Đorđe Balašević

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Đorđe Balašević
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 11 maja 1953
Nowy Sad, Jugosławia
Data i miejsce śmierci 19 lutego 2021
Nowy Sad
Instrumenty wokal
gitara
Zawód wokalista
tekściarz
Aktywność 1977–2021
Wydawnictwo Jugoton
Diskoton
Powiązania Rani mraz
Strona internetowa

Đorđe Balašević (ur. 11 maja 1953 w Nowym Sadzie[1], zm. 19 lutego 2021 tamże[2]) – jugosłowiański i serbski piosenkarz, muzyk, kompozytor, poeta, autor tekstów i aktor.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Był synem Serba Jovana Balaševicia i Veroniki Dolenec (pochodzenia chorwacko-węgierskiego). Po ukończeniu trzech klas szkoły średniej przerwał naukę. Po kilku latach uzupełnił średnie wykształcenie i podjął studia z zakresu geografii. Studiów nie ukończył.

Początki kariery muzycznej[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze utwory poetyckie pisał już w szkole podstawowej. W 1977 przyłączył się do zespołu Žetva, założonego przez kolegów licealnych, z którym nagrał swój pierwszy przebój – tango U razdeljak te ljubim[3]. Singiel z utworem sprzedano w nakładzie 180 tys. egzemplarzy[1]. W 1978 opuścił zespół i wspólnie z Vericą Todorović założył Rani mraz[1]. W tym samym roku zespół zadebiutował na festiwalu w Opatii, śpiewając utwór Moja prva ljubav (Moja pierwsza miłość). Do zespołu dołączyło dwoje muzyków zespołu Suncokret: Biljana Krstić i Bora Đorđević. W pełnym składzie zespół nagrał piosenkę Računajte na nas (Liczcie na nas), która zyskała aprobatę władz partyjnych, stając się hymnem młodzieży jugosłowiańskiej. Verica Todorović i Bora Đorđević wkrótce opuścili zespół (Đorđević założył własny zespół Riblja čorba[1]). Z pomocą muzyków studyjnych Balašević i Biljana Krstić nagrali pierwszy album zespołu Mojoj mami umesto maturske slike u izlogu. Na festiwalu muzycznym w Splicie w 1979 Balašević otrzymał pierwszą nagrodę za piosenkę Panonski mornar (Panoński marynarz)[1].

W 1980 artysta został powołany do odbycia służby wojskowej, którą odbywał w Zagrzebiu i w Požarevacu. W tym czasie nadal pisał piosenki dla Zdravko Čolicia, wystąpił także w programie telewizyjnym Vojnici (Żołnierze). W 1980 zespół Rani mraz nagrał swój drugi i ostatni album – Odlazi cirkus (Cyrk odjeżdża). Na płycie znalazł się jeden z najbardziej znanych utworów Balaševicia – Priča o Vasi Ladačkom (Opowieść o Vasi Ladačkim). Wkrótce po wydaniu płyty zespół zakończył swoją działalność[1].

Kariera solowa[edytuj | edytuj kod]

Jako solista Balašević zadebiutował w 1982 albumem Pub, na którym znalazły się takie utwory, jak Boža zvani Pub i Pesma o jednom petlu. Trasa koncertowa w zimie 1982/1983 zakończyła się pierwszym koncertem artysty w prestiżowym Sava Center w Belgradzie[1]. Sukces albumu sprawił, że Balašević wystąpił w serialu telewizyjnym Pop Ćira i pop Spira, zrealizowanym na podstawie powieści Stevana Sremaca, pod tym samym tytułem.

W grudniu 1983 ukazał się drugi album solowy Celovečernji The Kid, z utworami Svirajte mi „Jesen stiže dunjo moja” i Neko to od gore vidi sve. Trzeci album 003 ukazał się w 1985 i zawierał takie przeboje, jak Slovenska i Al' se nekad dobro jelo. W 1986 Balašević rozpoczął współpracę z grupą muzyków, z którymi zrealizował kolejny album Bezdan, i z którymi współpracował przez kilka kolejnych lat.

Pierwszy album live artysty ukazał się w 1987 i nosił tytuł U tvojim molitvama – Balade. Nagrywano go w czasie koncertów w Belgradzie, Sarajewie, Zagrzebiu i Nowym Sadzie[3]. Na płycie znalazł się antywojenny utwór Samo da rata ne bude, nagrany z chórem dziecięcym.

Pod koniec lat 80. artysta zaczął krytykować narastające w społeczeństwie jugosłowiańskim tendencje nacjonalistyczne. W 1988 ukazał się kolejny album studyjny Panta Rei, na którym znalazł się utwór Requiem, dedykowany Josipowi Broz Ticie, a także Soliter, przedstawiający w satyrycznym świetle państwo jugosłowiańskie lat 80.

W początkach lat 90. Balašević współpracował z gitarzystą Davorem Rodikiem, perkusistą Nenadem Jazunoviciem i skrzypkiem Josipem Kiki Kovačem. Wspólnie z nimi nagrał takie utwory jak Nevernik i Ringišpil, które znalazły się na wydanej w 1991 płycie Marim ja... Po wybuchu wojny w Jugosławii artysta musiał przerwać współpracę ze swoimi producentami i znalazł się w izolacji z powodu antywojennych poglądów. Pełnił funkcję Ambasadora Dobrej Woli Komisarza ONZ d.s. uchodźców[3].

W nagraniu kolejnego albumu Jedan od onih života, który ukazał się w 1993 towarzyszył mu nowy zespół muzyków: pianista Aleksandar Dujin, gitarzyści: Dušan Bezuha i Aleksandar Kravić, perkusista Dragoljub Đuričić oraz Đorđe Petrović i Josip Kovač. Utwory Krivi smo mi (To nasza wina) i Čovek sa mesecom u očima (Człowiek z księżycem w oczach) poddawały krytyce toczącą się nadal wojnę[1]. Balašević coraz częściej krytykował na koncertach politykę Slobodana Miloševicia.

Po podpisaniu porozumienia w Dayton i zakończeniu wojny, w 1998 artysta przyjechał do Sarajewa, a jego koncert w przepełnionej sali Skenderija spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem mieszkańców miasta[4]. W grudniu 1996 nagrał koncert w Mariborze, który ukazał się na albumie Da l' je sve bilo samo fol? wydanym w następnym roku.

Koncert Balaševicia w Zagrzebiu (2010)

W 2000 Balašević uczestniczył w demonstracjach i protestach, które doprowadziły do upadku reżim Miloševicia[3]. W tym samym roku wydał najbardziej zaangażowany politycznie Devedesete, z udziałem saksofonisty Gabora Bunforda.

W 2004 współpracował z reżyserem Ljubišą Samardžiciem przy realizacji filmu Jesen stiže, dunjo moja, w którym znalazła się ballada Priča o Vasi Ladačkom, w nowej aranżacji. Sześć lat później zrealizował film Kao rani mraz, w którym wystąpili Daniel Kovačević, Rade Šerbedžija i córka Balaševicia, Jovana.

Zmarł w Nowym Sadzie, wskutek komplikacji wywołanych zarażeniem koronawirusem SARS-CoV-2 wywołującym chorobę COVID-19[2]. 21 lutego, w dniu pogrzebu Balaševicia władze Nowego Sadu ogłosiły żałobę w mieście.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Z zespołem Rani mraz[edytuj | edytuj kod]

  • 1979: Mojoj mami umesto maturske slike u izlogu
  • 1980: Odlazi cirkus

Solowe[edytuj | edytuj kod]

  • 1982: Pub
  • 1983: Celovečernji The Kid
  • 1985: 003
  • 1986: Bezdan
  • 1988: Panta Rei
  • 1989: Tri posleratna druga
  • 1991: Marim ja...
  • 1993: Jedan od onih života...
  • 1996: Na posletku...
  • 2000: Devedesete
  • 2001: Dnevnik starog momka
  • 2004: Rani mraz

DVD-V[edytuj | edytuj kod]

  • 2005: Mater vetru

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • 1998: Dodir svile
  • Računajte na nas
  • ...i od dva-tri akorda (jer ni ne umem bolje ja...)

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Balašević mieszkał w Nowym Sadzie z żoną Oliverą (z d. Savić), w tym samym domu, w którym spędził dzieciństwo. Miał troje dzieci: dwie córki (Jovanę i Jelenę) i syna Aleksa[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Đorđe Balašević. = 2017-02-23, nasa-jugoslavija.org (serb.).
  2. a b Preminuo Đorđe Balašević (serb.). danas.rs. [dostęp 2021-02-19].
  3. a b c d e Đorđe Balašević. = 2017-02-23, biografija.org, 14 czerwca 2016 (serb.).
  4. Timea Spitka: International Intervention, Identity and Conflict Transformation: Bridges and Walls Between Groups. Routledge: 2015, s. 15. ISBN 978-1-317-58444-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]