Ławica (Poznań)

Ławica

jednostka pomocnicza
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
Powierzchnia	13,94 km²
Populacja (2010) • liczba ludności	6312
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Tablice rejestracyjne	PO
SIMC	1008021
Położenie na mapie
52°24′33″N 16°49′21″E
Strona internetowa

Stara część (centrum) Ławicy - skrzyżowanie ul. Złotowskiej i Ławica

Nowa część Ławicy - ul. Złotowska w pobliżu Owczej i Perzyckiej

Kościół pw. Objawienia Pańskiego – Poznań Ławica, ul. Miastkowska

Lotnisko Poznań-Ławica i osiedle Ławica sfotografowane przez satelitę rozpoznawczego, 23 sierpnia 1965 r.

Ławica – osiedle administracyjne Poznania, znajdujące się w zachodniej części miasta. Zlokalizowany jest tutaj Port lotniczy Poznań-Ławica oraz samochodowy Tor Poznań; osiedle obejmuje część Edwardowa.

Nazwa

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1400 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Lauicza”. W 1405 „Lawicza”, 1469 (wg zachowanej kopii z 1653) „Lawica”, 1473 (wg zachowanej kopii z 1772) „Ławica”, 1473 „Lawycza”, 1495 „Lawycze”, 1496 „Lawicze”, 1510 „Lauica”, 1580 „Ławica” .

Nazwa wsi pochodzi od apelatywu „ławica” oznaczającego „wydłużoną mieliznę, bród, wał piasku w wodzie” tutaj w znaczeniu „wydma piaszczysta, piaszczysty grunt”. Nazwa ma związek z położeniem dawnej osady na piaszczystych gruntach. W okolicy miejscowości płynie także rzeka Ławica. W przeszłości wśród ludu stosowana była także gwarowa nazwa „uavica”, „-icy”, „uavicki” .

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów, w XIX i pierwszej połowie XX wieku, pruska administracja zaboru pruskiego używała także nazwy niemieckiej. W czasach zaborów miejscowość nosiła niemiecką nazwę Steineck.

Historia

Obecna część miasta Poznań o nazwie Ławica była w średniowieczu osobną wsią leżącą 5 kilometrów na północny zachód od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez miasto. Jako osobna miejscowość istniała co najmniej od początku XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Przez wieki była wsią dworską, należącą do gminy Żabikowo. Składała się wówczas z Ławicy-Dworu i Ławicy-Gminy. Część dworska położona była w okolicy dzisiejszego Przedszkola nr 36 im. M. Kownackiej, które stoi na miejscu szachulcowego dworu (rozebranego na przełomie lat 70. i 80. XX w.; również zabudowania byłego folwarku zostały rozebrane w latach 2000−2002). Ławica-Gmina rozciągała się natomiast wzdłuż obecnej ul. Złotowskiej oraz ul. Ławica. Do dzisiaj niektóre ocalałe budynki gospodarskie (np. stodoła obok Szkoły Podstawowej nr 58) przypominają tamte czasy.

Wieś była początkowo królewszczyzną czyli własnością królów polskich należącą do Zamku Królewskiego w Poznaniu i zarządzana była w imieniu króla przez starostów poznańskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1475 odnotowana została w starostwie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1510 należała do parafii Skórzewo.

Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z 1400 i wymienia Przecława Słotę burgrabiego poznańskiego, który w imieniu Macieja kmiecia ze wsi królewskiej Ławica toczył proces sądowy Poznania o konia wartości dwóch grzywien ze Stanisławem z Palędzia. Kolejny zapis z 1405 ponownie dotyczy sprawy sądowej o zabrane konie. Burgrabia poznański Piotr Kliza zwany też Pietraszem był sporze z Mścigniewem z Mieścisk o 3 konie zabrane kmieciom królewskim z Ławicy.

W 1435 odnotowany został mieszczanin poznański Łazarz z Ławicy. W latach 1495-1506 notowany w źródłach był pracownik Stanisław Ławicki, który od nazwy wsi nosił odmiejscowe nazwisko .

W 1473 komisarze królewscy rozgraniczyli Ławicę wieś królewską, a także wsie: opuszczoną Ławiczkę Skórzewską i Junikowo (obecnie dzielnica Poznania), a wtedy wieś należącą do kapituły poznańskiej. W czasie ustalania granic usypano 30-31 kopców, rozpoczynając od kopca narożnego tych trzech wsi aż do drogi wielkiej biegnącej z Poznania do Międzyrzecza. W 1500 koło wsi królewskiej Ławica leżał folwark wsi Junikowo. W 1531 w kierunku Ławicy leżało pole wsi Górczyn (obecna dzielnica Poznania). W 1531 Ławica graniczyła z wsiami Junikowo, Plewiska, Skórzewo, Górczyn i Rudnicze. W latach 1564–1565 przy wsi Ławica odnotowano dwa gaiki brzozowe.

W 1476 (wg wizytacji z lat 1660-1663) dziesięciny ze wsi królewskiej Ławica stanowiły uposażenie kolegium penitencjarzy katedry poznańskiej. W 1510 pleban ze Skórzewa otrzymywał meszne z 12 łanów osiadłych w Ławicy. Pleban miał także jedno pole z folwarkiem zwanym Poświętne, który być może można identyfikować z Ławiczką Skórzewską.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1475 Ławica odnotowana została w wykazie zaległości podatkowych. W 1510 w Ławicy wsi starosty generalnego poznańskiego Łukasza III Górki było 12 łanów osiadłych, a dwa łany opuszczone leżały nie uprawiane. W latach 1564–1565 wieś Ławica, która należała do zamku poznańskiego, miała 12 kmieci osiadłych na 11 śladach. Z każdego śladu osiadłego kmiecie płacili czynsz na św. Marcina po 24 grosze oraz w naturze: dwie kury, 30 jaj oraz pracowali trzy dni w tygodniu. Do folwarku należały dwa ogrody, z których dawano żywność do zamku poznańskiego. Odnotowano, że w folwarku nie było bydła, bo zostało wygnane po śmierci Janusza z Kościelca wojewody sierackiego w latach 1553-1564 oraz starosty generalnego Wielkopolski w latach 1552-1564. Później bydło już było w folwarku i odnotowano 38 sztuk bydła rogatego, owiec 165, świń 38 oraz 74 sztuki gęsi. W 1565 w folwarku ławickim odnotowano dworek z jedną izbą, komorą oraz sienią, stajnię na 4 konie, dwie niewielkie stodoły, oborę, trzy szopy, owczarnię oraz trzy chlewy. Nie odnotowano czeladzi, ponieważ bydło i kury zabrano po śmierci starosty i dwór stał wówczas pusty.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W roku 1902 na linii kolejowej Poznań-Szczecin została wybudowana stacja Poznań-Ławica (obecnie Poznań Wola). W roku 1913 założono na terenie łąk wsi Ławica lotnisko, które jest najstarszym obecnie czynnym portem lotniczym w Polsce. Miało ono być bazą dla samolotów strzegących całej wschodniej części ówczesnych Niemiec. 6 stycznia 1919 r. lotnisko zostało zdobyte przez powstańców wielkopolskich wraz ze sprzętem o wartości 200 mln ówczesnych marek niemieckich. Przejęte zostało 26 sprawnych samolotów oraz ok. 400 rozmontowanych (z tego ok. 100 nadawało się do kasacji, a większość została później skompletowana i weszła w skład polskiego lotnictwa wojskowego). W 1921 r. powstało tu pierwsze w Polsce przedsiębiorstwo lotnicze dla przewozów pasażerskich – Aerotarg, a w 1925 r. otwarto lotnisko cywilne oraz połączono Ławicę z centrum Poznania linią autobusową (autobusy kursowały od północnej strony lotniska - na obecną Wolę i to nieregularnie). W latach 20. w Ławicy działał także tor wyścigów konnych.

Od roku 1940 Ławica należy do miasta Poznania, choć do lat 80. przypominała wieś. W 1944 roku z Ogrodów na obecną Wolę i dalej do Sytkowa poprowadzono linię trolejbusową, czynną do roku 1970. Bezpośrednio po wojnie kursował do Ławicy kryty plandeką samochód ciężarowy, w którym z obu stron skrzyni ładunkowej umocowano ławki dla pasażerów oraz schodki. Od roku 1947 istnieje linia autobusowa łącząca najpierw ul. Kraszewskiego, a obecnie Bałtyk z Ławicą (dawniej zawracał przy ul. Sławińskiej) – początkowa linia B, później 52, następnie 59, a obecnie 148.

Ławica przez wiele lat należała do parafii św. Marcina w Skórzewie, a od roku 1988 istnieje parafia pw. Objawienia Pańskiego (obecny kościół od 1995). Pamiątką po dawnych czasach są także kapliczki - przy ulicy Perzyckiej (między Złotowską a Głowicką) i przy skrzyżowaniu Złotowskiej i Owczej oraz krzyże przydrożne, np. na skrzyżowaniu Złotowskiej i Bukowskiej, Złotowskiej i Pozdawnickiej.

Od 1968 zaczęto po południowej stronie ulicy Bukowskiej stawiać budynki Osiedla Bajkowego, co rozpoczęło erę rozbudowy Ławicy w formie miejskiej, która trwa do dziś. W 1974 roku na skraju lotniska, częściowo wykorzystując nieużywany pas startowy, wybudowano tor wyścigów samochodowych i motocyklowych „Poznań”, będący w gestii Automobilklubu Wielkopolski. Na terenach toru i okolic odbywa się dwa razy w tygodniu giełda samochodowa. Od 1971 roku ulicą Złotowską zaczęła kursować linia autobusowa nr 108 do Skórzewa (później do Dopiewa), a od 1979 kursuje tędy linia 177. W 1984 odsłonięto przed budynkiem Portu Lotniczego obelisk ku czci powstańców wielkopolskich, którzy w 1919 zdobyli lotnisko. 17 lipca 1987 przekazano do użytku 70-miejscowy motel Ławica wraz z campingiem na 300 miejsc przy ul. Złotowskiej. Od roku 1997 na Ławicę zaczął też kursować autobus nocny N42 (obecnie nr 242). 16 października 2001 otwarto nowy terminal, mogący obsłużyć nawet milion pasażerów rocznie.

Obszar Ławicy w latach 1954–1990 należał do dwóch dzielnic Jeżyce oraz Grunwald.

W 1996 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta osiedle Ławica. Następnie w 2001 r. utworzono osiedle Edwardowo. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Ławica oraz Edwardowo w jedno osiedle Ławica.

Na Ławicy przetrwał i nadal jest kultywowany unikalny zwyczaj chodzenia przebierańców podczas lanego poniedziałku. Korowód tworzą przebierańcy – żandary.

Współczesność

Obecnie Ławica jest terenem intensywnego budownictwa jednorodzinnego, szczególnie we wschodniej części - na Wydmach i w pobliżu Osiedla Bajkowego. Atrakcyjność dzielnicy polega na położeniu blisko terenów zielonych (Lasek Marceliński) oraz dobrej komunikacji z Centrum. Na zachodzie dzielnicy - pomiędzy ulicami Bukowską i Złotowską oraz Strumieniem Junikowskim są ogromne tereny Pracowniczych Ogrodów Działkowych, największy tego typu kompleks w Poznaniu (kilka tysięcy działek). Przy ulicy Bukowskiej, na Marcelinie w roku 2005 otwarto największe wówczas w Poznaniu Centrum Handlowe "King Cross Marcelin".

Na terenie Ławicy działają parafie rzymskokatolickie:

• pod wezwaniem Objawienia Pańskiego - kościół znajduje się przy ul. Miastkowskiej,

• pod wezwaniem Zwiastowania Pańskiego - kościół znajduje się przy ul. Leśmiana 2A (Edwardowo).

Komunikacja

Osiedle obsługują autobusy miejskie MPK Poznań linii 148, 159 i 177, linia podmiejska 729 oraz linia nocna 222.

Zobacz też

• Ławica (ciek),
• cmentarz ewangelicki przy ul. Wichrowej w Poznaniu,
• Radar meteorologiczny w Wysogotowie – przy granicy Ławicy.

Bibliografia

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Ławica”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 15-16.
• WłodzimierzW. Łęcki WłodzimierzW., PiotrP. Maluśkiewicz PiotrP., Poznań od A do Z, Poznań: KAW, 1986, s. 78, ISBN 83-03-01260-6, OCLC 835895412 .
• Kazimierz Rymut: Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany, Tom XVI L-Ma, hasło „Ławica (1)”. Kraków: Polska Akademia Nauk Instytut Języka Polskiego, 2005, s. 286. ISBN 83-88866-26-5.
• Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2004, ISBN 83-87157-01-5
• Poznań plus 22 - atlas, Wydawnictwo Demart, Warszawa, 2008, ISBN 83-7427-206-6
• Poznań – atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008, ISBN 978-83-7445-018-8

Linki zewnętrzne

• Ławica, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .