Nowy Targ

From Wikipedia
Jump to: navigation, search
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. małopolskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Nowy Targ
Panorama centrum Nowego Targu
Panorama centrum Nowego Targu
Herb
Herb Nowego Targu
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina gmina miejska
Data założenia XIII w.
Prawa miejskie 22 czerwca 1346
Burmistrz Marek Stanisław Fryźlewicz
Powierzchnia 51,07 km²
Wysokość 585-1138 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

33 118 Red Arrow Down.svg
648,4 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 18
Kod pocztowy 34-400 do 34-403
Tablice rejestracyjne KNT
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Nowy Targ
Nowy Targ
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy Targ
Nowy Targ
Ziemia 49°28′40″N 20°01′48″E/49,477778 20,030000Na mapach: 49°28′40″N 20°01′48″E/49,477778 20,030000
TERC
(TERYT)
2121611011
Urząd miejski
ul. Krzywa 1
34-400 Nowy Targ
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Nowy Targ w Wikisłowniku
Strona internetowa

Nowy Targ (pełna nazwa: Królewskie Wolne Miasto Nowy Targ, łac. Novum Forum, Neoforum[1], niem. Neumarkt, słow. Nový Targ) – miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu nowotarskiego. Główny ośrodek handlowy, komunikacyjny i przemysłowy Podhala. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.

Nowy Targ, potocznie zwany przez górali Miastem jest historyczną stolicą Podhala. W okresie lokacyjnym miasto nosiło nazwę niem. Neumarkt, zaś w okresie zaboru austriackiego było nazywane przez miejscowych Żydów jid. Neimarkt.

Według danych z roku 2012[2] w Nowym Targu mieszka 33 118 osób i jest największym miastem Podhala.

Nowy Targ był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.

Geografia[edit | edit source]

Położenie[edit | edit source]

  • szerokość: 49°28' N
  • długość: 20°01' E
  • wysokość: 585–1138 m n.p.m.

Położony jest u zbiegu Białego i Czarnego Dunajca (tu powstaje Dunajec), w środkowej części Kotliny Nowotarskiej, u podnóża Gorców.

Struktura powierzchni[edit | edit source]

Według danych z 2006[3][4] Nowy Targ ma obszar 51,07 km².

Rodzaj terenu Powierzchnia
ha  %
użytki rolne 2 446 48,5
lasy 1 790 35,5
tereny osiedlowe 218 4,3
drogi 197 3,9
tereny przemysłowe 97 1,9
wody 69 1,3
tereny rekreacyjne 24 0,4
ogółem 5042 100,0

Miasto stanowi 3,46% powierzchni powiatu.

Demografia[edit | edit source]

Dane roku 2012 wg UM Nowy Targ[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 33 118 100 17 411 52,57 15 707 47,43
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
648,4 340,9 307,5

Wykres zmian liczby ludności[edit | edit source]

Na wykresie[6][7][8] widoczne są spadki liczby ludności wywołane potopem szwedzkim, zarazą i głodem spowodowanym przez rabację galicyjską[9] oraz II wojną światową.

Osiedla w Nowym Targu[edit | edit source]

Fragment śródmieścia z kościołem św. Katarzyny
Plac targowy na osiedlu Bereki
Aleje Tysiąclecia oddzielające starą część miasta od nowej
Bloki na Równi Szaflarskiej
Kościół MB Anielskiej na Kowańcu
Polana Dziubasówki w północnej części miasta

Nowy Targ nie dzieli się formalnie na dzielnice. Teren miasta podzielony jest na rejony ze względu na:

  • naturalne bariery komunikacyjne (rzeki, tory kolejowe, główne drogi itd.),
  • zwartość powierzchni,
  • zróżnicowanie zagospodarowania terenu między rejonami.

Główne rejony miasta to:

  1. Stare Miasto i Śródmieście
    • granica północna - Czarny Dunajec
    • granica południowa - Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49)
    • granica wschodnia - Biały Dunajec
    • granica zachodnia - ul. Krakowska (droga krajowa nr 47 (zakopianka))
  2. Równia Szaflarska (pot. Bloki)
    • granica północna - Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49)
    • granica południowa - granica miasta z wsią Szaflary
    • granica wschodnia - Biały Dunajec
    • granica zachodnia - ul. Krakowska (droga krajowa nr 47 (zakopianka))
  3. Ibisor
    • granica północna - Czarny Dunajec
    • granica południowa - granica miasta z wsią Szaflary
    • granica wschodnia - ul. Krakowska (droga krajowa nr 47 (zakopianka))
    • granica zachodnia - linia kolejowa nr 99 (Chabówka-Zakopane)
  4. Bór
    • granica północna - Czarny Dunajec
    • granica południowa - granica miasta z wsią Szaflary
    • granica wschodnia - linia kolejowa nr 99 (Chabówka-Zakopane)
    • granica zachodnia - granica miasta z wsią Zaskale
  5. Niwa i Dział
    • granica północna - granica miasta z wsiami Klikuszowa i Obidowa
    • granica południowa - Czarny Dunajec
    • granica wschodnia - Dział
    • granica zachodnia - granica miasta z wsiami Ludźmierz, Lasek i Trute
  6. Kowaniec i Kokoszków
    • granica północna - granica miasta z wsią Obidowa
    • granica południowa - Czarny Dunajec
    • granica wschodnia - granica miasta z wsią Waksmund
    • granica zachodnia - Dział
  7. Podmieścisko
    • granica północna - Dunajec
    • granica południowa - Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49 i droga wojewódzka nr 969)
    • granica wschodnia - granica miasta z wsią Waksmund
    • granica zachodnia - Biały Dunajec
  8. Czerwone (Lotnisko)
    • granica północna - Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49 i droga wojewódzka nr 969)
    • granica południowa - granica miasta z wsiami Szaflary i Gronków
    • granica wschodnia - granica miasta z wsiami Waksmund i Gronków
    • granica zachodnia - Biały Dunajec

Charakterystyka poszczególnych rejonów[10]:

Rejon 1 2 3 4 5 6 7 8 Razem
Powierzchnia ha 132 273 145 397 1001 2011 175 902 5036
 % 2,62 5,42 2,88 7,88 19,88 39,93 3,47 17,91 100
Ludność osoby 3695 16370 1571 1411 3890 5110 1218 401 33666
 % 11,09 49,15 4,72 4,24 11,68 15,34 3,66 0,12 100
Gęstość zaludnienia (osoby/km²) 2799,24 5996,34 1083,45 355,42 388,61 254,10 696,00 4,43 668,51

Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego, prawnego podziału administracyjnego miasta. Nie są zgodnie z art.5 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. jednostkami pomocniczymi gminy. Nazwy niektórych osiedli i dzielnic funkcjonują jako nazwy potoczne poszczególnych obszarów miasta[11].

  1. Śródmieście
    • Osiedle Bereki
    • Osiedle Topolowe
  2. Równia Szaflarska (Bloki)
  3. Ibisor
    • Osiedle Bohaterów Tobruku
    • Osiedle Tetmajera
  4. Bór
    • Osiedle Bór
    • Osiedle Na Skarpie
  5. Niwa i Dział
    • Osiedle Buflak
    • Niwa
    • Osiedle Nowe
  6. Kowaniec i Kokoszków
    • Osiedle J. Bednarskiego
    • Osiedle Gazdy
    • Kokoszków
    • Kowaniec
    • Osiedle Marfiana Góra
    • Osiedle Oleksówki
    • Osiedle Michała Rekuckiego
    • Osiedle Robów
    • Osiedle Szuflów
    • Osiedle Willowe
    • Osiedle Zadział
  7. Podmieścisko

Historia[edit | edit source]

Początki[edit | edit source]

Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Podhala sięgają XIII w., kiedy to z opactwa w Jędrzejowie przybyli tu cystersi. Założyli klasztor w Ludźmierzu, a w 1254 Bolesław Wstydliwy zezwolił im na zakładanie nowych osad.

Już w 1233 wymieniana jest leżąca w tym miejscu osada o nazwie Stare Cło (Antiquum Theoloneum) lub Długie Pole. Była ona prawdopodobnie położona na prawym brzegu Białego Dunajca, na wschód od obecnego centrum miasta. Osada została założona przez cystersów ze Szczyrzyca, a lokowana na prawie niemieckim (magdeburskim) w 2. połowie XIII w. miała komorę celną przy szlaku handlowym ze Śląska na Węgry, którym wywożono sól i ołów, a sprowadzano wino. Jeszcze w 1338 znajdował się tam oddzielny kościół św. Leonarda, a sołtysem w tym czasie był człowiek o imieniu Günter. Według źródeł historycznych z XVII w. osada Nowy Targ (Novum Forum) została zniszczona przez Tatarów w 1287. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii, a zarazem Nowego Targu (lokowanego na prawie niemieckim) pochodzi z 1326. Po dojściu do władzy Kazimierz Wielki przejął własności cystersów. W ten sposób Nowy Targ, jak i całe Podhale, stał się w 1335 własnością królewską i tak zostało aż do rozbiorów. W 1337 zadecydowano o przeniesieniu miasta, w 1346 połączono go z leżącą niedaleko osadą Stare Cło, a Kazimierz Wielki nadał powtórny przywilej lokacyjny (22 czerwca). W ten sposób powstało nowe miasto z rynkiem i kościołem parafialnym (św. Katarzyny). Miasto zostało lokowane między Białym i Czarnym Dunajcem na 150 łanach frankońskich, które wcześniej należały do miejscowości Nowy Targ i Stare Cło. Zasadźcą był Dytrych, syn Dytrycha Szyi. Parafię w Starym Cle w 1350 przyłączono do parafii nowotarskiej, a od 1354 wymieniane są jako połączone.

Przywileje królewskie[edit | edit source]

Miasto, jako ważny ośrodek handlowy znajdujący się blisko granicy z Węgrami, otrzymywało od królów polskich wiele przywilejów. Dzięki temu mógł rozwijać się handel i rzemiosło. Król Kazimierz Wielki zwolnił nowotarżan od płacenia cła krakowskiego, a także pozwolił na organizowanie corocznego jarmarku na 25 XI (św. Katarzyny), który trwał osiem dni. W 1487 Kazimierz Jagiellończyk potwierdził dotychczasowe prawa miasta, nadał mu prawo magdeburskie i usunął ciężary prawa polskiego, a także ustanowił drugi jarmark w dniu 25 VII (św. Jakuba) oraz nadał przywilej organizowania czwartkowego targu, który odbywa się do dzisiaj. W 1494 Jan Olbracht potwierdził prawa i przywileje miasta. W 1521 Zygmunt Stary pozwolił wójtowi pobierać myto na drodze prowadzącej na Węgry przez Orawę w wysokości 1 grosza polskiego od wozu i 1 denara od konia, w zamian za naprawianie dróg i mostów. Od 1533 obcy kupcy nie mogli omijać miasta. Zwolniono wójta od świadczeń dla wojska. Zygmunt Stary pozwolił spółce, w której członkiem był Jan Burian z Nowego Targu poszukiwać metali w Karpatach i na Spiszu, a 1588 podobny przywilej nadał Zygmunt Waza. Wcześniej, w 1576 Stefan Batory potwierdził statut cechu rękodzielników. Od 1593 miasto miało prawo składu soli, ołowiu i śledzi, a od 1603 też wina. W 1613 Zygmunt Waza potwierdził statut cechu zbiorowego Nowego Targu. Król Jan Kazimierz wprowadził trzeci jarmark w Niedzielę Białą (pierwsza niedziela po Wielkanocy). Ostatni przywilej, pozwalający na organizowanie 12 jarmarków w roku, nadał król Stanisław August Poniatowski w 1772, gdy miasto było już pod obcą administracją.

Okres Rzeczypospolitej szlacheckiej[edit | edit source]

Starosta Adam Kazanowski
Pałac Kazanowskich w Warszawie został sfinansowany w dużej mierze z podatków płaconych przez nowotarskich mieszczan

Pierwszymi wójtami Nowego Targu byli potomkowie zasadźcy Dytrycha. W 1424 wójt Mikołaj sprzedał wójtostwo staroście nowotarskiemu Ratułdowi. On i jego potomkowie łamali prawa chłopów, wciąż powiększali pańszczyznę, wprowadzali nowe daniny i robocizny i z tego powodu toczył się ciągły spór między mieszkańcami a kolejnymi starostami. Podobnie było też później za starostów Pieniążków, Komorowskich i Kazanowskich. W tym czasie, w 1448 powstał dekanat w Nowym Targu. Prawdopodobnie pod koniec XV w. postawiono kościół św. Anny. Na przełomie XV i XVI w. miasto liczyło ok. 500 mieszkańców, w ciągu roku organizowano 7 jarmarków. Starostwo objęli członkowie rodziny Pieniążków, którzy zakładali nowe wsie i ostatecznie wykupili urząd wójta w 1525, łącząc go z urzędem starosty. W 1586 powstała w Nowym Targu komora celna w miejsce dawnej podkomory, podległej komorze w Myślenicach. W XVI w. miasto liczyło ok. 800 mieszkańców. Na początku XVII w. powstało osiedle Gazdy. W 1616 starostą został Stanisław Witowski. W 1624 powstał w mieście pierwszy cech kuśnierski, a urząd starosty objął Mikołaj Komorowski. Zabiegał o zwiększenie dochodów z dzierżaw starostwa, co było przyczyną wielkiego niezadowolenia mieszczan i chłopów. Słali oni ciągle skargi na starostę, który jednak nic sobie nie robił z wyroków sądowych. Trwało to aż do jego śmierci w 1633 Następcą Komorowskiego został Tomasz Zamoyski, syn hetmana Jana Zamoyskiego. Następnie starostą był Adam Kazanowski, który usuwając sołtysów zwiększał liczbę folwarków. Przeciwko jego praktykom występowali górale nowotarscy. Później przez rok starostą był książę Jeremi Wiśniowiecki. Wówczas wydarzył się bunt Kostki Napierskiego, który był stronnikiem Chmielnickiego. 16 czerwca 1651 wyprowadził on chłopów z Nowego Targu i zaatakował zamek w Czorsztynie. Został schwytany i zginął wbity na pal. W 1655 nowotarżanie wzięli udział w antyszwedzkim powstaniu pod wodzą Gabriela Woyniłłowicza. W latach 1650–1666 starostami byli Adam Kisiel, Jan Wielopolski, Władysław Łukowski, Michał Ossoliński i Stanisław Witowski. Następnie urząd ten przejęli Wielopolscy. Starościna Maria Wielopolska obniżyła robociznę chłopom i dała im przywilej propinacyjny. Później starostwo trafiło w ręce rodziny Wiśniowieckich i Radziwiłłów. Anna Radziwiłłowa wprowadziła na Podhalu gospodarkę czynszową. Na przełomie XVII i XVIII w. powstało osiedle Oleksowa (dziś Oleksówki). Wcześniej wypalany tam był węgiel drzewny. Około lat 50. XVIII w. miasto liczyło ok. 1000 mieszkańców. W 1759 jezuici założyli w mieście misję. W 1766 Franciszek Rychter został ostatnim starostą nowotarskim.

Klęski dotykające miasto[edit | edit source]

Wraz ze schyłkiem Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII w. następował powolny upadek Nowego Targu. Przyczyniały się do tego liczne nieszczęścia spadające na miasto. Pierwszy wielki pożar zdarzył się w 1601, niszcząc stare akta miejskie i większość budynków, w tym kościół parafialny, szpital, ratusz i dwór. W 1656 do Nowego Targu dotarli Szwedzi, który złupili i spalili, a wielu mieszkańców wymordowali. Kolejne pożary zdarzały się w latach 1673, 1696, 1710 i 1719, za każdym razem niszcząc przynajmniej połowę zabudowań, z czego ten ostatni ponownie zniszczył kościół. W 1710 w Nowym Targu wybuchła epidemia dżumy, natomiast w 1734, w czasie konfederacji barskiej miasto złupili Rosjanie. Ostatni wielki pożar zdarzył się w 1784 i zniszczył ponad 380 budynków, kościół i dwór. W 2. połowie XVIII w. miasto zaczęło podnosić się ze zniszczeń. W 1761 rozpoczęto renowację kościoła, a w 1767 wybudowano drewniany ratusz, istniejący do 2. połowy XIX w. Miał dwa piętra, a w jego podziemiach znajdowało się więzienie i skład wina.

Czas rozbiorów[edit | edit source]

Już w 1769 zastawione tereny Spisza administrowane przez Rzeczpospolitą zostały zwrócone przez Austrię Węgrom, rzekomo w celu utworzenia kordonu sanitarnego dla panującej wówczas w Polsce zarazy. Rok później również ziemia nowotarska znalazła się poza granicami Polski, na dwa lata przed I rozbiorem Polski. Wtedy tereny te zostały połączone z Galicją i trafiły pod administrację austriacką. Starostwo trafiło pod zarząd austriackiego prefekta, a jego majątek został skonfiskowany przez państwo (sprywatyzowano go później w 1819). Chociaż władze austriackie zachowały przywileje Nowego Targu, to miasto musiało opłacać świadczenia dla państwa i dostarczać rekrutów do armii. Po pożarze w 1784 starosta sądecki Austriak Tischirsch von Siegstetten zainicjował przebudowę miasta. Nadał miastu nowy plan siatki ulic, nie pokrywający się z dawnym układem budynków. Został wtedy powiększony rynek. W 1790 wyprowadzono cmentarz z centrum miasta, zgodnie z polityką józefinizmu. W 1. połowie XIX w. Nowy Targ i Podhale nawiedziła kolejna seria klęsk żywiołowych. W 1819 powstały odrębne władze miejskie, jednocześnie jednak miasto pozbawiono zarządu nad większymi majątkami ziemskimi. Zmieniło się to dopiero w 1854, kiedy to w Nowym Targu powstało starostwo. W 1840 miasto osiągnęło liczbę 2 tys. mieszkańców. W 1847 zakończył się trwający od połowy XVIII w. konflikt z Waksmundem o tereny na wschód od potoków: Kowańca i Białego Dunajca. Nowotarżanie wygrali, ponieważ waksmundzianie przedstawili sądowi sfałszowany akt lokacyjny swojej wsi. Po Wiośnie Ludów zniesiono pańszczyznę, a gdy Galicji przyznawano autonomię w 1867 powstał powiat z siedzibą w Nowym Targu oraz sąd. W 1872 miasto kupiło jaz na Czarnym Dunajcu, dzięki czemu możliwe było zbudowanie młyna, tartaku, browaru i elektrowni. Istniały także liczne młyny i folusze nad potokiem Kowaniec. Choć już w 1842 wybudowano szkołę ludową, to w 1880 ponad ½ mieszkańców nie umiała pisać i czytać. Od tego roku na terenie dzisiejszego lotniska znajdował się poligon cesarsko-królewskiej artylerii z twierdz w Krakowie i Przemyślu. W 1881 w mieście zaczęła działać straż ogniowa. Po 1884 powstał nowy murowany ratusz, o kształcie takim jak obecnie. W 2. połowie XIX w. miasto liczyło ok. 5 tys. mieszkańców. Od 1892 działało w Nowym Targu Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", a w 1908 oddano do użytku budynek sokolni. Mieściło się tam m.in. kino. W 1897 przy dzisiejszym placu Słowackiego wybudowano nową szkołę powszechną, a w 1912 zburzono starą celem poszerzenia placu. W 1899 oddano do użytku linię kolejową Chabówka-Zakopane. Po 30 latach starań, w 1904 utworzono (pierwsze na Podhalu) gimnazjum o profilu humanistycznym, a w 1912 wybudowano bursę gimnazjalną dla uczniów spoza miasta. W 1911 powstał w Nowym Targu Związek Podhalan z prezesem Władysławem Orkanem, a od 1913 ukazywała się "Gazeta Podhalańska". W roku tym dzięki członkom "Sokoła" utworzono Związek Drużyn Podhalańskich, które weszły później w skład II Brygady Legionów. W 1914 oddano do użytku szpital, a miasto osiągnęło liczbę ponad 9 tys. mieszkańców.

I wojna światowa i dwudziestolecie międzywojenne[edit | edit source]

W czasie I wojny światowej u boku Austriaków walczyły drużyny strzeleckie Piłsudskiego, w tym drużyny podhalańskie pod wodzą Andrzeja Galicy. W gimnazjum nowotarskim zorganizowano szpital Czerwonego Krzyża. Po wybuchu wojny w więzieniu austriackim (obecnie Młodzieżowy Dom Kultury) przetrzymywany był przez krótki czas Włodzimierz Iljicz Lenin. Pod koniec 1914 r. Rosjanie zostali pokonani w bitwie pod Limanową, a w maju 1915 r. pod Gorlicami i zaczęli wycofywać się na wschód. W 1918 r. państwa centralne zostały pokonane na froncie zachodnim i w nocy z 31 października na 1 listopada Nowy Targ opanowały wojska polskie. Mieszkańcy miasta brali udział w walki o granice nowo powstałej Polski, wśród nich było 40 uczniów gimnazjum. W 1920 r. w Nowym Targu powstało Koło "Gorce" Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W mieście działało także Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne i Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast". Od 1921 do 1931 r. działało żeńskie Seminarium Nauczycielskie. W 1924 r. wybudowano pierwsze schronisko na Turbaczu (które spłonęło w 1933 r.), a w 1925 r. utworzono rezerwat "Na Czerwonem" (później "Bór na Czerwonem"). Rok później wybudowano szkołę powszechną na Kowańcu. W 1927 r. powstał tartak, a w 1930 cegielnia i lotnisko nowotarskie. W tym samym roku poświęcono plac pod budowę nowego kościoła. W 1932 r. powstał klub sportowy Podhale Nowy Targ i budynek Komunalnej Kasy Oszczędności (dziś Urząd Miasta). W trakcie jego budowy odkryto kilka monet rzymskich z IV w. n.e. Miały one znaleźć się w zbiorach gimnazjum, a w czasie wojny zaginąć. W 1934 r. odsłonięto w Rynku pomnik Orkana, a w 1935 r. powstała Wysokogórska Szkoła Rolnicza w Kokoszkowie.

II wojna światowa[edit | edit source]

Budynek Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego, podczas okupacji Dom Niemiecki
Józef Kuraś "Ogień"

1 września 1939 r. około godziny 16.30 Nowy Targ zostały zajęty bez walki przez Niemców. W czasie okupacji Podhale stało się punktem przerzutu na Węgry ludzi będących w konflikcie z nową władzą i odcinkiem na trasie kurierów utrzymujących łączność rządu emigracyjnego w Londynie z polskim państwem podziemnym. Niemcy rozpoczęli wśród górali akcję germanizacyjną pod nazwą Goralenvolku. Miał być to tzw. naród góralski, który był różny od Polaków i pochodził tak jak Niemcy od Gotów. Na czele tych górali, którzy przyjęli kenkarty z literą "G" stanął Komitet Góralski (Goralisches Komitee) z prezesem Wacławem Krzeptowskim, mający siedzibę w Zakopanem. Jednak nie wszyscy górale poszli na współpracę z hitlerowcami i w 1941 r. Nowy Targ stał się siedzibą konspiracyjnej Konfederacji Tatrzańskiej na czele z Augustynem Suskim, mającą na celu walkę z Goralenvolkiem. Wydawała ona podziemne pisma "Na placówce", "Wiadomości Polskie" i "Der freie Deutsche" (w języku niemieckim). Organizacja została rozbita w 1942 r., a jej członkowie wraz z przywódcą zostali aresztowani i zamordowani lub wywiezieni do Auschwitz. Części członków udało się jednak uciec do lasu, był wśród nich Józef Kuraś "Ogień". Na terenie więzienia nowotarskiego Niemcy wykonywali egzekucje. Od 1941 do 1942 r. w mieście istniało getto żydowskie. 29 stycznia 1945 r. miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną, która wkroczyła do Nowego Targu od strony Kowańca, przeprowadzona przez Gorce przez oddział "Ognia". Zaskoczeni Niemcy wycofali się bez walki. W czasie II wojny światowej zginęło 130 nowotarżan narodowości polskiej i prawie cała ludność żydowska miasta.

Mniejszości etniczne[edit | edit source]

Pierwsi Żydzi pojawili się w Nowym Targu w czasie jego lokacji w 1346 r. Starosta Adam Kazanowski zasłynął jako pierwszy, który zaczął sprowadzać ich na Podhale. Społeczność żydowska dynamicznie się rozwijała, w 2. połowie XIX w. w Nowym Targu mieszkało ok. 400 Żydów (7% ogółu ludności miasta), a u progu I wojny światowej ponad 1300 (15%). Przed I wojną pobieranie myta za przejazd przez mosty na Czarnym i Białym Dunajcu było zajęciem Żydów, m.in. Szai Ajzensztoka, opisanego przez Jana Kasprowicza. W okresie międzywojennym prawie wszystkie kamienice w Rynku i większość sklepów znajdowały się w rękach żydowskich, byli oni właścicielami ok. 30% podmiotów gospodarczych. W czasie okupacji Żydzi zostali skierowani do obozu pracy na Borze w Nowym Targu. Później Niemcy utworzyli w maju 1941 r. getto żydowskie w okolicach ulicy Krasińskiego, w którym zgromadzono ok. 2500 ludzi. Zostało ono zlikwidowane 30 sierpnia 1942 r. Część Żydów wysłano do obozu koncentracyjnego w Bełżcu, a resztę rozstrzelano na miejscu na cmentarzu żydowskim. Dokonano egzekucji od 400 do 2000 osób, pochowanych później w masowym grobie. Jedynym Żydem, któremu udało się uciec z rozstrzeliwania był Dawid Grasgrin, przed wojną handlarz dorożkami i końmi. Ukrył się w miejscowości Czerwony Klasztor na Słowacji, a po wojnie powrócił do Nowego Targu. Został przewodniczącym Gminy Żydowskiej i rozpoczął starania o zwrot synagogi, która w okresie PRL-u zamieniona została na kino. W swoim domu przyjmował Żydów będących w drodze do Palestyny i powracających na Podhale po wojnie, gdyż ich własne domy zostały już zajęte. Został zastrzelony w swoim mieszkaniu 10 lutego 1946 r. przez "Ognia" (Józef Kuraś), członkowie oddziału "Ognia" ukradli mu 7500 złotych, konia i wóz. Obecnie istnieje Ziomkostwo Żydów Podhalańskich w Izraelu, które w 1990 r. ufundowało na kirkucie pomnik. W mieście istnieje także duża społeczność cygańska, należąca do Bergitka Roma. Pierwotnie mieszkali w Kotlarce nad Robowem, w dzielnicy Kowaniec, gdzie zajmowali się robieniem kotłów. W czasie Polski Ludowej zostali przeniesieni na osiedle Topolowe, gdzie mieszkają do dzisiaj.

Okres powojenny[edit | edit source]

Po wojnie władzę w mieście objęli komuniści. Na czele Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego miał stanąć Józef Kuraś ps. "Ogień", który miał zastąpić dotychczasowego szefa, Stanisława Strzałkę. Kuraś został wezwany do krakowskiego WUBP, lecz zawrócił z drogi i podjął decyzję o powrocie "do lasu", w związku z rozkazem jego aresztowania przez komunistów. W 1949 r. w dawnym więzieniu, w którym przez kilka dni przebywał Lenin urządzono poświęcone temu wydarzeniu muzeum. Na placu Słowackiego postawiono pomnik żołnierzy radzieckich, dwukrotnie wysadzany tuż po wojnie przez antykomunistycznych partyzantów. W 1951 r. ukończono w stanie surowym budowę nowego kościoła, przerwaną w czasie okupacji, a w 1962 r. został on konsekrowany. W 1955 r. utworzono Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "Podhale", które w czasach swojej świetności zatrudniały ponad 10 tysięcy ludzi. Pod koniec lat 50. powstały pierwsze osiedla mieszkaniowe: Świerczewskiego (obecnie Topolowe), Zawadzkiego (obecnie Suskiego). W 1961 r. otwarto halę lodową, a już pięć lat później Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdobyło tytuł mistrza Polski. W latach 70. zbudowano przelotowe Aleje Tysiąclecia i "zakopiankę". W 1974 r. otwarto Powiatowy Dom Kultury, który trzy lata później otrzymał status Miejskiego Ośrodka Kultury. W 1979 r. na lotnisku nowotarskim mszę świętą odprawił papież Jan Paweł II. W tym samym roku rozpoczęto budowę nowego szpitala, która zakończyła się dopiero w 2008 r. Od 1985 r. trwa budowa hotelu "Skalny", jednego z najwyższych budynków w mieście. Utworzono prewentorium kolejowe im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego na Kowańcu. Po 1989 r. w dawnym Domu Partii umieszczono Urząd Rejonowy, a później starostwo. W 1994 utworzono Euroregion Tatry z siedzibą po polskiej stronie w Nowym Targu.

Kalendarium[edit | edit source]

  • 1326 – Wiadomość o istnieniu osady Novum Forum, posiadającej kościół parafialny.
  • 1346 – Kazimierz III Wielki wydaje przywilej ponownej lokacji miasta Nowego Targu (22 czerwca).
  • 1487 – Kazimierz Jagiellończyk nadaje Miastu prawo do drugiego jarmarku w roku i targu tygodniowego w czwartki.
  • 1525 – Zygmunt I zezwala spółce górniczej, z udziałem Jana Buriana z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach.
  • 1533 – Nowy Targ otrzymuje przywilej zabraniający obcym kupcom omijać miasto.
  • 1601 – Wielki pożar (spłonęły m.in. kościół parafialny i stare akta miejskie).
  • 1656 – Zniszczenie miasta i wymordowanie znacznej części jego mieszkańców przez Szwedów.
  • 1710 – Podczas pożaru Miasta spłonęło 41 domów i kościół parafialny.
  • 1770 – Włączenie dóbr nowotarskich do Austrii.
  • 1784 – Wielki pożar strawił większość zabudowy miejskiej, w tym kościół parafialny i dwór starościński. Wytyczenie obecnego planu miasta.
  • 1823 – Otwarta zostaje pierwsza apteka w Nowym Targu.
  • 1881 – Utworzenie ochotniczej straży pożarnej.
  • 1884 – Powstaje gmach sądu powiatowego (założonego w 1867).
  • 1886 – Zakończenie budowy obecnego ratusza.
  • 1898 – Wybudowano elektrownię miejską.
  • 1899
    • Oddano do użytku linię kolejową Chabówka-Zakopane.
    • Miasto posiada światło elektryczne (wcześniej niż Kraków)
  • 1904 – Rozpoczyna działalność Gimnazjum w Nowym Targu (wrzesień).
  • 1911–1912 – W Nowym Targu otwarto kino
  • 1925 – Utworzono rezerwat "Na Czerwonem" (później "Bór na Czerwonem").
  • 1930 – Powstanie lotniska
  • 1932 – Powstanie Klubu Sportowego Podhale Nowy Targ.
  • 1933 – Miasto odwiedza prezydent Ignacy Mościcki.
  • 1934 – I Międzynarodowy Wyścig Górski na Dunajcu.
  • 1939 – 1 września około godz. 16.30 wojska niemieckie zajmują miasto.
  • 1941 – Utworzenie Konfederacji Tatrzańskiej z siedzibą w Nowym Targu.
  • 1942 – Likwidacja getta nowotarskiego (30 sierpnia).
  • 1945 – Wyparcie z miasta wojsk niemieckich przez armię radziecką (29 stycznia).
  • 1955 – Rozpoczynają działalność Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego.
  • 1966 – Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdobyło Mistrzostwo Polski w hokeju na lodzie.
  • 1979 – Wizyta papieża Jana Pawła II w Nowym Targu w czasie jego pierwszej pielgrzymki do kraju (8 czerwca).
  • 1994 – Założenie Euroregionu Tatry z siedzibą w Nowym Targu.
  • 2004 – Miasto odwiedza prezydent Słowacji Ivan Gašparovič.
  • 2009 – Miasto odwiedza prezydent Polski Lech Kaczyński.
  • 2011 – Miasto odwiedza prezydent Polski Bronisław Komorowski[12]

Komunikacja[edit | edit source]

Przez miasto przechodzi łącząca Kraków z Zakopanem droga krajowa nr 47, będąca częścią zakopianki. W Nowym Targu zaczyna się droga krajowa nr 49 prowadząca do przejścia granicznego do Słowacji w Jurgowie. W czerwcu 2010 roku ruszyła budowa wschodniej obwodnicy miasta, mającą odciążyć ruch w centrum miasta[13]. Najbliższy port lotniczy to Port lotniczy Kraków-Balice

Komunikacja samochodowa[edit | edit source]

Autobus Autosan Solina należący do PKS Nowy Targ

Drogi wojewódzkie:

Drogi Krajowe:

Komunikacja lotnicza[edit | edit source]

Najbliższe porty lotnicze:

Ponadto planowana jest także rozbudowa obecnego lotniska Aeroklubu Nowy Targ dla potrzeb ruchu pasażerskiego z zachowaniem sportowego charakteru lotniska.

W 2011 przy ul. Szpitalnej 14 otworzono lądowisko sanitarne.

Komunikacja kolejowa[edit | edit source]

Dworce i stacje:

Linie :

Komunikacja miejska[edit | edit source]

Autobus niskowejściowy Kapena Urby należący do MZK Nowy Targ

Za komunikację miejską w Nowym Targu odpowiada Miejski Zakład Komunikacji. Rocznie z usług miejskiego przewoźnika korzysta ok. 2,5 miliona pasażerów. Ceny biletów normalnych/60 minutowych w zależności od strefy kształtują się w zakresie od 2,60zł do 4,20zł. Miejski Zakład Komunikacji oferuje również karnety na 10 przejazdów oraz bilety miesięczne. Uczniowie, studenci, renciści oraz emeryci posiadają prawo do zniżki wynoszącej 50%, natomiast osoby starsze powyżej 70. roku życia korzystają z usług MZK bezpłatnie. Obecnie MZK Nowy Targ posiada 14 linii autobusowych, obsługujących miasto, jak i okoliczne miejscowości:

Linia Trasa
0 Linia okrężna
1 Zaskale – Bór
2 Kowaniec – Ludźmierz
3 ul. Waksmundzka – Obidowa
4 Kowaniec – Szaflary
5 Łopuszna – ul. Ludźmierska
6 Szpital – C.H. Alma
7 Kowaniec – Ludźmierz - Pyzówka
8 Kowaniec – Klikuszowa - Pyzówka
9 C.H. Alma – Grel
10 Szpital – Zaskale
11 Rynek - Buflak
12 Wojska Polskiego - Szpital - Kowaniec - Wojska Polskiego
13 Zajezdnia MZK - oś. Niwa Szkoła

Autobusy komunikacji miejskiej w Nowym Targu malowane są na kolor żółty, a w skład taboru wchodzą: Autosan SanCity 9LE (9 sztuk), Solbus Solcity 11M (2 sztuki), Jelcz 120M/3 (1 sztuka), Jelcz 120M (4 sztuki) oraz Autosan H7 (2 sztuki)[14]. Ponadto MZK stara się regularnie modernizować i kupować nowe pojazdy.

Edukacja[edit | edit source]

Żłobki[edit | edit source]

  • Żłobek "Raj Liska", Nowy Targ - os. Nowe 31C

Przedszkola[edit | edit source]

  • Przedszkole Miejskie Nr 2, Nowy Targ- Kowaniec
  • Przedszkole Miejskie Nr 4, Nowy Targ- Bór
  • Przedszkole Ochronka Zgromadzenia Sióstr Serafitek pw. Dzieciątka Jezus, ul. Długa 13
  • Przedszkole niepubliczne "Liwlandia"-ul. Bolesława Wstydliwego 9

Szkoły podstawowe[edit | edit source]

  • Szkoła Podstawowa Nr 2, ul. M Kopernika 28
  • Szkoła Podstawowa Nr 3, Nowy Targ- Kowaniec
  • Szkoła Podstawowa Nr 4, ul. Niwa 4c
  • Szkoła Podstawowa Nr 5, ul. Wł. Orkana 17
  • Szkoła Podstawowa Nr 6, Os. Na Skarpie 11
  • Szkoła Podstawowa Nr 9, ul. Jana Pawła II 85
  • Szkoła Podstawowa Nr 11, pl. Evry 3

Gimnazja[edit | edit source]

  • Gimnazjum Nr 1, pl. Słowackiego 14
  • Gimnazjum Nr 2, pl. Evry 3
  • Publiczne Gimnazjum (dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, umiarkowanym i znacznym), ul. Jana Pawła II 85

Szkoły Ponadgimnazjalne[edit | edit source]

  • Zespół Szkół Nr 1, pl. Słowackiego 13
  • Zespół Szkół Nr 3, ul. Ludźmierska 32
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Seweryna Goszczyńskiego, pl. Krasińskiego 1
  • Zespół Szkół Ekonomicznych, Nowy Targ – Kowaniec 125
  • Zespół Szkół Rolniczych im. A. Suskiego, ul. Kokoszków 71
  • Zespół Szkół Technicznych im. St. Staszica, ul. Wojska Polskiego 9
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 5, ul. Jana Pawła II 85
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Cechu Rzemiosł Różnych, ul. Szaflarska 9
  • Szkoła Przysposabiająca do Pracy, ul. Jana Pawła II 85

Uczelnie Wyższe[edit | edit source]

Inne[edit | edit source]

Gospodarka[edit | edit source]

Jarmark w Nowym Targu

Nowy Targ jest centrum handlowym, komunikacyjnym i przemysłowym Podhala oraz południowej części Małopolski. Stanowi również ważny ośrodek handlu ze Słowacją. Miasto od początku swojego istnienia było związane z handlem oraz rzemiosłem. Już w średniowieczu było ważnym punktem na szlaku handlowym ze Śląska na Węgry. Nowy Targ posiadał prawo składowania soli, miedzi, ołowiu oraz wina, a w 1533 r. wydano przywilej mówiący, iż obcy kupcy nie mogą omijać miasta. Nadaj funkcjonuje słynny Nowotarski jarmark którego początki sięgają XIII wieku, gdy przywilej organizowania corocznego jarmarku nadał Kazimierz Wielki. Obecnie jarmarki odbywają się w czwartki oraz soboty na które tłumnie przyjeżdżają turyści chcący kupić wyroby regionalne, kożuchy a także Podhalańskie sery. Obecnie w Nowym Targu znajdują się liczne sklepy, supermarkety oraz centra handlowe. Swoje sklepy ma tu wiele krajowych oraz zagranicznych sieci, m.in. Alma, E.Leclerc, Castorama, Carrefour, Jysk.W Nowym Targu jest kilkanaście salonów samochodowych takich jak Volkswagen,Škoda,Land Rover,Renault,Dacia,Audi,Ford Motor Company,Hyundai,Citroën,Peugeot,FIAT,Opel,Chevrolet,Suzuki,Honda i Kia Siedziby na terenie Nowego Targu ma wiele firm usługowych, obejmujące swoim działaniem południową cześć Małopolski. Jedną z większych ról obok handlu i usług odgrywa przemysł a w szczególności przemysł skórzany. W czasach PRL W Nowym Targu działały Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "Podhale", które zatrudniały ok. 10 tys osób. Obecnie w byłych zakładach NZPS swoje fabryki mają duże firmy obuwnicze Wojas i Demar oraz wiele mniejszych firm. Na terenie miasta znajduje się także wiele zakładów kuśnierskich produkujących słynne kożuchy i inne wyroby ze skóry.

Wychowanek Podhala Krzysztof Zborowski w barwach Reprezentacji Polski

Sport[edit | edit source]

Z Nowym Targiem związanych jest wielu utytułowanych sportowców i klubów sportowych. W mieście działa klub hokejowy Podhale Nowy Targ – najbardziej utytułowany, wielokrotny mistrz Polski, Szarotka Nowy Targ – jedenastokrotny mistrz Polski w unihokeju od roku 2000-2010. Do roku 2009 posiadający także sekcję piłki nożnej oraz Górale Nowy Targ (aktualny mistrz Polski w unihokeju).

Sporty motorowe reprezentuje Auto Moto Klub Gorce Nowy Targ który jest najbardziej utytułowanym klubem trialowym w Polsce. Wychowankiem Auto Moto Klubu Gorce jest najlepszym zawodnik trialu, Tadeuszem Błażusiakiem który jest mistrzem Europy z 2004 roku, a od niedawna startuje w zawodach enduro odnosząc już na początku spektakularne sukcesy. Aeroklub Nowy Targ posiada sekcję samolotową, szybowcową, paralotniarską i modelarską. Ponadto prowadzi szkolenia dla przyszłych pilotów samolotów i szybowców oraz skoczków spadochronowych.

Widok na miasto z szybowca miejskiego aeroklubu

Z Nowego Targu pochodzi Ewa Pawlikowska, sześciokrotna Mistrzyni Świata i dziesięciokrotna Mistrzyni Polski w karate kyokushin. Prężnie rozwija się Klub Sportowy Gorce, który zrzesza wiele sekcji (tenis stołowy, koszykówka, szachy, unihokej, biegi narciarskie). Wiele sukcesów jest właśnie związanych z tenisem stołowym – zespół kobiet w sezonie 2008/2009 wywalczył awans do ekstraklasy, natomiast drużyna męska po wielu latach występów w drugiej lidze wywalczyła awans do pierwszej ligi w sezonie 2012/2013. Kilku zawodników odniosło i odnosi sukcesy w zawodach ogólnopolskich indywidualnych oraz jest w kadrze Polski (m.in. Maja Krzewicka i Izabela Godlewska, które są medalistkami Mistrzostw Polski, a także Mikołaj Kierski, który w sezonie 2006/2007 był wicemistrzem Polski w mikście kadetów, a indywidualnie był w czołowej ósemce).

Stolica Podhala jest miastem w którym jest najwięcej w Polsce olimpijczyków przypadających na 1000 mieszkańców. Jest ich 43 w tym 38 hokeistów. W Nowym Targu podczas Zimowej Uniwersjady w 1993 i 2001 roku w Miejskiej Hali Lodowej rozgrywano mecze w hokeju na lodzie.

Kluby sportowe[edit | edit source]

  • Podhale Nowy Targ – hokej na lodzie, short – track, unihokej
  • Klub Hokejowy Podhale Amatorzy Nowy Targ – hokej na lodzie
  • KS Szarotka Nowy Targ – unihokej, piłka nożna
  • KS Gorce Nowy Targ – tenis stołowy, koszykówka, unihokej, biegi narciarskie, szachy
  • KS Górale Nowy Targ – unihokej
  • NKP Podhale Nowy Targ – piłka nożna
  • Aeroklub Nowy Targ – sporty lotnicze
  • Auto Moto Klub Gorce – trial motorowy
  • Stowarzyszenie Sportów Walki KROKUS Nowy Targ – sporty walki
  • RC Model Sport Nowy Targ – modelarstwo
  • Yacht Club Polski Nowy Targ – żeglarstwo
  • Podhalańskie Towarzystwo Żeglarskie Nowy Targ – żeglarstwo
  • Kelly's Team Górskie Orły Nowy Targ – kolarstwo górskie
  • Stowarzyszenie Sportowe Karate Yokozuna – Karate
  • UKS GIMPEL Nowy Targ - lekkoatletyka

Obiekty sportowe[edit | edit source]

  • Miejska Hala Lodowa – znajduje się przy ulicy Parkowej. Swoje mecze rozgrywają tutaj klub hokejowy Podhale Nowy Targ, MMKS Podhale Nowy Targ oraz amatorskie drużyny hokejowe. Miejska Hala Lodowa została wybudowana 1952 roku i od tego czasu przeszła wiele remontów oraz modernizacji. Obecnie MHL posiada pojemność 3.500 tys. Przy hali znajdują się boiska do piłki nożnej, koszykówki i siatkówki oraz tor lodowy. Najważniejsze imprezy które miały miejsce na nowotarskim lodowisku to Zimowa Uniwersjada 1993 i 2001, turniej przedkwalifikacyjny do Igrzysk Olimpijskich w 2004 roku z udziałem Polski, Holandii, Litwy i Chorwacji.
  • Stadion Miejski im. Józefa Piłsudskiego – mieści się przy ulicy Kolejowej, posiada pełnowymiarowe boisko piłkarskie oraz bieżnię.
  • Hala Sportowa KS Gorce – al. Tysiąclecia. Przy hali sportowej znajduje się boisko piłkarskie z bieżnią oraz kortami tenisowymi
  • Basen Miejski – plac Evry (w budowie)
  • Wyciągi narciarskie Długa Polana oraz Zadział
  • lotnisko Nowy Targ
  • Tor Auto Moto Klubu Gorce
  • Skatepark – al. Solidarności
  • Narciarskie trasy biegowe
  • Miejska Hala Sportowa - nowo wybudowana hala przy Szkole Podstawowej na Os. Niwa. W niej swe mecze rozgrywają Mistrz Polski Seniorów w unihokeju - Madex Górale oraz Vicemistrz - Worwa Szarotka i inne unihokejowe kluby.

Kultura[edit | edit source]

Kino Tatry w Nowym Targu
  • Muzeum Podhalańskie im. Czesława Pajerskiego[15]
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Miejski Ośrodek Kultury
  • Spółdzielczy Dom Kultury przy ul.Kopernika
  • Galeria Jatki , Małopolskie Biuro Wystaw Artystycznych
  • Galeria "Stara Kotłownia"
  • Kino "Tatry"
  • DKF "Kabina"

Religia[edit | edit source]

Kościół parafialny p.w. św. Katarzyny

Większość mieszkańców Nowego Targu stanowią wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. Nowotarskie kościoły:

  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, al. Tysiąclecia 39
  • Kościół św. Katarzyny, ul. Kościelna 1
  • Kościół św. Brata Alberta, Nowy Targ- Niwa
  • Kościół MB Anielskiej, Nowy Targ- Kowaniec
  • Kościół Kr. Jadwigi, Nowy Targ- Bór
  • Kościół Jana Pawła II, ul. Szaflarska 160
  • Kościół św. Anny
  • Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców, pod Turbaczem

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także Kościół Zielonoświątkowy, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym, posiadająca kaplicę przy ul. Orkana 4.

W mieście działa również zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa przy ul. Kasprowicza 93.

Przyroda i turystyka[edit | edit source]

Gorce wiosną (Hala Długa)

Nowy Targ leży w północnej części Podhala we wschodniej części Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, u podnóża Gorców pomiędzy Białym a Czarnym Dunajcem. Obie te rzeki są dopływami powstającego tu Dunajca stanowiącego prawy dopływ Wisły. Stąd wyrusza słynny spływ kajakowy im. Tadeusza Pilarskiego, będący jedną z największych i najstarszych imprez tego typu w Europie. Miasto jest doskonałą bazę dla turystyki pieszej, rowerowej, narciarskiej, kajakowej, ekstremalnej czy motorowej. Położenie Nowego Targu sprawia , że jest miastem o bogatych walorach turystycznych. Najbliżej znajduje się pasmo Gorców z najwyższym szczytem Turbaczem (1314 m n.p.m. W niewielkiej odległości od miasta jest Jezioro Czorsztyńskie które zadowoli miłośników sportów wodnych. Na zachód od Nowego Targu znajduje się masyw Babiej Góry a na południe Tatry. W tych obszarach znajdują się 4 parki narodowe: Gorczański Park Narodowy, Tatrzański Park Narodowy, Babiogórski Park Narodowy i Pieniński Park Narodowy Miłośników sportów zimowych zadowolą wyciągi narciarskie Zadział oraz Długa Polana znajdujące się w dzielnicy Kowaniec a także niewielka odległość do dużych ośrodków narciarskich takich jak Białka Tatrzańska oraz Bukowina Tatrzańska. W 2006 roku program turystyczny "Instynkt Tropiciela" telewizji TV4 przyznał Nowemu Targowi nagrodę "turystycznego odkrycia roku"

Ochrona przyrody[edit | edit source]

Szlaki turystyczne[edit | edit source]

Zabytki[edit | edit source]

Kościół św. Anny
Pomnik Władysława Orkana przed usunięciem z Rynku
  • Kościół pod wezwaniem św. Anny

Drewniana budowla, wzniesiona na podciętym od północy stromą skarpą wzgórzu, na terenie cmentarza. Zbudowany został prawdopodobnie w końcu XV wieku (tradycja o jego ufundowaniu przez zbójników w 1219 roku nie znajduje żadnego potwierdzenia w źródłach). Późniejsze przebudowy zatarły większość jego pierwotnych cech gotyckich. Najpoważniejszy remont dokonany został tuż przed 1610 rokiem, ok. 1772 roku dobudowano wieżę, a późniejsze remonty przeprowadzono w latach: 1865, 1879, 1903, 1974 i 2002. Późnobarokowy ołtarz główny pochodzi z 1 poł. XVIII wieku. W jego polu środkowym umieszczono obraz Rodziny N. P. Marii z 1516 r. (przykryty obrazem Św. Rodziny z 1763 r.), a w górnej kondygnacji obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pocz. XVI wieku. W ołtarzach bocznych z końca XVII wieku znajdują się barokowe obrazy: św. Marii Magdaleny i św. Marii Egipcjanki w lewym oraz Matki Boskiej Łaskawej i św. Rozalii w prawym. Malowidła ścienne autorstwa urodzonego w Nowym Targu malarza Hipolita Lipińskiego z ok. 1880 roku, przedstawiają m.in. legendę o założeniu kościoła przez zbójników. Do ciekawszych elementów wyposażenia wnętrza należą także: rokokowa ambona, organy z 2 poł. XVIII wieku oraz dwie gotyckie rzeźby przedstawiające Matkę Boską Bolesną i św. Jana Ewangelistę. Podczas ostatniego remontu, przeprowadzonego w l. 1998–2001, odnowiono m.in. malowidła ścienne i położono marmurową posadzkę. Kościół znajduje się na małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej. Jest to najstarsza góralska świątynia na Podhalu[16].

  • Kościół pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej

Kościół Św. Katarzyny jest obecnie najstarszym istniejącym kościołem na Podhalu. Został wybudowany w roku 1346. Ufundował go król Kazimierz Wielki. Wcześniej istniała tylko parafia przyszłej patronki miasta. Z powodu pożarów które trawiły kościół w latach: 1601, 1656 (potop szwedzki),1710, 1719, 1932 i następujących po nich remontach kościół nie wygląda tak jak 600 lat temu. Obecnie kościół jest murowany. Wystrój wnętrza kościoła utrzymany jest w stylu barokowym. W głównym ołtarzu znajduje się obraz Św. Katarzyny (z 1892 roku). W lewym ołtarzu bocznym mieści się obraz Przemienienia na górze Tabor. Zdobią go figury Mojżesza i Eliasza, zaś w antepedium wprawiona jest tłoczona skóra – kurdyban, według legendy przywieziony spod Wiednia przez Jana III Sobieskiego. Z prawej zaś strony znajduje się ołtarz św. Józefa który jest kopią bogatego, barokowego ołtarza zniszczonego w pożarze w 1932 roku, w którym znajduje się jego obraz (1970 rok). Drugi obraz, umieszczony w tym ołtarzu, to wizerunek św. Agnieszki Męczennicy. Obydwa te obrazy przysłaniają ukoronowaną figurę Matki Bożej Królowej. Ołtarz wieńczy obraz św. Anny z Maryją i św. Joachimem oraz postać św. Michała Archanioła, depczącego szatana. Niżej na ścianach nawy po każdej stronie jest jeszcze jeden ołtarz – z lewej z figurką św. Antoniego z Dzieciątkiem, św. Teresy i Św. Kunegundy oraz obrazem Matki Bożej Wniebowziętej (z 1899 roku); zaś z prawej ołtarz poświęcony św. Mikołajowi, św. Barbarze oraz św. Teresie, której obraz wisi w tym ołtarzu. Ciekawy jest także chór muzyczny z tyłu kościoła. Dzięki pracom konserwatorskim odsłonięto umieszczone na balustradzie XVIII-wieczne zdobienia i malowidła, będące ilustracją do fragmentów psalmów. Miały one za zadanie wzbudzić pogardę dla wartości doczesnych i ulotnych. Balustrada podzielona jest na 7 pól. Pierwsze i ostatnie malowidło noszą podpisy: "Panie przed Tobą wszelkie pragnienie moie, y wzdychanie moie nie jest tayne Tobie"; oraz: "Me wchodź wsad zsługą twoim, albowiem nie każdy będzie usprawiedliwiony przed obliczem twoim". Przy kościele znajduje się ogród różańcowy ze źródełkiem.

  • Pomniki

Na terenie Nowego Targu znajdują się trzy pomniki: pomnik Władysława Orkana na Placu Słowackiego, pomnik Adama Mickiewicza przy wejściu do parku miejskiego, oraz pomnik Jana Pawła II na nowotarskim lotnisku.

  • Rynek i ratusz

Nowy Targ jest miastem handlowym więc ma duży Rynek, o powierzchni 1.5 ha. Niegdyś odbywały się na nim jarmarki na które tłumnie zjeżdżali kupcy, oraz ludność całego Podhala. Obecnie nowotarski Rynek okalają zabytkowe kamienice mieszczańskie (częściowo przebudowane w ostatnich latach), choć do końca XVIII wieku wszystkie zabudowania były drewniane (uległy pożarowi w 1784 roku). Pośrodku rynku znajduje się zabytkowy ratusz pochodzący z XIX wieku. Jest budynkiem dwukondygnacyjnym, posiadającym na froncie wieżę, zwieńczoną hełmem oraz iglicą. Poprzedni, drewniany ratusz stał na tym samym miejscu już w 1767 roku. Nieopodal ratusza znajduje się kapliczka św. Jana Kantego. Została poświęcona 11 września 1904, przez proboszcza parafii pod wezwaniem św. Katarzyny Michała Wawrzynowskiego.

Miasta partnerskie[edit | edit source]

Miasta partnerskie:

Sąsiednie gminy[edit | edit source]

Nowy Targ, Szaflary

Urodzeni w Nowym Targu[edit | edit source]

Przypisy

  1. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880, Tom VII, 307-310
  2. http://www.nowytarg.pl/dane.php?cid=462
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2006 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2006. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Urząd Miasta Nowy Targ: Nowy Targ w liczbach - 31.12.2006 (pol.). 31-01-2007. [dostęp 2014-01-27].
  5. http://www.nowytarg.pl/dane.php?cid=462
  6. Rocznik demograficzny 2013. [dostęp 2013-12-31].
  7. Roczniki demograficzne 2006-2012. [dostęp 2013-12-31].
  8. Mieczysław Adamczyk: Dzieje miasta Nowego Targu. Nowy Targ: Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1991.
  9. Keely Stauter-Halsted: The Nation In The Village: The Genesis Of Peasant National Identity In Austrian Poland, 1848-1914. Cornell University Press, 2005-2-28. ISBN 978-0-8014-8996-9. [dostęp 2013-12-31].
  10. Liczba uprawniowych do głosowania w okręgach wyborczych. 2013. [dostęp 2013-01-27].
  11. Okręgi wyborcze, ich granicach i numery. 2013. [dostęp 2013-01-27].
  12. Bronisław Komorowski w Nowym Targu: Powiedziałem, że przyjadę, no i jestem. podhale24.pl. [dostęp 2011-05-31].
  13. podhale24.pl – Podhalański Portal Informacyjny
  14. Pojazdy Miejskiego Zakładu Komunikacji w Nowym Targu. 2013. [dostęp 2013-02-10].
  15. Muzeum Podhalańskie im. Czesława Pajerskiego. 2012. [dostęp 2012-02-03].
  16. Marian Kornecki "Gotyckie kościoły drewniane na Podhalu", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987.

Zobacz też[edit | edit source]

Linki zewnętrzne[edit | edit source]