Łagiewniki (Bytom)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Bytomia Łagiewniki
dzielnica Bytomia
Ilustracja
Zabudowania przy ulicy św. Cyryla i Metodego w 2018 roku
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Bytom
Data założenia przed 1255
W granicach Bytomia 1951
Powierzchnia 4,64[1] km²
Populacja (2010)
• liczba ludności

8 762[2]
• gęstość 1888 os./km²
Nr kierunkowy 032
Kod pocztowy 41-909
Położenie na mapie Bytomia
Położenie na mapie
50°19′38″N 18°55′52″E/50,327222 18,931111
Portal Portal Polska

Łagiewniki (niem. Hohenlinde) – dzielnica Bytomia, sąsiadująca z Chorzowem i Świętochłowicami oraz bytomskimi dzielnicami Rozbark, Szombierki i Śródmieściem. Do 1951 roku siedziba gminy Łagiewniki, należącej do powiatu bytomskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dzielnicy ma metrykę średniowieczną. Dawniej była osobną wsią, która w XIX wieku w wyniku procesów urbanizacyjnych została wchłonięta przez miasto Bytom. Notowana w dokumentach z XIII wieku: Legewnicz (1254), a także później Lagebniky (1532), Lagiewniki (1659), Lagiewnik (1783), Lagiewnitz, Ober u. Mittel (1845), Łagiewniki (1920). W okresie międzywojennym stosowana była również efemeryczna i ahistoryczna niemiecka nazwa Hohenlinde wcześniej Niemcy stosowali zniemczoną nazwę Lagiewnitz[3].

Nazwa Łagiewniki pochodzi od łagiewnika mieszkańca wsi służebnej, która zajmowała się dawniej wyrobem łagwi - naczyń służących do transportowania, przechowywania oraz picia różnych napojów. Były to naczynia klepkowe tworzone z drewna, określenie łagiewnik jest średniowiecznym określeniem bednarza, który obecnie wykonuje tą metodą beczki. W średniowieczu produkowano z klepek także inne pojemniki np. wiadra, a nawet naczynia takie jak kubki, misy czy talerze. Według historyków łagiewnicy zajmowali się również wytwarzaniem oraz dostarczaniem napojów na dwory królewskie lub książęce. Warzyli piwo oraz sycili miód prawdopodobnie będąc także słodownikami, piwowarami lub miodowarami. Istnieje w Polsce wiele innych lokalizacji lub miejscowości noszących tą historyczną nazwę - Łagiewniki[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Historia Bytomia.
Nazwa Łagiewniki na mapie z 1792 r.
Dom z wapienia w zespole dawnego folwarku (wpisany do rejestru zabytków w 2011 roku, wykreślony) w Łagiewnikach w 2016 roku, wyburzony w 2017 roku
Kościół parafialny w 2017 roku
Zabytkowa remiza strażacka w 2017 roku

Pierwsza zachowana wzmianka o Łagiewnikach pojawiła się w akcie lokacyjnym miasta Bytomia z 1254 roku[5][6]. Na początku swojego istnienia były bardziej rozległe, jednak w 1532 roku zostały podzielone na trzy osobne wsie, Łagiewniki Górne, Średnie (obecnie okolica ul. Nomiarki w Chorzowie[7])i Dolne.

W 1790 Salomon Isaac odkrywa złoża węgla kamiennego, a już 1791 roku na terenie Łagiewnik Dolnych powstała kopalnia Prinz Karl von Hessen oraz kolejno w latach 1798 i 1809 huta Königshütte oraz w latach 1807 - 1810 huta cynku Lydognia. Dodatkowo na terenach przyprzemysłowych utworzono osiedle Königshütte. W 1868 roku Königshütte uzyskało prawa miejskie na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I. W tym czasie na jej terenie znajdowały się dwie szkoły, poczta, szpital, kościół ewangelicki Elżbiety oraz kościół św. Barbary[6].

W 1822 roku uruchomiono kopalnię Florentine (od 1936 roku „Łagiewniki”), a następnie w 1826 roku hutę cynku Marienwunsch, zlikwidowaną w 1870. W latach 1831-1832 w wyniku epidemii cholery zmarło wielu mieszkańców Łagiewnik[8]. Rozwój przemysłu ciężkiego wpłynął znacząco na rozbudowę osady, co potwierdza statystyka liczby mieszkańców[9]:

rok liczba mieszkańców
1783 211
1817 359
1825 431
1884 5681
1910 10853


W 1857 Hubert von Tiele-Winckler otworzył hutę Hubertus, znaną następnie jako Huta „Zygmunt”, obecnie jest już zlikwidowana. W 1860 rozpoczęła działalność Spółka Wapienna - Lagiewniker Kalk-Societät, firma ta zawarła z miastem wieloletni kontrakt na wydobycie wapienia[10]. Kamień z tego złoża posłużył m.in. przy budowie Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu oraz jednego z kościołów ewangelickich w Bytomiu[11]. Pierwszy budynek szkoły w Łagiewnikach po odłączeniu się Królewskiej Huty wybudowano w 1874 roku. Pięć lat później szkołę przeniesiono do nowego budynku, a stary przekształcono na kaplicę. W 1910 roku, a następnie w 1912 roku powstały dwie kolejne szkoły, a w latach 1895-1896/96 staraniami ks. Norberta Bonczyka wybudowano neoromański kościół św. Jana Nepomucena według projektu Paula Jackischa[12].

W 1904 roku Łagiewniki Górne oraz Średnie zostały połączone[13] w gminę Hohenlinde z siedzibą wybudowaną w 1910 roku[6]. W międzyczasie, w 1908 roku, założony został park „Zieleniec”. 14 marca 1919 roku w Łagiewnikach zawiązało się gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Śląsku, które w 1920 roku liczyło 154 członków[14].

Podczas plebiscytu 58% mieszkańców opowiedziało się za Polską, a po podziale Górnego Śląska gmina została dołączona do Polski, do powiatu świętochłowickiego, a po jego zniesieniu 1 kwietnia 1939 roku gminę włączono do powiatu katowickiego[15].

1 kwietnia 1951 roku gmina została zniesiona a jej obszar włączony do Bytomia[16].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Łagiewnikach działa od 1919 roku klub piłkarski ŁKS Łagiewniki grający w sezonie 2008/09 w klasie B, w grupie Bytom[17], natomiast od sezonu 2012/13 występuje w Lidze Okręgowej. W latach 80. w drużynie grał m.in. Michał Probierz, Ryszard Gilge (Nowakowski), Robert Wobnic, Krzysztof Mosz. Stadion klubowy mieści się przy ul. Krzyżowej 3 i mieści 3000 osób. Najpopularniejszym klubem sportowym wśród mieszkańców dzielnicy, jest Ruch Chorzów. To jedyna dzielnica Bytomia w której nie dominują fani Polonii Bytom[potrzebny przypis].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kwatera Wojenna 1914-18, 1939-45
Monolitowy kamienny krzyż przy ulicy św. Cyryla i Metodego

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Na granicy Łagiewnik ze Świętochłowicami (dokładnie z dzielnicą Chropaczów) znajduje się trójkąt torowy, wykorzystywany przez linie tramwajowe nr 7 i 17 oraz przystanki autobusowe dla linii 102, 127, 201, 227 i 830N[19]). Ulica Świętochłowicka w Bytomiu łączy się z ulicą Bytomską w Świętochłowicach i prowadzi do Drogowej Trasy Średnicowej.

Ludzie urodzeni w Łagiewnikach[edytuj | edytuj kod]

W Łagiewnikach urodzili się m.in.:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michał Brzezinka, Wojciech Brol: Prognoza oddziaływania na środowisko projektu strategii rozwoju miasta Bytom 2020+. Bytom: 2014-07, s. 49.
  2. i-BIIP - Internetowy Serwis Bytomskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennych. [dostęp 2011-06-02].
  3. Rymut 2013 ↓, s. 261.
  4. Rymut 2013 ↓, s. 260-263.
  5. Panic 1991 ↓, s. 13.
  6. a b c Edward Wieczorek: Bytom i okolice. Bytom: OSiR, 1997, s. 69-72. ISBN 83-86293-15-2.
  7. Początki górnictwa węgla kamiennego na Górnym Śląsku. W: Józef Piernikarczyk: Historja górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku. T. II. Katowice: Śląski Związek Akademicki, 1936, s. 39.
  8. Witecka 1985 ↓, s. 30-31.
  9. Witecka 1985 ↓, s. 31.
  10. Witecka 1985 ↓, s. 30.
  11. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej. T. 1. Zaklad Narodowy Im. Ossolińskich, 1972, s. 127.
  12. H. Z. Łabęccy: Kościoły i kaplice Bytomia. Bytom: UM Bytom, 1992, s. 70, seria: Bytom wczoraj i dziś.
  13. Małgorzata Kaganiec: Pieczęcie gminne dzielnic dzisiejszego Bytomia. W: Z dziejów dzielnic Bytomia. Jan Drabina (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 1991, s. 46, seria: Magazyn Bytomski tom VIII.
  14. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 562, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” - dzielnica Śląska”.
  15. Dz. U. Śl. z 1939 r. Nr 6, poz. 15
  16. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147
  17. Skarb – ŁKS Łagiewniki (pol.). 90minut.pl. [dostęp 2009-06-14].
  18. www.fortyfikacja.pl: Punkt oporu „Łagiewniki”. [dostęp 2011-06-06].
  19. Kursy dla przystanku Łagiewniki Targowisko (pol.). kzkgop.pl. [dostęp 2017-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. VI, L-Ma. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 2013, s. 260-261. ISBN 978-83-64007-04-0.
  • Idzi Panic: Wczesnośredniowieczne osadnictwo w kasztelanii bytomskiej. W: Z dziejów dzielnic Bytomia. Jan Drabina (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 1991, seria: Magazyn Bytomski tom VIII.
  • Helena Witecka: Kopalnia Węgla Kamiennego Rozbark: Zarys dziejów 1824-1984. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1985. ISBN 83-7008-004-9.