Łabędy (Gliwice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Łabędy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Gliwic Łabędy
Osiedle Gliwic
Ilustracja
Herb Łabęd na murku przed parkiem Powstańców Śląskich. W tle most nad Kanałem Gliwickim i śluza Łabędy.
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Gliwice
Data założenia 1288
W granicach Gliwic 1964
SIMC 0940051
Wysokość 220 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności

16 151
Nr kierunkowy 032
Kod pocztowy 44-109, 44-113
Tablice rejestracyjne SG
Położenie na mapie Gliwic
Położenie na mapie
50°20′44,2″N 18°37′44,0″E/50,345611 18,628889
Portal Portal Polska

Łabędy (niem. Laband) – osiedle Gliwic[1] od 1964 roku. W latach 19451954 siedziba wiejskiej gminy Łabędy, a w latach 1954–1964 samodzielne miasto.

Informacje ogólne[edytuj]

Osiedle dzieli się na: Łabędy, Stare Łabędy, Niepaszyce, Przyszówkę oraz Kuźnicę.[potrzebny przypis]

W Łabędach mieszka 16 151 mieszkańców (2011), a na jej terenie działa Rada Osiedla Łabędy[potrzebny przypis].

Łabędy położone są w dolinie rzeki Kłodnicy, w środkowym jej biegu z Katowic do Koźla. Przez dzielnicę przebiega również Kanał Gliwicki.

Na jej terenie znajduje się Port Gliwice oraz śluza Łabędy, Zakłady Mechaniczne Bumar Łabędy, Huta Łabędy i Walcownia Metali Łabędy oraz osiedle mieszkaniowe Kosmonautów i Literatów. Na terenie Niepaszyc znajduje się Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna – Podstrefa Gliwice Obszar Północny.

Nazwa[edytuj]

Nazwa nie ma jednoznacznej toponimii i istnieje kilka teorii na ten temat. Pierwsza wywodzi ją od przebywających w dawnych czasach na tych terenach licznych stad łabędzi. Według niej nazwa wywodzi się od polskiej nazwy tego ptaka z rodziny Cygnus, który po łacinie nazywa się Olor. Polską nazwę Łabędy wywiedzione od nazwy "łabędź - Schwan" oraz niemiecką Laband wymienia w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[2]. Kolejna teoria wywodzi ją od wydobywanego tu od starożytności w kamieniołomach kamienia wapiennego o białym kolorze – białe wzgórza to po łacinie coles labentes.

Z kolei według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy "ława"[3] prostego mebla zbudowanego z kłody drewna. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości wymienia on w formie Ława podając jej znaczenie "Bruckensteig (Holzbank)" czyli po polsku "ława"[3]. Nazwa miejscowości miałaby więc według tego wariantu zostać zniekształcona przez procesy lingwistyczne oraz zmiany historyczne nazwy w wyniku czego "w" w nazwie miało się zmienić na "b".

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Labant[4][5].

Historia[edytuj]

Przez długi czas Łabędy pozostawały osadą wiejską, będąc od średniowiecza również parafią, następnie rozwinęły się w ośrodek przemysłowy co znacznie zwiększyło liczbę mieszkańców. W 1919 roku w wyborach komunalnych, na ogólną liczbę 1 734 głosów, na listę polską oddano 1 320 głosów. Podczas rozbudzania się polskiej świadomości narodowej mieszkańców licznie powstawały organizacje patriotyczne i społeczne. Od 1918 roku działała tu polska Rada Ludowa kierowana przez Amanda Morysa, Franciszka Marka i Ryszarda Itnera. W grudniu 1919 roku reaktywowano w Łabędach Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", a także Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1920 roku powstało Towarzystwo Polek. Powstał także polski Klub Sportowy "Czuwaj" oraz założona przez Wincentego Mięsoka komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W I powstaniu śląskim Łabędy w dniu 23 sierpnia 1919 roku opanowali mieszkańcy należący do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.[potrzebny przypis]

Podczas plebiscytu w marcu 1921 roku, na 3 023 oddanych w Łabędach głosów, 1 683 padło za Polską, 1 332 za Niemcami, a 8 było nieważnych[6].

W czasie III powstania śląskiego w Łabędach w dniu 4 maja 1921 roku miały miejsce zacięte walki pułku gliwickiego Stanisława Mastalerza z niemieckimi bojówkami i policjantami. W ich wyniku wzięto do niewoli 100 Niemców. Łabędy znajdowały się w rękach polskich aż do zakończenia III powstania.

W 1945 roku istniał tu prowadzony przez NKWD obóz przejściowy dla ludności śląskiej i Niemców. Przeszło przez niego kilka tysięcy osób. Internowanych w tym obozie wywieziono do pracy w głąb ZSRR.

Kalendarium[edytuj]

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Rzymskokatolickie[edytuj]

Inne[edytuj]

Cmentarze[edytuj]

  • Cmentarz komunalny przy ul. Wrzosowej (Kościół św. Jerzego)
  • Cmentarz parafialny przy ul. Klasztornej (Kościół Wniebowzięcia NMP)

Edukacja[edytuj]

Przedszkola[edytuj]

  • Przedszkole Miejskie nr 34 im. Kubusia Puchatka
  • Przedszkole Miejskie nr 37
  • Przedszkole Miejskie nr 38

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa Numer 29
  • Szkoła Podstawowa Numer 32 im. Wojska Polskiego
  • Szkoła Podstawowa Numer 38

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum Numer 8 w ZSO–2
  • Gimnazjum Numer 19 im. Powstańców Śląskich

Licea ogólnokształcące[edytuj]

  • VI Liceum Ogólnokształcące w ZSO–2

W Łabędach znajdował się również ośrodek szkolno - wychowawczy, który został zlikwidowany.

Turystyka[edytuj]

Szlaki turystyczne[edytuj]

Inne trasy[edytuj]

  • Gliwicka trasa geoturystyczna (Trasa I – Śladami głazów narzutowych)

Rekreacja[edytuj]

Od lat czterdziestych XX wieku działa w Łabędach klub ŁTS (Łabędzkie Towarzystwo Sportowe), który z klubu piłkarskiego na samym początku, rozrósł się, i dzisiaj oferuje aktywny wypoczynek w postaci: koszykówki, piłki siatkowej i tenisa ziemnego. W klubie swoje pasje poszerzają dzieci, młodzież, a także duża liczba osób starszych. ŁTS w 2005 obchodził 60 lat działalności. Klub posiada swoją maskotkę. Jest to pluszowy łabędź nazywany przez kibiców "Ślepy Endi".

Dzielnica jest wspaniałym miejscem do wycieczek rowerowych oraz kolarstwa górskiego, gdyż w lesie łabędzkim znajduje się dużo wzniesień oraz lejów po bombardowaniu z okresu II wojny światowej. W lesie łabędzkim można znaleźć pod ziemią sporo pozostałości po wojnie, które są na pewno bardzo wartościowe dla kolekcjonerów. Łabędy posiadają znane w Gliwicach miejsca licznych imprez.

Sport[edytuj]

W Łabędach działa klub piłkarski Łabędzkie Towarzystwo Sportowe Łabędy Gliwice, grający obecnie w lidze okręgowej w grupie katowickiej IV. Klub założono w 1956, a zawodnicy grają w barwach biało-niebieskich. Klub posiada stadion o pojemności 1 200 osób i wymiarach płyty boiska 105 x 72 m.

Od 2014 roku w mieszczącej 400 widzów hali Centrum Sportowo-Kulturalnego „Łabędź” położonej w Łabędach swoje mecze rozgrywa klub koszykarski GTK Gliwice (od sezonu 2014/2015 grający w I lidze)[9].

Transport[edytuj]

Drogowy[edytuj]

Położenie Łabęd w centrum gospodarczym Śląska (GOP) powoduje, że jest to miejsce o wyjątkowo dobrze rozbudowanej sieci dróg. To przez Łabędy lub w ich pobliżu przebiegają ważne szlaki komunikacyjne (kolejowe i drogowe). Łabędy są dobrze skomunikowane z innymi dzielnicami Gliwic oraz sąsiednimi miastami przez komunikację miejską.

Wzdłuż części granic dzielnicy przebiega ul. Toszeckadroga wojewódzka nr 901, łącząca Gliwice z Olesnem, oraz droga krajowa nr 88 prowadząca ze Strzelec Opolskich do Bytomia.

Kolejowy[edytuj]

W Łabędach znajduje się stacja kolejowa Gliwice Łabędy i w rejonie Bumaru Łabędy przystanek kolejowy Gliwice Kuźnica

Wodny[edytuj]

Przez dzielnicę przepływa Kanał Gliwicki, dzięki któremu Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy ma połączenie z zespołem portowym SzczecinŚwinoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. BiP Urząd Miejski w Gliwicach
  2. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896
  3. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 81.
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  6. Wyniki plebiscytu (niem.). [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-10)].
  7. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  8. Rada Ministrów: Dziennik Ustaw Nr 21. [dostęp 2013-10-07].
  9. HALA (pol.). gtk.gliwice.pl. [dostęp 2015-07-25].

Linki zewnętrzne[edytuj]