Łabiszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łabiszyn
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek w Łabiszynie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

żniński

Gmina

Łabiszyn

Prawa miejskie

1369

Burmistrz

Jacek Idzi Kaczmarek

Powierzchnia

2,89 km²

Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość


4469[1]
1546,4 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 52

Kod pocztowy

89-210

Tablice rejestracyjne

CZN

Położenie na mapie gminy Łabiszyn
Mapa konturowa gminy Łabiszyn, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łabiszyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Łabiszyn”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Łabiszyn”
Położenie na mapie powiatu żnińskiego
Mapa konturowa powiatu żnińskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Łabiszyn”
Ziemia52°57′11″N 17°55′10″E/52,953056 17,919444
TERC (TERYT)

0419044

SIMC

0929405

Urząd miejski
pl. 1000-lecia 1
89-210 Łabiszyn
Strona internetowa
BIP
Ratusz w Łabiszynie
Noteć w Łabiszynie

Łabiszyn (niem. Labischin) – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie żnińskim, w północno-wschodniej części Pojezierza Gnieźnieńskiego, będącego subregionem Pojezierza Wielkopolskiego; oraz w regionie Pałuki. Przez miasto przypływa rzeka Noteć, która poprzez Kanał Bydgoski łączy się z Brdą. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Łabiszyn.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1369 roku położone było w XVI wieku w województwie kaliskim[2]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 4469 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geomorfologicznym Łabiszyn zlokalizowany jest na obszarze piasków rzecznych i tarasów akumulacyjnych doliny Noteci. Powierzchnia terenu przedstawia równinę o rzędnych 70–75 m n.p.m. Na wschód i zachód od Łabiszyna, poza obrębem doliny, występują wzgórza moreny czołowej. Ogółem powierzchnia miasta i gminy wynosi 16 692 ha, w tym powierzchnia miasta 291 ha, a 150 ha to użytki rolne.

Miasto umownie podzielono na Stare Miasto, z większością zabytków architektonicznych, oraz tzw. „nowe osiedle”, na którym znajduje się budownictwo wielorodzinne 5-kondygnacyjne i jednorodzinne z towarzyszącą infrastrukturą.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Według Romualda Gumińskiego (podział na strefy rolniczo-klimatyczne) rejon gminy Łabiszyn przynależy do dzielnicy środkowej. Charakteryzuje się ona najniższymi w Polsce opadami atmosferycznymi (poniżej 500 mm rocznie). Inne dane charakterystyczne klimatu przedstawiają się następująco:

  • liczba dni mroźnych – 30-50
  • liczba dni z przymrozkami – 100-110
  • czas trwania pokrywy śnieżnej 30-60 dni
  • okres wegetacyjny roślin – 210-220 dni
  • dominujące kierunki wiatrów – zachodnie i południowo-zachodnie.
  • najniższe średnie wilgotności (maj) – 50-70%, najwyższe wilgotności (grudzień-listopad) 85-90%
  • średnia roczna temperatura – 7,50 °C (max średnia temp. lipca 17,50 °C, min. średnia temp. lutego –3,10 °C

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Łabiszynie pojawiła się w dokumencie z 1247 roku, w którym wspomniany jest Dezydery z Łabiszyna, przypuszczalnie właściciel osady. XIII-wieczny gród prawdopodobnie odgrywał istotną rolę, o czym świadczy wzniesienie w nim trójnawowej późnoromańskiej ceglanej bazyliki pw. św. Mikołaja[3].

W 1367 roku wojewoda brzeskokujawski Wojciech z Kościelca zbudował zamek na wyspie w rozgałęzieniu Noteci. Pierwszy dokument mówiący o funkcjonującym tu mieście pochodzi z 1369 roku[3].

Przez Łabiszyn 2 listopada 1410 r. przejeżdżał król Władysław Jagiełło, jadąc z Inowrocławia do Szubina po zwycięskiej bitwie pod Koronowem. Tutaj zatrzymał się na nocleg z 2 na 3 listopada. Według tradycji Jagiełło zasadził na Wzgórzu Łabiszyńskim dwa dęby, z których jeden zachował się do dzisiaj[3]. Obwód dębu wynosi 5 metrów i 35 centymetrów. W czasie wojny trzynastoletniej Łabiszyn wystawił w 1458 roku 4 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[4].

W XVI wieku właścicielem Łabiszyna był Janusz Latalski, a następnie jego syn starosta człuchowski Stanisław Latalski herbu Prawdzic (zm. 1598 r.). W 1597 roku wybudował on w mieście zbór drewniany dla wyznawców kalwinizmu. Już po śmierci budowniczego zboru w 1598 roku, kalwini opuścili świątynię w Łabiszynie. Zbór w 1627 roku zmieniony został na kościół katolicki pod wezwaniem św. Tomasza, gdy właściciel klucza łabiszyńskiego, wojewoda kaliski i starosta inowrocławski Jan Opaliński sprowadził tu reformatów[3].

Podczas potopu szwedzkiego, przez miasto dwukrotnie przeszły wojska szwedzkie, Właścicielem miasta był wówczas Krzysztof Gembicki. W 1678 roku kasztelan Paweł Gembicki potwierdził prawa miejskie dla Łabiszyna. W XVII i XVIII wieku miasto niszczyły pożary (m.in. 1687, 1720 i 1761 roku). W 1763 roku miasto kupił Franciszek Skórzewski, sprowadził on osadników z Niemiec, dla których utworzono tzw. Nowe Miasto na lewym brzegu Noteci. Po I rozbiorze Polski miasto znalazło się w granicach Prus[3].

W dniu 30 września 1794 r., w czasie powstania kościuszkowskiego, pod Łabiszynem wojska generała Henryka Dąbrowskiego pokonały wojska pruskie[3].

W lipcu 1863 roku w Łabiszynie został pochowany Kazimierz Mielęcki, po jego pogrzebie ok. 10 tys. osób wzięło udział w manifestacji patriotycznej[3].

W początku XX w. powstała w mieście ciśnieniowa wieża wodna, zbudowana dla potrzeb nigdy nie wybudowanej linii kolejowej. Wieżę rozebrano w 1962 roku[5].

Mieszkańcy miasta odegrali ważną rolę w powstaniu wielkopolskim. Łabiszyńscy powstańcy w 1919 roku toczyli w długie i krwawe walki, nazywane bitwą o Łabiszyn, ostatecznie odnosząc decydujące zwycięstwo.

W latach 1940–1945 Niemcy nadali miastu okupacyjną nazwę Lüderitz (na pamiątkę niemieckiego kupca Franza Lüderitza).

Współcześnie miasto odgrywa rolę lokalnego centrum produkcyjnego z przemysłem chemicznym, spożywczym, elektronicznym i meblowym.

Historia przynależności administracyjnej[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Łabiszyna w 2014 roku[6].


Piramida wieku Labiszyn.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Łabiszyn
Pomnik Juliana Gerpe
Uliczka w Łabiszynie
Kamienica "Pod Pannami" z 1903
Szachulcowy spichlerz


Związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościoły w Łabiszynie


Sport[edytuj | edytuj kod]

W Łabiszynie istnieje Miejski Ludowy Klub Sportowy „Noteć”. Założony został 20 lipca 1974 roku. Początkowo istniał pod nazwą Klub Sportowy „Stomil” Łabiszyn. Inicjatywę wówczas wspierał kierownik Zakładu Ryszard Jurkowski oraz urzędujący naczelnik gminy Bronisław Szulgo. Prezesem został Czesław Łukaszczyk. W tym kształcie klub istniał 14 lat. Od 26 września 1988 zmieniono nazwę klubu na Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy „Noteć”, a następnie 29.04.1995 roku jeszcze poprawiono na Miejsko Ludowy Klub Sportowy „Noteć” w Łabiszynie. W sezonie 2009/2010 „Noteć” awansowała z V ligi II grupy kujawsko-pomorskiej do IV ligi województwa kujawsko-pomorskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-16].
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 179.
  3. a b c d e f g Ryszard Nowicki. Łabiszyński gród. „Pomorze i Kujawy”. 2 (15), s. 4-8, maj 2001. ISSN 1507-1960. (pol.). 
  4. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  5. Zbigniew Zwierzykowski, Łabiszyn na dawnych pocztówkach, 2015, Wydawnictwo Dominika Księskiego Wulkan, ISBN 978-83-930342-7-7
  6. Łabiszyn w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ignacy Polkowski, Historya Majętności Łabiszyńskiej od roku 1376-1876, Poznań 1876
  • Jan Tomaszewski, Walki o Noteć (Rok 1918), Poznań 1930

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Plac Tysiąclecia - rynek w Łabiszynie. Widok na pierzeję wschodnią.
Plac Tysiąclecia - rynek w Łabiszynie. Widok na pierzeję wschodnią.