Łankiejmy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łankiejmy
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

kętrzyński

Gmina

Korsze

Sołectwo

Łankiejmy

Liczba ludności (2011)

541[1]

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

11-430[2]

Tablice rejestracyjne

NKE

SIMC

0478807

Położenie na mapie gminy Korsze
Mapa konturowa gminy Korsze, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Łankiejmy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Łankiejmy”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Łankiejmy”
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa konturowa powiatu kętrzyńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Łankiejmy”
Ziemia54°09′00″N 21°04′20″E/54,150000 21,072222
24 czerwca 2017 odsłonięta została pamiątkowa tablica z okazji 650-lecia powstania miejscowości

Łankiejmy (niem. Langheim[3]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Korsze.

W latach 1954-1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Łankiejmy, po jej zniesieniu w gromadzie Korsze II. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wieś jest siedzibą sołectwa, w skład którego oprócz Łankiejm wchodzą jeszcze: Dłużec Mały, Dzierżążnik, Gnojewo, Kowalewo Duże i Kowalewo Małe[4]. Jest tutaj ośmioklasowa szkoła podstawowa z oddziałem przedszkolnym oraz filia biblioteczna Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Łankiejmy[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0478813 Dzierżążnik część wsi

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w zachodniej części gminy Korsze. Pod względem historycznym miejscowość leży w Prusach Dolnych, na obszarze dawnej pruskiej Barcji. Pod względem fizycznogeograficznym właściwa wieś wraz z przysiółkiem Dzierżążnik jest położona na Nizinie Sępopolskiej[7]. Ukształtowanie powierzchni wsi i okolic jest pagórkowate. Przez wieś przepływa rzeka Sajna, dopływ Gubra.

W kierunku południowo-wschodnim od wsi rozciąga się na bagnistym terenie Łankiejmski Las (niem. Langheimer Forst)[8].

Od północnego zachodu ku południowemu wschodowi przez teren wsi przebiega droga wojewódzka 592, łącząca Bartoszyce z Kętrzynem. Do Bartoszyc jest stąd 21 km, a do Kętrzyna - 23 km. W Łankiejmach znajduje się także stacja kolejowa, położona przy linii kolejowej nr 353 Poznań WschódSkandawa.

Zobacz też:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi wywodzi się z języka pruskiego, w którym lanka znaczy łąka, a kaym – wieś, dwór.

Na terenie Łankiejm pierwotnie było zapewne grodzisko staropruskie. W latach 1325-1326 zakon krzyżacki wybudował drewniano-ziemną strażnicę puszczańską, którą około 1350 r. przekształcono w murowany zamek. Było to jedno z ogniw w łańcuchu twierdz rozmieszczonych na linii rzeki Sajny – od Reszla na południu, po zamek komturski w Sątocznie, na północnym krańcu tego łańcucha[9].

23 maja 1367 w Sątocznie wielki mistrz zakonu krzyżackiego Winrich von Kniprode wydał akt lokacyjny na prawie chełmińskim dotyczący ziemi „w obrębie Sajny i koło Spand”. W dokumencie tym nadał jako dziedziczne lenno 74 włók ziemi rycerzowi pruskiemu Hansowi Straupemu oraz jego bratu i bratankom. Hans Straupe założył na nadanych posiadłościach wsie Łankiejmy i Suśnik[10][11].

Po zakończeniu wojny trzynastoletniej (1454-1466) wieś Łankiejmy wraz z zamkiem w zamian za zaległy żołd otrzymał w lenno ród rycerski Truchsess von Wetzhausen. Pierwszym jego przedstawicielem, który osiedlił się w Łankiejmach, był Cuntz Truchsess von Wetzhausen (1479-1533) pochodzący z frankofońskiego Dachsbach[12]. Wieś pozostawała we władaniu tej rodziny do końca XVII w. Przeszła ona następnie w posiadanie arystokratycznego rodu von der Groeben. Potomek rodu w roku 1772 urządził w Łankiejmach ośrodek dla niezamożnych członków rodziny. Z tego też okresu pochodzą tarcze zegarowe umieszczone na czterech stronach wieży kościelnej[13] (do czasów współczesnych zachowała się jedna).

Po II wojnie światowej Łankiejmy znalazły się w granicach Polski, a niemieccy mieszkańcy wsi ewakuowali się lub zostali przymusowo wysiedleni do Niemiec. Ich miejsce zajęli polscy osadnicy. Od 1954 roku Łankiejmy stanowiły siedzibę gromady. Pierwszym przewodniczącym Prezydium GRN był Antoni Wełpa, a od roku 1958 - Teofil Dach. 1 stycznia 1960 roku w wyniku korekt w podziale administracyjnym gromadę tę zniesiono[13].

W roku 1970 były tu ośmioklasowa szkoła podstawowa, przedszkole na 30 dzieci, punkt medyczny. W 1973 roku do sołectwa Łankiejmy, gmina Korsze, należało pięć miejscowości: Gnojewo, Kowalewo Duże, Kowalewo Małe, Łankiejmy, Spręgliny.

1 lipca 1974 roku w Łankiejmach na obszarze 5091 ha utworzono Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej o charakterze uniwersalnym, wchodzące w skład Kętrzyńskiego Zjednoczenia Rolniczo-Przemysłowego[13].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Łankiejmach

Kościół parafialny, pw. św. Jana Chrzciciela, w stylu gotyckim z cegły i kamienia wybudowano w latach 1375–1400. Wieżę wybudowano na przełomie XV–XVI wieku. Od reformacji do II wojny światowej użytkownikami świątyni byli ewangelicy. Pierwszym pastorem zaś był Jan Wagner (1554-1567). Od roku 1528 filią kościoła w Łankiejmach była świątynia w Gudnikach. Do parafii należały Gudniki i Sarkajmy.

Dnia 17 stycznia 1818 (wg innego źródła w 1817[14]) wielka wichura zniszczyła zadaszenie, wschodni szczyt oraz wieżę, którą odbudowano od drugiej kondygnacji w roku 1819. Kolejny raz kościół odnowiono w 1911, odbudowano wówczas schodkowe szczyty dekorowane ażurowymi blendami i sercami[15].

Kościół murowany z cegły i kamienia polnego, orientowany, salowy, na planie prostokąta, bez prezbiterium. Od strony zachodniej gotycka wieża. Ołtarz główny (1682 r.), ambona (1687 r., odnowiona 1864 r.[16]), krucyfiks (1515 r.), organy (1882 r.), ławy (XVII w.), tablica z nazwiskami poległych w czasie wojny. W południowej kruchcie znajdowało się pięć płyt nagrobnych. Na czterech z nich są przedstawione naturalnej wielkości postaci zmarłych członków rodu Truchsess von Wetzhausen, do którego do XVII wieku należała wieś. Epitafia w 1997 r. przeniesione zostały do lapidarium w Kętrzynie. Lapidarium to znajduje się przy zachodniej ścianie bazyliki kolegiackiej św. Jerzego w Kętrzynie.

Zobacz też:

Pałac[edytuj | edytuj kod]

Pałac łankiejmski ok. 1860 r.

W starym parku zachowały się ruiny pałacu klasycystycznego, budowanego w latach 1798–1805 r. według projektu Davida Gilly[9]. Zdobił go olbrzymi portal z kolumnami. Pałac został w 1945 r. zbombardowany przez lotnictwo sowieckie[11]. Ruiny pałacu rozebrano w latach 70. XX w. Zachowały się zabudowania gospodarcze i pozostałości parku.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1785 roku Łankiejmy miały 22 domy, w 1817 roku 24 domy. Mieszkańcy: w roku 1817 – 181 osób, w 1939 – 733, w 1970 – 448, w 2004 – 505, w czerwcu 2017 – 462.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Zachodnia i północna część wsi jest objęta ochroną w ramach Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Guber[17], który obejmuje nie tylko obszar Gubra, ale także dolinę Sajny.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Łankiejmy w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2019-11-13] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 686 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  4. Obwieszczenie NR 1/2017 Rady Miejskiej w Korszach z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Statutu Gminy Korsze (pol.). 4 stycznia 2018. [dostęp 2022-04-30].
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: geoserwis mapy (pol.). [dostęp 2022-06-12].
  8. Jan Oryńczak: Środowisko geograficzne. W: Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic. Olsztyn: Pojezierze, 1978, s. 32, seria: Z dziejów miasta i powiatu.
  9. a b Jerzy Sikorski, Historia miejscowości na obszarze gminy Korsze. [dostęp 2022-05-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-18)].
  10. Rafał Kociński: Kościół w Łankiejmach świadectwem ewangelickiej i katolickiej tradycji artystycznej. Olsztyn: Rafał Kociński, Dariusz Sonak, s. 14 i 103-104. ISBN 978-83-934719-3-5.
  11. a b Tadeusz Korowaj: Dzieje Miasta i Gminy Korsze. Przewodnik historyczny (pol.). W: Dzieje Miasta i Gminy Korsze. Przewodnik historyczny [on-line]. Starostwo Powiatowe w Kętrzynie, 2007. s. 104-111. [dostęp 2022-05-29].
  12. Rafał Kociński, op.cit., s. 14.
  13. a b c Tadeusz Swat: Historia regionu. W: Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic. Olsztyn: Pojezierze, 1978, s. 203-204, seria: Z dziejów miasta i powiatu.
  14. Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia. Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999,
  15. Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A., Warszawa 2004, ISBN 83-7200-631-8 s. 192.
  16. Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński, Warmia Mazury. Przewodnik, Agencja TD, Białystok 1996, ISBN 83-902165-0-7, s. 122.
  17. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: geoserwis mapy (pol.). [dostęp 2022-05-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Kociński: Kościół w Łankiejmach świadectwem ewangelickiej i katolickiej tradycji artystycznej. Olsztyn: Rafał Kociński, Dariusz Sonak. ISBN 978-83-934719-3-5.
  • Tadeusz Korowaj: Dzieje Miasta i Gminy Korsze. Przewodnik historyczny (pol.). W: Dzieje Miasta i Gminy Korsze. Przewodnik historyczny [on-line]. Starostwo Powiatowe w Kętrzynie, 2007. [dostęp 2022-05-29].
  • Zofia Licharewa, Kętrzyn. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1962, s. 98.
  • Jerzy Sikorski, Historia miejscowości na obszarze gminy Korsze. [dostęp 2022-05-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-18)].
  • Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic. Olsztyn: Pojezierze, 1978, seria: Z dziejów miasta i powiatu..
  • Mieczysław Wieliczko, Janina Bosko, Bronisław Magdziarz, Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia, Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, ISBN 83-86926-07-4, OCLC 831022259.