Ławra Peczerska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ławra Pieczerska)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ławra Peczerska
Печерська лавра
Ławra Peczerska widziana znad Dniepru
Ławra Peczerska widziana znad Dniepru
Państwo  Ukraina
Miasto wydzielone  Kijów
Miejscowość COA of Kyiv Kurovskyi.svg Kijów
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego
Rodzaj klasztoru ławra
Eparchia kijowska
Archimandryta metropolita Kijowa i całej Ukrainy Onufry
Klauzura nie
Obiekty sakralne
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej
Cerkiew nadbramna Świętej Trójcy
Cerkiew Spaska
Fundator Antoni i Teodozjusz
Styl ruski, barok kozacki
Materiał budowlany kamień, cegła
Data budowy XI wiek
Położenie na mapie Kijowa
Mapa lokalizacyjna Kijowa
Ławra Peczerska
Ławra Peczerska
Położenie na mapie Kijowa i obwodu kijowskiego
Mapa lokalizacyjna Kijowa i obwodu kijowskiego
Ławra Peczerska
Ławra Peczerska
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Ławra Peczerska
Ławra Peczerska
Ziemia50°26′06″N 30°33′27″E/50,435000 30,557500

Ławra Peczerska[a] (ukr. Києво-Печерська лавра) – prawosławny klasztor w Kijowie, siedziba zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia świątyni sięga połowy XI wieku, kiedy do Kijowa przybyli fundatorzy ławry i inicjatorzy ruchu monastycznego na Rusi – mnisi Antoni i Teodozjusz. Pierwszy monaster powstał w 1051[2] na naddnieprzańskich stokach – w pieczarach (ukr. печера, peczera – jaskinia, pieczara), od których pochodzi nazwa klasztoru.

W XI wieku drugi igumen Teodozjusz wprowadził bizantyjską regułę studycką, która przewidywała życie we wspólnocie klasztornej i oddawanie się nieustannej modlitwie i pracy. Już w XII wieku klasztor był uważany za miejsce cudowne i oczyszczające z grzechów. Rozwijało się w nim również dziejopisarstwo[3]: powstała tu, między innymi, Powiest' wriemiennych lat („Powieść doroczna”), zwana również „Latopisem Nestora”, pierwsza kronika ruska. W 1539 w ławrze pochowano księcia wołyńskiego i starostę winnickiego Eliasza Ostrogskiego.

W 1603 sejm Rzeczypospolitej zwrócił dyzunitom klasztor (zarekwirowany wcześniej prawosławnym na rzecz unitów), gdzie zgodnie z tradycją jego archimandrytę miała wybierać szlachta kijowska i duchowieństwo. Przed 1642 metropolita Piotr Mohyła ufundował odbudowę w stylu barokowym zniszczonego soboru Zaśnięcia Matki Bożej (Uspieńskiego) oraz położonej nieco dalej na północ cerkwi św. Spasa na Berestowie[4]. Widoki klasztoru, które stworzył Abraham van Westerveld około 1651, wskazują, że poza murowanym soborem i cerkwią św. Spasa na Berestowie zabudowania klasztorne były jeszcze całkowicie drewniane. Obszerny opis ławry ogłosił w 1675 Jan Herbinius.

Klasztor został powiększony w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, kiedy to rozbudowano poszczególne zespoły sakralne. Zostały one wzniesione w stylu baroku kozackiego[5] (zwanego też barokiem ukraińskim[6]), który cechuje znaczna ilość wieżyczek, zdobnych ścian szczytowych i dekoracji, freski na ścianach zewnętrznych, przedstawiające z reguły postaci z historii kraju i Kościoła.

3 listopada 1941 wybuch zniszczył część soboru Zaśnięcia Matki Bożej. Według słowackiej kroniki filmowej eksplozja ta miała miejsce 20 minut po wizycie w ławrze prezydenta Słowacji Jozefa Tiso[7]. Do dziś trwają spory, kto był winny zniszczenia – radzieccy partyzanci, którzy zaatakowali kwaterujące tam wojska niemieckie, czy Niemcy.

W 1990 ławra Peczerska została zapisana wraz z soborem Mądrości Bożej (Sofijskim) na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości (w 1991) władze ukraińskie i niemieckie sfinansowały odbudowę świątyni. W 2000 metropolita Włodzimierz, zwierzchnik Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, ponownie ją konsekrował.

Obecnie zespół składa się z ławry dolnej i ławry górnej.

Ławra górna[edytuj | edytuj kod]

Nadbramna cerkiew Świętej Trójcy (Troicka) z XVII wieku

Teren górnej ławry znajduje się pod zarządem państwowym, a budynki w większości służą jako muzea i sale wystawowe. Wzniesione zostały tu:

Ławra dolna[edytuj | edytuj kod]

Teren dolnej ławry został przekazana w zarząd Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. Składa się z Bliskich Pieczar i Dalekich Pieczar.

Bliskie Pieczary[edytuj | edytuj kod]

W Bliskich Pieczarach znajdują się:

  • cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego (Chrestowozdwiżeńska) wybudowana w 1700, w której mieści się wejście do pieczar Antoniego
  • cerkiew Wszystkich Mnichów Peczerskich zbudowana w 1839
  • cerkiew Spotkania Pańskiego (Striteńska) z 1854 (cerkiew namiestnika Bliskich Pieczar)
  • cerkwie podziemne
    • cerkiew św. Antoniego
    • cerkiew Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni (Wwedeńska)
    • cerkiew św. Warłaama.

Plac prowadzący do Dalekich Pieczar[edytuj | edytuj kod]

Nad placem prowadzącym do Dalekich Pieczar wznoszą się:

  • cerkiew Narodzenia Bogurodzicy z 1696
  • dzwonnica Dalekich Pieczar (zbudowana w 1761)
  • cerkiew Poczęcia św. Anny z lat 1809–1811, gdzie znajduje się wejście do pieczar św. Teodozjusza.

Dalekie Pieczary[edytuj | edytuj kod]

W Dalekich Pieczarach pod ziemią znajdują się trzy świątynie:

  • cerkiew Zwiastowania z czasów Teodozjusza
  • cerkiew św. Teodozjusza
  • cerkiew Narodzenia Pańskiego.

Podziemia ławry[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek hetmana Konstantego Ostrogskiego, zwycięzcy spod Orszy

W podziemiach ławry pochowani zostali, między innymi:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Egzonim Ławra Peczerska w 2010 zmieniono na ławra Peczerska (pisownia wyrazu ławra od małej litery)[1].
  2. Historyczność tej postaci jest kwestionowana, nie można więc jednoznacznie stwierdzić, do kogo należą przechowywane w ławrze relikwie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zmiany wprowadzone na XLVIII posiedzeniu Komisji (24 lutego 2010 roku). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 2013-02-13. [dostęp 2013-04-03].
  2. Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer. Com, 2006, s. 220. ISBN 978-83-7425-697-1.
  3. Zdeněk Váňa: Świat dawnych Słowian. Antoni Kroh (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985, s. 137. ISBN 83-06-01126-0.
  4. Piotr Krasny, Odbudowa kijowskiej cerkwi Spasa na Berestowie przez metropolitę Piotra Mohyłę a problem nawrotu do gotyku w architekturze sakralnej Rusi koronnej w XVII wieku, [w:] Biuletyn Historii Sztuki nr 62 z 2000 roku, nr 3-4, ss.337–361
  5. Włodzimierz Wilczyński, Leksykon kultury ukraińskiej, Kraków 2004, s. 21
  6. Ukraina. Sztuka. encyklopedia.pwn.pl
  7. „...includes the claim that in November 1941, when the Slovak president visited Kiev, the Ukrainian capital that had fallen to the Reich, an attempt on his life was made at the Pechersk Lavra by the Germans, Tiso escaping only by a miracle.” [w:] Antisemitism in Slovak politics. 2000. str. 159: „Na gruncie takich fantazji narodziła się – oczywiście dopiero po wojnie – jedna z kolejnych «lisowskich legend»: jakoby w listopadzie 1941 roku w Kijowie niemiecki wywiad miał dokonać nieudanego zamachu na Tisę, odwiedzającego żołnierzy ...” [w:] Ivan Kamenec. Tragedia polityka, księdza i człowieka: (Jozef Tiso 1887–1947). 2001.
  8. Киевская епархия

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]