Łódź Fabryczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łódź Fabryczna
Dworzec Fabryczny - wnętrze wschodniej części hali (grudzień 2016)
Dworzec Fabryczny - wnętrze wschodniej części hali (grudzień 2016)
Państwo  Polska
Miejscowość Łódź
Lokalizacja Śródmieście-Wschód
Zarządca PKP Polskie Linie Kolejowe
Data otwarcia 1 września 1865
Poprzednie nazwy Litzmannstadt Mitte, Litzmannstadt Ostbahnhof[1]
Rodzaj stacja kolejowa
Dane techniczne
Liczba peronów 4
Liczba krawędzi
peronowych
8
Kasy T
Przejścia nadziemne T
Przejścia podziemne T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Łódź Fabryczna
Łódź Fabryczna
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Łódź Fabryczna
Łódź Fabryczna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łódź Fabryczna
Łódź Fabryczna
Ziemia51°46′10″N 19°28′05″E/51,769444 19,468056
Portal Portal Transport szynowy

Łódź Fabrycznaczołowa stacja kolejowa w Łodzi na linii do Koluszek, powstała z inicjatywy przemysłowca Karola Scheiblera w 1866 r. W latach 2011–2016 dokonano jej zamknięcia i gruntownej przebudowy. Obecnie kompleks łączy komunikację kolejową, autobusową (miejską i dalekobieżną), tramwajową oraz rowerową i samochodową. Według starej klasyfikacji PKP, przed zamknięciem ze względu na przebudowę, miała kategorię B. Po przebudowie, dworzec jest jednym z najnowocześniejszych, zaś w czasie przebudowy był trzecią pod względem wielkości inwestycją dworcową w Europie[2][3][4][5].

Historia[edytuj]

Budowę pierwszej linii kolejowej w Łodzi, linii Fabryczno-Łódzkiej, łączącej miasto z Koluszkami, a tym samym z wybudowaną w 1848 roku Drogą Żelazną Warszawsko-Wiedeńską, rozpoczęto 1 września 1865 roku (zgodnie z zezwoleniem cara Aleksandra II z lipca 1865). Szyny zaczęto układać równocześnie od Łodzi i od Koluszek. 18 listopada 1865 roku uruchomiono przewóz towarów. Przewozy pasażerskie zostały zainaugurowane 1 czerwca 1866 roku.

Dworzec Fabryczny, budynek wg proj. Adolfa Schimmelpfenniga, 1930

Początkowo tory kolejowe sięgały dalej na zachód niż w chwili obecnej – dochodziły prawie do ul. H. Sienkiewicza (d. Mikołajewskiej, d. Dzikiej), obsługa pasażerów odbywała się w tymczasowym dworcu umiejscowionym przy ul. Krótkiej (w miejscu gdzie obecnie znajduje się Łódzki Dom Kultury). W 1868 roku wybudowano nowy budynek dworca (według projektu warszawskiego architekta Adolfa Schimmelpfenniga), który 1930 roku został przebudowany i istniał do czerwca 2012 roku. Przed zamknięciem dysponował czterema peronami i sześcioma krawędziami peronowymi. Budowa dworca Łódź Fabryczna była początkiem tworzenia łódzkiej kolei obwodowej.

Do I wojny światowej nazywany dworcem „warszawskim”, „wschodnim” lub dworcem Kolei Fabryczno-Łódzkiej. Nazwa „Łódź Fabryczna” pojawiła się w okresie międzywojennym.[potrzebny przypis] Podczas okupacji niemieckiej 1939–1945 nosił miano „Litzmannstadt Ostbahnhof”.

Modernizacja[edytuj]

Wejście główne (grudzień 2016)
Dworzec przed modernizacją
Dworzec Fabryczny od strony parkingu
Pociągi Przewozów Regionalnych przy peronach
TLK do Warszawy gotowy do odjazdu
Perony dworca w czerwcu 2008
Dworzec w trakcie przebudowy
Łodzianie podczas „Pożegnania z Łodzią Fabryczną”, październik 2011
Łódź Fabryczna i okolice przed rozbiórką, listopad 2011
Wyburzanie dworca, pozostałości po peronach
Dawny parking, w oddali wyburzanie budynków w okolicy dworca
Budowa dworca w 2014 roku
Budowa w maju 2015
Budowa we wrześniu 2015
Budowa w maju 2016
Budowa w październiku 2016
Dworzec współcześnie
Dworzec na miesiąc przed otwarciem (widok od strony ulicy Piotrkowskiej)
Wejście główne
Hala kasowa wschodnia
Hala kasowa zachodnia
Hala peronowa
Peron 1
Tunel w kierunku przystanku Łódź Niciarniana
Peron 3
Poczekalnia
Hala dworca autobusowego

Plany modernizacji linii Łódź-Warszawa zakładały wyburzenie wszystkich budynków w całym kwartale ulic Kilińskiego, Składowa, Węglowa i Tramwajowa, przeniesienie dworca pod ziemię, z jednoczesnym przesunięciem go na północ. Tunel prowadzący na nowe perony miał rozpoczynać się zaraz za przystankiem osobowym Łódź Niciarniana. Początkowe plany zakładały zmianę nazwy dworca na Łódź Centralny lub Łódź Centralna, jednak ostatecznie nazwa dworca nie uległa zmianie, gdyż zbyt dobrze kojarzona jest z dotychczasową stacją. Zgodnie z planami pasażerowie mieli być odprawiani jednocześnie z 4 peronów. 3 z nich miały być przystosowane do obsługi pociągów regionalnych, międzywojewódzkich oraz TLK, zaś ostatni przeznaczony do odprawy szybkich pociągów, poruszających się po linii „Y”. Linia ta miała połączyć Warszawę z Kaliszem, Wrocławiem oraz Poznaniem, przebiegając przez Łódź. Rozpoczęcie budowy pierwszego odcinka linii „Y” z Warszawy do Łodzi planowano na przełomie 2013/2014 i miało kosztować 10 mld euro. Decyzją Ministra Infrastruktury budowę linii „Y” przesunięto na bliżej nieokreślony termin, jednak nie wcześniej niż na 2020–2030 rok.

Poprowadzenie pociągów pod ziemią pozwoliło na nowe zagospodarowanie terenów okalających dworzec, utworzenie nowoczesnego węzła przesiadkowego PKPMPKPKS, a w przyszłości na przedłużenie linii kolejowej do dworca Łódź Kaliska, dzięki wybudowaniu tunelu średnicowego.

Przed rozpoczęciem modernizacji, na terenie dworca znajdował się centralny dworzec PKS oraz pętla autobusów komunikacji miejskiej. Ze stacji kursowały pociągi do Koluszek i dalej do: Warszawy, Krakowa, Radomia, Częstochowy, Piotrkowa Trybunalskiego i Tomaszowa Mazowieckiego.

Historia przebudowy[edytuj]

  • w listopadzie 2010 PKP PLK ogłosiły listę pięciu konsorcjów, które zostały zaproszone przez zarządcę infrastruktury kolejowej do złożenia ofert w przetargu na budowę podziemnej stacji. Projekt miał zostać zrealizowany w latach 2011–2014. Jego szacunkowy koszt to 1,9 mld zł[6].
  • 28 marca 2011 władze Łodzi (prezydent Hanna Zdanowska, wiceprezydent Marek Cieślak), minister infrastruktury Cezary Grabarczyk, prezes PKP PLK Zbigniew Szafrański, członek zarządu PKP SA Paweł Olczyk, dyrektor ds. projektów unijnych PKP PLK Alina Giedryś, członek zarządu PKP Jacek Prześluga podpisali umowę, która określa zasady współpracy miasta i ww. spółek przy przebudowie stacji i okolicznych terenów w tym:
    • schowanie dworca i prowadzących do niego torów pod ziemię,
    • budowę dworca multimodalnego,
    • przebudowę układu komunikacyjnego w jego okolicach.
    Kosztem projektu (szacowanym na 2 miliardy złotych) podzielą się strony parafujące umowę następująco: 73% PKP PLK, 24% miasto Łódź, 3% PKP[7].
  • 8 kwietnia 2011 w Warszawie w siedzibie Polskich Linii Kolejowych otwarto oferty na przebudowę dworca Łódź Fabryczna. Kosztorys inwestorski inwestycji wynosił 2,463 mld zł. Swoje oferty złożyło 5 konsorcjów:
    1. Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych POL-AQUA (Piaseczno), Dragados (Madryt) – 1,541 mld zł
    2. firma Torpol (Poznań), Astaldi (Rzym), Przedsiębiorstwo Usług Technicznych INTERCOR (Zawiercie), Przedsiębiorstwo Budowy Dróg i Mostów (Mińsk Mazowiecki) – 1,759 mld zł
    3. Hydrobudowa (Polska) – 1,958 mld zł
    4. Budimex (Warszawa), Ferrovial Agroman (Madryt) – 2,231 mld zł
    5. Strabag (Pruszków), Mostostal Warszawa (Warszawa), Acciona Infraestructuras (Madryt), Dywidag International (Niemcy) – 2,345 mld zł[8]
  • 24 maja 2011 PKP PLK S.A. wybrało Konsorcjum: Torpol (Poznań), Astaldi (Rzym), PUT INTERCOR (Zawiercie), Przedsiębiorstwo Budowy Dróg i Mostów (Mińsk Mazowiecki) na wykonawcę przebudowę dworca Łódź Fabryczna[9].
  • 5 sierpnia 2011 Urząd Zamówień Publicznych nie doszukał się błędów w dokumentacji przetargowej i tym samym potwierdził brak formalnych przeszkód przed podpisaniem umowy z zwycięskim Konsorcjum[10].
  • 18 sierpnia 2011 prezydent Łodzi Hanna Zdanowska, prezes PLK Zbigniew Szafrański i prezes Torpolu Tomasz Sweklej podpisali umowę na przebudowę dworca[11].
  • 15 października 2011 z dworca odjechał ostatni pociąg, przewidywano wówczas, że prace zakończą się do 28 lutego 2015[12]
  • Projekt koncepcyjny, budowlany i wykonawczy wykonała firma Systra S.A. Oddział w Polsce. Systra uzyskała również w imieniu inwestora pozwolenia na budowę dla dworca i tunelu.
  • przełom 2011/2012 eksperci unijnej inicjatywy JASPERS na zlecenie Ministerstwa Transportu oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego przeanalizowali projekt i uznali zaplanowaną przepustowość stacji za zbyt wysoką w stosunku do potrzeb i zarekomendowali zmniejszenie zakresu inwestycji o połowę[13]
  • czerwiec 2012 zakończono rozbiórkę starego dworca[12]
  • 13 września 2012 rozpoczęto wykop[14]
  • listopad 2013 Komisja Europejska przyznała dofinansowanie w wysokości 252 mln zł dla miejskiej części inwestycji – budowie drogowej, tramwajowej i rowerowej[12]
  • 24 lutego 2014 podpisano aneks do umowy przesuwający termin otwarcia na wrzesień 2015 ze względu na wykrycie na placu budowy większej, niż szacowano, ilości wód podziemnych oraz opóźnione wyburzenie budynku kolejowej centrali telefonicznej[12]
  • maj 2014 rozpoczęto betonowanie płyty dennej na głębokości 16 metrów pod ziemią[12]
  • sierpień 2014 rozpoczęto montaż szklanego dachu[12]
  • maj 2015 zakończono montaż szklanego dachu[12]
  • 28 maja 2015 PKP PLK podpisało umowę na dofinansowanie 85 procent wartości całej inwestycji (1 093 mln zł)[12]
  • maj/czerwiec 2015 ogłoszono kolejne przesunięcie terminu, tym razem na koniec sierpnia 2016[12]
  • koniec października 2015 zakończono układanie większości torów w tunelu i wjechał do niego pierwszy pociąg (pociąg nie dojechał jednakże do samej stacji)[12]
  • 17 listopad 2016 – zawarcie ugody pomiędzy wykonawcą a zamawiającym na mocy której przyznano wykonawcy dodatkowe wynagrodzenie wynoszące 63 mln zł[15]
  • 29 listopada 2016 – rozpoczęcie jazd testowych pociągów[16], łącznie przewoźnicy wykonali ponad 60 jazd testowych[17]
  • 9 grudnia 2016 – dworzec został dopuszczony do eksploatacji[18]
  • 11 grudnia 2016 – otwarcie dworca[19]
  • 31 grudnia 2017 – termin zakończenia robót (w 2016 r. oddana do użytku infrastruktura kolejowa i drogowa)[20]

Dworzec[edytuj]

Płyta denna nowego dworca ma powierzchnię 65 tysięcy metrów kwadratowych. Do budowy całej trzypoziomowej konstrukcji wykorzystano 750 tysięcy metrów sześciennych betonu i 70 tysięcy ton stali[13]. Trzy poziomy dworca są połączone 24 schodami ruchomymi oraz 14 windami[21]. Z placu budowy wywieziono blisko 2 miliony metrów sześciennych ziemi. Aby doprowadzić ruch do czterech peronów na głębokości 16,5 metra pod ziemią, ułożono 12 km zelektryfikowanych torów[13].

Na dworcu znajduje się Centrum Obsługi Pasażera Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej[22] oraz kasy Przewozów Regionalnych, PKP Intercity i ŁKA[23].

Perony[edytuj]

Na stacji znajdują się 4 dwukrawędziowe perony, 1 o długości 300 m i 3 o długości 400 m. Wysokość peronów nad poziomem główki szyny wynosi 76 cm[24]. Nad torami zastosowano sztywną sieć trakcyjną o napięciu 3kV.[25] Perony znajdują się 16 m pod ziemią. Dworzec z peronami skomunikowany jest poprzez windy, schody ruchome[17] i ruchome chodniki (travelatory)[25] – będące de facto ruchomymi pochylniami[26][27]. Perony wyposażone są w urządzenia nagłaśniające oraz wyświetlacze elektroniczne[24]. Celem zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpożarowego – zastosowano ogniotrwałe kurtyny, zapobiegające rozprzestrzenianiu się ewentualnego pożaru i zadymienia[28].

Powiązania komunikacyjne[edytuj]

Przed wejściem na dworzec znajduje się czterotorowy tramwajowy węzeł przesiadkowy oraz pętla autobusowa[29][30]. Przy północnym wejściu znajduje się stacja Łódzkiego Roweru Publicznego[31].

Przypisy

  1. Biblioteka Cyfrowa Regionalia Ziemi Łódzkiej, Litzmannstadt/Warthegau, Ostbahnhof (pol.). [dostęp 2011-10-19].
  2. http://www.rp.pl/Koleje/312079855-Lodz-Fabryczna-najnowoczesniejsza-w-Europie.html
  3. http://budownictwo.wnp.pl/lodz-fabryczna-tak-bedzie-wygladal-najnowoczesniejszy-dworzec-w-polsce,285635_1_0_0.html
  4. http://forsal.pl/galerie/865603,duze-zdjecie,1,trzecia-najwieksza-inwestycja-dworcowa-w-europie-zobacz-zdjecia-z-budowy-lodzi-fabrycznej.html
  5. Wyborcza.pl, lodz.wyborcza.pl [dostęp 2017-03-20].
  6. Łódź Fabryczna: pięć konsorcjów rywalizuje o kontrakt za 2 mld zł. „Rynek Kolejowy”. 1/2011. s. 5. ISSN 1644-1958. 
  7. 3 razy tak dla dworca Łódź Fabryczna. Umowa już podpisana. [dostęp 30.03.2011].
  8. Od 1,5 do 2,3 mld zł – oferty na nowy dworzec Fabryczny. [dostęp 8.04.2011].
  9. Przebudowa dworca w tym roku? Znamy wykonawcę robót. [dostęp 15.06.2011].
  10. Jest decyzja w sprawie dworca Fabrycznego! Budujemy!. [dostęp 7.08.2011].
  11. Umowa podpisana. Można rozpoczynać budowę nowego dworca. [dostęp 18.08.2011].
  12. a b c d e f g h i j Łódź Fabryczna: Inwestycja wielkich nadziei i problemów (fotogaleria). rynek-kolejowy.pl, 2016-10-20. [dostęp 2016-10-21].
  13. a b c Łódź Fabryczna: „Kosmodrom” czy niezbędny obiekt?. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-25. [dostęp 2016-10-25].
  14. Zaczęli kopać na Fabrycznym!. W: EC1 Dziennik Kolejowy [on-line]. EC1 Fundacja Łódzka. [dostęp 2012-09-16].
  15. Konsorcjum Torpolu zawarło ugodę dotyczącą Łodzi Fabrycznej. rynek-kolejowy.pl, 2016-11-17. [dostęp 2016-11-20].
  16. Pierwszy pociąg wjechał na Łódź Fabryczną. rynek-kolejowy.pl, 2016-11-29. [dostęp 2016-11-30].
  17. a b Łódź Fabryczna w liczbach. kurierkolejowy.eu, 2016-12-03. [dostęp 2016-12-11].
  18. Łódź Fabryczna dopuszczona do eksploatacji. inforail.pl, 2016-12-09. [dostęp 2016-12-11].
  19. Tłumy na otwarciu nowej Łodzi Fabrycznej. rynek-kolejowy.pl, 2016-12-11. [dostęp 2016-12-11].
  20. Dworzec Łódź Fabryczna. Koniec prac w... 2017 roku, „lodz.wyborcza.pl” [dostęp 2016-09-02].
  21. Fabryczna od grudnia, metrocafe.pl 2-4 września 2016
  22. Łódź Fabryczna: Otwarcie Centrum Obsługi Pasażera ŁKA. rynek-kolejowy.pl, 2016-12-11. [dostęp 2016-12-18].
  23. Łódź Fabryczna bez COK PKP Intercity. Dlaczego?. inforail.pl, 2017-01-16. [dostęp 2017-01-16].
  24. a b Wykaz peronów. plk-sa.pl, 2016-10-10. [dostęp 2016-12-11].
  25. a b Łódź Fabryczna – najpiękniejszym dworcem w Polsce?. nowawarszawa.pl. [dostęp 2017-01-02].
  26. Urząd Dozoru Technicznego: Schody ruchome, chodnik ruchomy: nazwa, definicja i podleganie (pol.). udt.gov.pl. [dostęp 2017-01-03].
  27. Internetowy System Aktów Prawnych – Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Kancelaria Sejmu RP. [dostęp 2017-01-03].
  28. Łódź Fabryczna: Odbiory przez cały listopad. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-20. [dostęp 2017-01-03].
  29. Łódź: Komunikacja przy Fabrycznym bez zakłóceń. transport-publiczny.pl, 2016-12-11. [dostęp 2016-12-17].
  30. Łódź: Mniej tramwajów przy Fabrycznym. transport-publiczny.pl, 2016-12-16. [dostęp 2016-12-17].
  31. Łódź: Rower publiczny dotarł na Fabryczny. transport-publiczny.pl, 2017-03-07. [dostęp 2017-03-07].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Łódź Fabryczna
Linia 17 Łódź Fabryczna – Koluszki
BSicon KBHFl.svg
odległość: 2,771 km
Linia 458 Łódź Fabryczna – Łódź Widzew
BSicon KBHFl.svg
odległość: 2,771 km