Árpád Göncz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Árpád Göncz
Göncz Árpád
GönczÁrpád.jpg
Data i miejsce urodzenia 10 lutego 1922
Budapeszt
Data i miejsce śmierci 6 października 2015
Budapeszt
Prezydent Węgier
Okres od 2 maja 1990[1]
do 4 sierpnia 2000
Przynależność polityczna Związek Wolnych Demokratów
Pierwsza dama Zsuzsanna Göntér
Poprzednik Mátyás Szűrös (p.o.)
Następca Ferenc Mádl
Göncz signature.svg
Odznaczenia
Krzyż Wielki z Łańcuchem Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Klasa Specjalna Odznaki Honorowej za Zasługi Order Lwa Białego I Klasy (Czechy) Łańcuch Orderu Zasług Cywilnych (Hiszpania) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Order Narodowy Zasługi I klasy (Malta) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Wolności (Portugalia) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii (republ.) Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001)

Árpád Göncz (wym. [aːrpaːd gønts]; ur. 10 lutego 1922 w Budapeszcie, zm. 6 października 2015 tamże[2][3]) – węgierski polityk, prawnik, pisarz, tłumacz literatury angielskiej i amerykańskiej, działacz węgierskiej opozycji demokratycznej, więzień polityczny. W 1990 przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, od 1990 do 2000 pierwszy po przemianach politycznych niekomunistyczny prezydent Węgier.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w rodzinie inteligenckiej. W 1944 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Pétera Pázmánya. Od 1939 do 1944 pracował w instytucji kredytowej. W 1944 został powołany do wojska węgierskiego, z którego w 1945 zdezerterował. Po II wojnie światowej działał w antykomunistycznym ruchu oporu. Dołączył do Niezależnej Partii Drobnych Posiadaczy (FKgP). Wydawał młodzieżową gazetę „Nemzedék. Był także sekretarzem partyjnej frakcji i osobistym sekretarzem Béli Kovácsa, jednego z liderów FKgP.

W 1952 podjął naukę na uniwersytecie rolniczym w Gödöllő, gdzie do 1956 ukończył cztery lata studiów. Brał udział w rewolucji z 1956, za swoją działalność w 1957 został aresztowany, a w 1958 skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W 1960 brał udział w proteście głodowym. W 1963 uzyskał zwolnienie na mocy amnestii.

Pracował w instytucie badawczym branży chemicznej i w przedsiębiorstwie ulepszania gleby. Podjął jednocześnie próbę ukończenia studiów rolniczych, jednak został skreślony z listy studentów. Od 1965 pracował jako niezależny tłumacz i pisarz. Tłumaczył dzieła m.in. Johna R.R. Tolkiena[4], Williama Faulknera, Williama Goldinga, Ernesta Hemingwaya czy Edith Wharton. Napisał kilka sztuk scenicznych, był też autorem prozy[5].

W 1988 powrócił do aktywności politycznej. Był wówczas współzałożycielem niezależnej organizacji Szabad Kezdeményezések Hálózata i następnie Związku Wolnych Demokratów, wchodził w skład kierownictwa tej partii. W 1990 został wybrany na posła do Zgromadzenia Narodowego. 2 maja 1990 został przewodniczącym parlamentu i tym samym pełniącym obowiązki prezydenta Węgier. 4 sierpnia tegoż roku Zgromadzenie Narodowe wybrało go na urząd prezydenta. W 1995 uzyskał reelekcję na drugą kadencję[6], którą zakończył 4 sierpnia 2000.

Był żonaty z Zsuzsanną Göntér, miał czwórkę dzieci, w tym córkę Kingę Göncz, która również zaangażowała się w działalność polityczną.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. Tymczasowo do 4 sierpnia 1990.
  2. Arpad Goncz nie żyje. Pierwszy postkomunistyczny prezydent Węgier miał 93 lata. wyborcza.pl, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  3. Arpad Goncz: Hungary's first democratic president dies (ang.). bbc.com, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  4. Göncz Árpád a kollégája betegsége miatt fordíthatta le A Gyűrűk Ura-trilógiát (węg.). blikk.hu, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  5. A Writer Moves Up, This Time in Hungary (ang.). nytimes.com, 19 maja 1990. [dostęp 2017-09-01].
  6. Árpád Göncz, 1st freely elected president, dies aged 93 (ang.). bbj.hu, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  7. Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 2017-09-01].
  8. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 2017-09-01].
  9. Past Recipients of Honorary Honours Awards (ang.). opm.gov.mt. [dostęp 2017-09-01]. s. 1.
  10. Verleihung der Sonderstufe des Großkreuzes des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland an den Präsidenten der Republik Ungarn, Dr. Arpad Göncz (niem.). bundespraesident.de, 28 czerwca 2000. [dostęp 2017-09-01].
  11. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1994 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1994 r. Nr 27, poz. 219).
  12. Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2017-09-01].
  13. National Orders and Awards (ang.). sahistory.org.za. [dostęp 2017-09-01].
  14. Rad bieleho dvojkríža, I. trieda (słow.). prezident.sk. [dostęp 2017-09-01].
  15. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 15 lipca 1991. [dostęp 2017-09-01].
  16. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania: 1996. poznan.pl. [dostęp 2017-09-01].

Bibliografia[edytuj]