 1915
Lozanna
Zawód pisarz, polityk
Źródła Zygmunt Miłkowski w Wikiźródłach

Zygmunt Miłkowski, pseudonim Teodor Tomasz Jeż (ur. 23 marca 1824 we wsi Saracei (rum.) (rum. Sărăței)[1] na Podolu, zm. 11 stycznia 1915 w Lozannie) – polski pisarz, publicysta i polityk niepodległościowy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Miłkowski był synem oficera napoleońskiego. Ukończył Liceum Richelieu'ego w Odessie. Po ukończeniu uniwersytetu w Kijowie wziął udział w latach 1848-1849 w powstaniu węgierskim podczas Wiosny Ludów w Legionie polskim, w którym dosłużył się stopnia porucznika. Po upadku powstania był przez rok internowany w Turcji. W 1850 wyemigrował do Anglii, gdzie pracował jako robotnik w fabryce i został członkiem Towarzystwa Demokratycznego Polskiego.

W latach 1851-1858 agent Komitetu Centralnego Demokracji Europejskiej na Bałkanach. Podczas wojny krymskiej próbował sformować legion polski przy boku Turcji. W latach 1855-1857 przebywał w Konstantynopolu. Od 1858 w Anglii. Od 1860 w Galicji, 1861 w Rumunii. W 1863 po wybuchu powstania styczniowego utworzył oddział z którym miał wkroczyć do Rosji południowej. Aresztowany przez Rumunów, więziony przez Austriaków we Lwowie. W 1864-1866 w Belgradzie, a w latach 1866-1872 w Brukseli. Od 1872 osiadł w Szwajcarii.

Jeden z założycieli Ligi Polskiej i Ligi Narodowej Polskiej, z której wywodzi się Narodowa Demokracja (endecja). Prezes Komisji Nadzorczej Skarbu Narodowego, członek Zarządu Związku Wychodźstwa Polskiego i Rady Zarządzającej Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswillu w Szwajcarii. Od 1869 członek zagraniczny Towarzystwa Naukowego Serbskiego. Był redaktorem paryskiego dwutygodnika Wolne Polskie Słowo[2]. W 1900 odbył podróż do Stanów Zjednoczonych.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako powieściopisarz debiutował utworem Wasyl Hołub, opublikowanym w 1858 w „Dzienniku Literackim”.

W powieściach Miłkowskiego objawiło się jego zainteresowanie obyczajem i kulturą chłopską, zwłaszcza z terenu Ukrainy, którą dokumentował etnograficznie, ale też nie ukrywał swojego pozytywnego do niej stosunku. Doceniał zarówno jej walory estetyczne, jak i etyczne. Ukazywał konflikty między szlachtą a chłopstwem, w których obciążał winą raczej szlachtę. Wskazywał jednak na możliwość ułożenia dobrych stosunków między ziemiaństwem a poddanymi. Jego zdaniem równowaga społeczna powinna być oparta na korzystnym dla dworu i wsi poddziale pracy oraz wzajemnych korzyściach i szacunku.

Mimo wspólnych wątków światopoglądowych powieści Miłkowskiego nie były monotematyczne. W Handzi Zahornickiej osią konstrukcyjną była budowa cerkwi oraz wędrówka bohaterów w celu poznania zasad budownictwa sakralnego. Wasyl Hałuba dotyczył wojny rosyjsko-tureckiej z 1828 oraz powstania listopadowego. Historia o pra-pra-pra... wnuku łączyła w sobie cechy powieści chłopskiej, historycznej, romansu edukacyjnego, sagi rodzinnej i publicystyki społecznej.

W wydanych pośmiertnie pamiętnikach Od kolebki przez życie opisał swoją działalność jako emisariusza, działacza niepodległościowego, człowieka o zdecydowanych zapatrywaniach światopoglądowych, przeciwnika konserwatyzmu społecznego.

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Autor kilkudziesięciu powieści, w tym historycznych:

  • Wasyl Hołub (1858)
  • Handzia Zahornicka (1859)
  • Historia o pra-pra-pra... wnuku i pra-pra-pra... dziadku (t. I-II, 1863)
  • Hryhor Serdeczny
  • Szandor Kowacz
  • Ci i tamci
  • Asan
  • Uskoki
  • Narzeczona Harambaszy
  • Niezaradni (1884)
  • Ofiary 1874
  • Dachijszczyzna
  • Rotułowicze
  • W zaraniu
  • Dersław Z Rytwian
  • Za króla Olbrachta
  • Nauczycielka
  • Emancypowana
  • Pamiętniki starającego się
  • Nad rzekami Babilonu

Inne dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Rzecz o obronie czynnej i skarbie narodowym (1887) - broszura polityczna
  • Sylwety emigracyjne - biografie działaczy emigracyjnych
  • Od kolebki przez życie (wyd. 1936-1937) - pamiętniki

Przypisy

  1. Saraceja w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  2. Stefan Żeromski, Dzienniki. Wybór. opracował Jerzy Kądziela, 1980, s. 374.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 507-509, 612, 666, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.