Černá stráň (Wysoki Jesionik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Černá stráň
Ilustracja
Widok na górę Černá stráň od południa z okolicy miejscowości Vernířovice
Państwo  Czechy
Położenie Loučná nad Desnou
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1237 m n.p.m.
Wybitność 212[1] m
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Černá stráň
Černá stráň
Ziemia50°07′17,9″N 17°04′39,7″E/50,121639 17,077694

Černá stráň (historyczna nazwa niem. Schwarze Leiten[2]) – szczyt (góra) o wysokości 1237 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1236 m n.p.m.) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Morawach, w obrębie gminy Loučná nad Desnou, oddalony o około 11,8 km na północny zachód od szczytu góry Pradziad (czes. Praděd)[3][4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Černá stráň położona jest w części (mikroregionie) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Keprníka (czes. Keprnická hornatina), oddalona o około 6,1 km na południowy zachód od najwyższego szczytu tej części, Keprníka. Jest górą bardzo rozległą, z zasadniczym grzbietem ciągnącym się na kierunku południowy wschód – północny zachód o długości około 8 km, od osady Kouty nad Desnou do osady Františkov. Natomiast na kierunku południowy zachód – północny wschód góra rozpościera się od przełęczy Přemyslovské sedlo do przełęczy Sedlo pod Polomem[5], położonej na wysokości 1026 m n.p.m.

Stoki[edytuj | edytuj kod]

Stoki są zalesione z występującymi przerzedzeniami i ogołoceniami, pokryte licznymi skaliskami oraz grupą skalną o nazwie Kazatelna[6][7], ciągnącą się łukowatym pasem na stoku południowo-wschodnim góry na wysokościach (od około 750 do 1050) m n.p.m.[8]. W tej grupie skalnej występuje wiele ciekawych formacji skalnych m.in. ambon skalnych[9]. Ponadto na wysokości około 865 m n.p.m., blisko czerwonego szlaku rowerowego Stripe-marked biketrail red.svg, znajduje się unikalna formacja, tunel skalny na 9 m skalisku, patrząc od strony północnej, o przybliżonych wymiarach (wysokość × szerokość × głębokość = 0,8 × 4 × 4,5) m[10]. Cała góra pokryta jest siecią nieoznakowanych, krzyżujących się dróżek i ścieżek. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, z uwagi na zawiłości ich przebiegu, znaczne odległości oraz zorientowanie w terenie

Szczyt główny[edytuj | edytuj kod]

Na szczycie głównym znajduje się punkt geodezyjny o wysokości 1236,83 m n.p.m.[11]. Szczyt z uwagi na zalesienie nie jest punktem widokowym. Dojście do niego oraz na szczyty drugorzędne jest trudne, orientacyjne, następujące z biegnących w pobliżu nich ścieżek[12].

Szczyty drugorzędne[edytuj | edytuj kod]

Widok na drugorzędny szczyt Černá stráň–ZSZ

W całym masywie góry, poza szczytem głównym można wyróżnić 5 niższych szczytów, drugorzędnych[13].

Mountain icon (Noun Project).svg Szczyty drugorzędne góry Černá stráň
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
Odległość od szczytu głównego
km
Współrzędne geograficzne Kompas ruzica slovencina.svg
1 Černá stráň – ZSZ 1192 1,2 na północny zachód 50°07′36,0″N 17°03′46,1″E/50,126667 17,062806
2 Černá stráň – SZ 1165 1,6 na północny zachód 50°07′52,2″N 17°03′41,5″E/50,131167 17,061528
3 Černá stráň – SV 1110 1,0 na północny wschód 50°07′37,8″N 17°05′21,9″E/50,127167 17,089417
4 Černá stráň – S 1048 1,6 na północ 50°08′10,7″N 17°04′28,6″E/50,136306 17,074611
5 Černá stráň – SSZ 1016 2,5 na północny zachód 50°08′24,3″N 17°03′29,9″E/50,140083 17,058306

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym góra należy do jednostki określanej jako kopuła Keprníka[14] i zbudowana jest z: ortognejsów, gnejsów i łupków łyszczykowych z domieszką staurolitu.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Góra ze stokami należy do zlewni Morza Czarnego, do którego wpływa rzeka Dunaj, będąca przedłużeniem płynących do niej wód m.in. z górskich potoków. Na stoku południowo-zachodnim ma swój początek potok Novolosinský p. Poza nim ze stoków płynie jeszcze kilka innych, krótszych potoków. Ponadto na potoku Poniklý p., płynącym pomiędzy stokami gór Černá stráň i Klínová hora w odległości około 1700 m na północny wschód od szczytu na wysokości 810 m n.p.m. znajduje się wodospad o wysokości około 3 m, o nazwie Vodopád na Poniklém potoce[15][16]. Dojście do niego następuje nieoznakowaną ścieżką asfaltową ze skrzyżowania Poniklý p[17]. Poza tym na stoku południowo-wschodnim występują obszary torfowiskowe z bogatą roślinnością[12].

Klimatogram dla szczytu Černá stráň
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
58
 
-4
-9
 
 
50
 
-3
-8
 
 
61
 
1
-5
 
 
61
 
7
-1
 
 
103
 
12
3
 
 
103
 
15
6
 
 
109
 
17
8
 
 
90
 
18
9
 
 
66
 
13
5
 
 
43
 
8
1
 
 
56
 
1
-4
 
 
60
 
-3
-7
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Klimat Černá stráň. meteoblue.com

Historia góry[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii góra ma dwa zdarzenia godne odnotowania. Na jej stokach działała przy końcu XIX i początku XX wieku kolejka leśna, a w czasie II wojny światowej miała miejsce tragiczna katastrofa samolotu węgierskiego.

Kolejka leśna[edytuj | edytuj kod]

Pozostałości po kolejce leśnej

Na stoku południowo-wschodnim góry znajdują się pozostałości linii sieci kolei wąskotorowej o rozstawie szyn 700 mm, zbudowanej na usypanych kamiennych nasypach, wykorzystanych do obsługi transportu powalonego i ściętego drewna[18]. Pierwsza linia została zbudowano około roku 1895 na południowo-zachodnim stoku góry na odcinku Františkov – Josefová, z odgałęzieniem na górę Černá stráň oraz biegnąca doliną potoku Hučava. Działała do roku 1935. Dwie kolejne linie zostały zbudowane w 1898, po październikowym huraganie roku 1897. Pierwsza działała na odcinku Přemyslov – Černá stráň, na południowym stoku góry, a druga na odcinku Kouty nad Desnou – Černá stráň, na stokach północnych i wschodnich[19]. Kolejki w 1945 zostały zlikwidowane, a potem zezłomowane[20].

Katastrofa samolotowa[edytuj | edytuj kod]

Krzyż na miejscu katastrofy samolotowej

Góra ma w swojej historii również i tragiczne zdarzenie. Podczas II wojny światowej, 17 października 1944 na południowym stoku góry rozbił się węgierski samolot transportowy Junkers Ju 52/3m g8e lecący z Węgier do Krakowa, trasą okrężną przez Morawy, omijając Słowację, ponieważ trwało tam Słowackie powstanie narodowe[21]. W przestrzeni powietrznej nad Ołomuńcem znalazł się pod obstrzałem ogniowym piechoty, lecąc dalej w trudnych warunkach pogodowych rozbił się o górę. Z czterech członków załogi samolotu, uratowało się dwóch, natomiast pilot samolotu Zoltán Oszlányi zginął na miejscu na skutek pożaru[21], a ciężko ranny radiooperator Gábor Incze, wkrótce zmarł[21]. Na miejscu katastrofy obok szerokiej, leśnej nieoznakowanej drogi, w odległości około 5 km od miejscowości Nové Losiny postawiono drewniany krzyż z tabliczką. Fragment wbitej metalowej części wraku samolotu można zobaczyć na pniu drzewa, na miejscu katastrofy[22].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (cz. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt, ze znajdującym się w nim, w części stoku północno-zachodniego rezerwatu przyrody Františkov oraz w części stoku południowo-zachodniego pomnika przyrody Slunná stráň (cz. Přírodní památka Slunná stráň).

Rezerwat przyrody Františkov[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rezerwat przyrody Františkov.

Rezerwat przyrody Františkov[23] położony jest na wysokościach (708–886) m n.p.m.[24] stoku góry i ma powierzchnię 10,5 ha[25]. Rozciąga się na części stoku blisko drugorzędnego szczytu Černá stráň – SSZ, graniczącego ze stokiem sąsiedniej góry Štolný hřbet. Jest położony w odległości około 3 km na północny zachód od szczytu góry Černá stráň i około 3 km na południowy wschód od miejscowości Branná. Rezerwat został utworzony 11 czerwca 1954 przez Ministerstwo kultury rządu Czechosłowacji[25] w celu ochrony pierwotnego lasu mieszanego bukowo-świerkowego[24].

Pomnik przyrody Slunná stráň[edytuj | edytuj kod]

Pomnik przyrody Slunná stráň położony jest u podnóża stoku, blisko płynącego potoku o nazwie Novolosinský potok oraz przełęczy Přemyslovské sedlo, na wysokościach (715–846) m n.p.m. stoku góry i ma powierzchnię 38,47 ha[26]. Jest położony w odległości około 1,5 km na południowy zachód od szczytu góry Černá stráň. Pomnik przyrody został utworzony 12 grudnia 2018 przez czeski urząd ochrony przyrody o nazwie (cz. Agentura ochrany přírody a krajiny České republiky) w celu ochrony krajobrazu kompleksu łąk, przedzielonych kamiennymi blokami i pastwisk z występującymi na nich specjalnymi gatunkami roślin rajgrasowych i zwierząt oraz ich siedlisk[26].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Góra z uwagi na znaczną znikomość szlaków turystycznych biegnących na jej obszarze ma ograniczone znaczenie turystyczne. Najbliższymi miejscowościami z bazą pensjonatów i hoteli, położonymi wokół niej są: Přemyslov (około 2,5 km na południe od szczytu), Kouty nad Desnou (około 3 km na południowy wschód ) i Branná (około 6 km na północny zachód). Natomiast do bazy turystycznej na przełęczy Červenohorské sedlo jest od szczytu około 5,5 km w kierunku wschodnim.

Chaty łowieckie[edytuj | edytuj kod]

Można dodać, że na stokach góry położone są 4 chaty, ale nie mają one charakteru typowych schronisk turystycznych[13].

Home font awesome.svg Chaty na stokach góry Černá stráň
L.p. Chata Odległość od szczytu
m
Lokalizacja Współrzędne geograficzne
1 Bremsberková bouda[27][28] 2350 na południowy wschód przy ścieżce Knížecí cesta[29] 50°06′05,5″N 17°05′21,1″E/50,101528 17,089194
2 Opletalova chata[30] 2100 na północny zachód blisko szczytu drugorzędnego Černá stráň – SSZ 50°08′17,0″N 17°03′47,4″E/50,138056 17,063167
3 Rudolfka[31] 240 na północny wschód blisko szczytu głównego 50°07′20,7″N 17°04′50,6″E/50,122417 17,080722
4 Vílémova chata[32] 1550 na północny zachód blisko szczytu drugorzędnego Černá stráň – SZ 50°07′50,4″N 17°03′40,8″E/50,130667 17,061333

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

U podnóża góry biegną dwa szlaki turystyczne na trasach[13]:

Szlak niebieski Kouty nad Desnou – góra Černá stráň – Přemyslov – góra Jelení skok – góra Jelení skalka – szczyt Tři kameny – Nove Losiny – góra Černá stráň – Branná;
Szlak żółty Kouty nad Desnou – dolina potoku Hučivá Desná – przełęcz Sedlo pod VřesovkouKamenne okno – góra Červená hora – Bílý sloup,

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

W obrębie góry wytyczono trzy szlaki rowerowe na trasach[13]:

Stripe-marked biketrail red.svg Kouty nad Desnou – dolina rzeki Divoká Desná – góra Velká Jezerná – góra Dlouhé stráněKamenec (1)[a]Medvědí hora – góra Mravenečník – góra Čepel – góra Seč – Loučná nad Desnou – góra Lískovec – góra Loveč – góra Jelení skok – góra Ucháč – góra Tři kameny – przełęcz Přemyslovské sedlo – góra Černá stráň – Kouty nad Desnou[33];
Stripe-marked biketrail blue.svg Pod Přemyslovským sedlem – Přemyslov – Loučná nad Desnou – góra Seč – góra Skály (2)[b] – przełęcz Obrázek – Kouty nad Desnou[34];
Stripe-marked biketrail green.svg Přemyslov – góra Černá stráň – dolina potoku Hučivá Desná – góra Červená hora – góra Šindelná horaSuchá hora – Kouty nad Desnou – góra Hřbety – góra Nad Petrovkou – Petrovka[35].

Trasy narciarskie[edytuj | edytuj kod]

W okresach ośnieżenia wzdłuż ścieżki Knížecí cesta przebiega trasa narciarstwa biegowego:

SkiTrailRedČR.png Přemyslov – góra Černá stráň – Sucha hora – Pod Suchou horou[36].

U podnóża zachodniego stoku góry, z osady Františkov w ośrodku narciarskim Sportpark Františkov – Jindřichov poprowadzono trzy trasy narciarstwa zjazdowego z dwoma wyciągami narciarskimi oraz dodatkowym oświetleniem po zmroku o długościach:

Pictogram Ski Slope red.svg około 500 m, średnią;
Pictogram Ski Slope blue.svg około 600 m i 100 m, łatwe[37].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdujących się w tym samym paśmie dwóch innych szczytów o tej samej nazwie: Kamenec (2) położonego 3,3 km na południowy wschód od przełęczy Skřítek i Kamenec (3) położonego 1,7 km na wschód od miejscowości Bělá pod Pradědem
  2. oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego szczytu o tej samej nazwie Skály (1), położonego 4,5 km na zachód od miejscowości Vrbno pod Pradědem

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jeseníky (cz.). ultratisicovky.cz. [dostęp 2018-12-22].
  2. Černá stráň (Schwarze Leiten) (1237 m) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-02-24].
  3. Černá stráň (1237 m) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2015-03-27].
  4. Černá stráň 1237 m. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  5. Jeseníky. Sedlo pod Polomem. (cz.). Ultratisicovky.cz. [dostęp 2015-03-30].
  6. Kazatelna. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  7. JESENÍKY 2013 – Za Kazatelnami Černé stráně. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  8. Černá stráň – Kazatelny. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  9. Černá stráň – Skalnatý pás pod Kazatelnou. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  10. Černá stráň – Kazatelna se skalním tunelem. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  11. Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  12. a b Černá stráň. Tisicovky.cz ↓.
  13. a b c d Hrubý Jeseník. Mapy.cz ↓.
  14. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  15. Vodopády Jeseníků a okolí. Vodopád na Poniklém potoce. (cz.). Vodopady.info. [dostęp 2015-03-27].
  16. Poniklý potok – vodopády. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  17. K vodopádům na Poniklém potoce. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  18. Lesní železnice v Koutech. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  19. Černá stráň, 1237 m n.m. (cz.). Geocaching.com. [dostęp 2015-03-27].
  20. Zdeněk Melík: Lesní železnice v Koutech nad Desnou. (cz.). Loucna-nad-desnou.cz, 2007-08-02. [dostęp 2015-03-27].
  21. a b c Pavel Krejčí: Letecká badatelna. Černá stráň-Jeseníky 17.10.1944. (cz.). Leteckabadatelna.cz, 2014. [dostęp 2015-03-27].
  22. Oběti letecké havárie mají na Černé stráni kříž. (cz.). Sumpersky.denik.cz. [dostęp 2015-03-27].
  23. Přírodní rezervace Františkov. (Fotogaleria) (cz.). Chranene-uzemi.sije.cz. [dostęp 2015-03-27].
  24. a b Františkov – Přírodní rezervace. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  25. a b Plán péče o přírodní rezervaci Františkov na období 2015–2023 ↓, s. 2.
  26. a b Přírodní památka Slunná stráň (cz.). W: Agentura ochrany přírody a krajiny České republiky [on-line]. ochranaprirody.cz. [dostęp 2020-01-22].
  27. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Bremsberská bouda dolní (Bremsberková). (cz.). Lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-03-27].
  28. Bremsberková bouda. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  29. Knížecí cesta. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-03-27].
  30. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Opletalova chata. (cz.). Lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-03-27].
  31. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Rudolfka. (cz.). Lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-03-27].
  32. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Vílémova chata. (cz.). Lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-03-27].
  33. Cyklotrasa 6155 Kouty – PVE DS. (cz.). Ejeseniky.com. [dostęp 2015-03-27].
  34. Cyklotrasa 6156 Kouty – Přemyslov. (cz.). Ejeseniky.com. [dostęp 2015-03-27].
  35. Cyklotrasa 6157 Petrovka – Přemyslov. (cz.). Ejeseniky.com. [dostęp 2015-03-27].
  36. Jesioniki na biegówkach ↓.
  37. Sportpark Františkov – Jindřichov. (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2015-03-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]