Łazienki Królewskie w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łazienki Królewskie w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 2/1 z 1.07.1965
Pałac Na Wyspie
Pałac Na Wyspie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Dzielnica Śródmieście
Powierzchnia ok. 76 ha
Data założenia XVIII wiek
Projektant Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, Jan Chrystian Szuch
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Łazienki Królewskie w Warszawie
Łazienki Królewskie w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łazienki Królewskie w Warszawie
Łazienki Królewskie w Warszawie
Ziemia 52°12′52″N 21°01′54″E/52,214444 21,031667
Strona oficjalna
Staw przy pałacu Na Wyspie
Promenada Królewska prowadząca od Białego Domku do pałacu Na Wyspie

Łazienki Królewskie – zespół pałacowo-ogrodowy w Warszawie założony w XVIII wieku przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Nazwa pochodzi od barokowego pawilonu Łaźni, wzniesionego w latach 80. XVII wieku przez Stanisława Herakliusza Lubomirskiego i przebudowanego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego na pałac Na Wyspie[1]. Oprócz budynków pałacowych, pawilonów oraz wolnostojących rzeźb znajdują się tutaj cztery ogrody: Ogród Królewski, Ogród Romantyczny, Ogród Modernistyczny i Ogród Chiński[2][3].

Łazienki są miejscem wielu wydarzeń o charakterze kulturalnym, naukowym i rozrywkowym, a także jednym z ulubionych miejsc spacerów mieszkańców i gości stolicy.

Historia[edytuj]

W średniowieczu w miejscu Łazienek znajdował się zwierzyniec służący jako miejsce polowań książąt mazowieckich[1].

W latach 80. XVII wieku ówczesny właściciel tego terenu, marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski, zbudował tam dwa pawilony: Ermitaż oraz bogato dekorowany pawilon Łaźni. Obydwa zostały zaprojektowane przez Tylmana z Gameren[1].

W 1764 posiadłość została zakupiona przez Stanisława Augusta Poniatowskiego[4]. Nowo powstałe założenie pałacowo-ogrodowe zostało zrealizowane przez architektów królewskich: Dominika Merliniego, Jana Chrystiana Kamsetzera i Jana Chrystiana Szucha. Na terenie dawnego zwierzyńca przeprowadzono prace melioracyjne i wykarczowano stare olchy[5]. Jego przekształcanie w letnią rezydencję królewską – krajobrazowy park angielski ozdobiony pawilonami – rozpoczęto w 1774, po zarzuceniu rozpoczętego projektu przebudowy Zamku Ujazdowskiego[6]. Pierwszym budynkiem zbudowanym przez króla w Łazienkach był Biały Domek[7]. W 1784 w miejscu niewielkiej sadzawki powstałej w czasach Lubomirskego wykopano dwa duże stawy, na północ i południe od przebudowanego z pawilonu Łaźni pałacu Na Wyspie. Staw południowy otrzymał fantazyjną linię brzegową z romantyczną kępą, na której wzniesiono scenę Amfiteatru[8]. Był on wzorowany na teatrze w Herkulanum[9].

Stanisław August Poniatowski, którego oficjalną siedzibą był Zamek Królewski, przebywał w Łazienkach od końca maja do września[10]. Król mieszkał w przebudowanym z pawilonu Łaźni pałacu Na Wyspie, rodzina królewska w Białym Domku, wyżsi urzędnicy dworscy w pałacu Myślewickim, a niżsi urzędnicy i służba – w Wielkiej Oficynie[11]. Od czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego Łazienki były dostępne dla publiczności[12]

Po śmierci króla Łazienki przeszły na własność jego bratanka Józefa Poniatowskiego, a po jego śmierci w 1813 – siostry księcia, Marii Teresy z Poniatowskich Tyszkiewiczowej. Ta w 1817 sprzedała je carowi Aleksandrowi I[13]. W 1818 wydzielono z nich północno-zachodnią część ogrodu z przeznaczeniem na Ogród Botaniczny[14].

Romanowowie kontynuowali prace w Łazienkach. Wzniesiono m.in. Świątynię Sybilli (ok. 1820), Świątynię Egipską (1822) i Koszary Kantonistów (1826) oraz przebudowano Nową Kordegardę (1830). W 1846 w przebudowanym zachodnim pawilonie pałacu Na Wyspie powstała cerkiew św. Aleksandra Newskiego. Do Łazienek przywieziono zakupioną w 1855 od Radziwiłłów z Nieborowa największą w Europie kolekcję drzew pomarańczowych, na potrzeby której wzniesiono specjalny pawilon[15][16].

W 1915 Rosjanie ewakuowali z obiektów w Łazienkach najcenniejsze wyposażenie wnętrz. Zostało ono zwrócone w 1921 na mocy traktatu ryskiego[17].

W 1940 Łazienki zostały zamknięte dla ludności polskiej[18]. Po upadku powstania warszawskiego, w grudniu 1944, Niemcy oblali wnętrza pałacu Na Wyspie benzyną i podpalili[19]. W ścianach częściowo spalonego budynku nawiercono otwory na dynamit, jednak nie wysadzono go w powietrze[20]. Pożary zniszczyły także Ermitaż i Starą Kordegardę, a pałac Myślewicki, Biały Domek i Nową Pomarańczarnię zdewastowano[21]. Zniszczono rośliny egzotyczne przechowywane w Starej i Nowej Pomarańczarni oraz uszkodzono niektóre rzeźby znajdujące się na terenie ogrodu[21]. Straty w drzewostanie wyniosły ok. 25%[22].

Od 1959, od maja do września, pod odbudowanym pomnikiem Fryderyka Chopina organizowane są niedzielne koncerty chopinowskie, organizowane przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina i Stołeczną Estradę[23].

W kwietniu 1960 w Łazienkach utworzono muzeum, będące oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie[24][25]. Do zwiedzania udostępniono siedem pierwszych odrestaurowanych sal pałacu Na Wyspie[25].

W latach 2012–2015 przeprowadzono kapitalny remont pałacu, a także Amfiteatru i Pałacu Myślewickiego oraz ich otoczenia. Z parkowych alejek całkowicie usunięto asfalt zastępując go kostką brukową lub nawierzchnią mineralną[26].

Powierzchnia Łazienek Królewskich wynosi ok. 76 ha[27][28], w tym powierzchnia wód 4,9 ha[13]. Ogółem znajduje się tam ok. 40 budynków, z czego 10 o bardzo dużej wartości historycznej i artystycznej. Na teren parku prowadzi 10 bram[29]. W najbliższych latach muzeum planuje wzniesienie na terenie obecnych szklarni nowego obiektu – Ogrodu XXI Wieku z podziemnymi salami wystawowymi[26].

Dyrektorzy Muzeum Łazienki Królewskie[edytuj]

Obiekty architektoniczne na terenie Łazienek Królewskich[edytuj]

Obiekty projektowane przez Tylmana z Gameren[edytuj]

Obiekty projektowane przez Dominika Merliniego[edytuj]

Obiekty projektowane przez Jana Christiana Kamsetzera[edytuj]

Obiekty projektowane przez Wilhelma Henryka Mintera[edytuj]

Obiekty projektowane przez Jakuba Kubickiego[edytuj]

Obiekty projektowane przez Adama Adolfa Loewego i Józefa Orłowskiego[edytuj]

Obiekty innych architektów[edytuj]

Pomniki i rzeźby[edytuj]

Pozostałe obiekty i upamiętnienia[edytuj]

  • Kolumna z datą 1262 upamiętniająca gród jazdowski (od strony Ogrodu Botanicznego)
  • Kamienny kartusz z herbem Stanisława Augusta Poniatowskiego
  • Cztery zegary słoneczne
  • Omphalos (przy Świątyni Sybilli)
  • Tablica upamiętniająca miejsce złożenia prochów Stanisława Augusta Poniatowskiego

Obiekty nieistniejące[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 272. ISBN 83-01-13826-2.
  2. Izabela Zychowicz, Jadwiga Abramowicz: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 2013, s. 185. ISBN 978-83-935584-3-8.
  3. Marta Chodorska, Tomasz Chodorski: Warszawa 2014. Najciekawsze realizacje roku. Warszawa: Wydawnictwo Horn, 2015, s. 201. ISBN 978-83-932396-5-8.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 447. ISBN 83-01-08836-2.
  5. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Arkady, 1968, s. 97.
  6. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 209, 213. ISBN 83-213-2958-6.
  7. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 272. ISBN 83-01-13826-2.
  8. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Arkady, 1968, s. 105.
  9. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 124. ISBN 83-7255-684-9.
  10. Paweł Jaroszewski: Łazienki. Spacer z Markiem Kwiatkowskim. Warszawa: Wydawnictwo Nobilis, 2005, s. 29. ISBN 83-917612-6-6.
  11. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Arkady, 1968, s. 64.
  12. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 273. ISBN 83-01-13826-2.
  13. a b Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 328. ISBN 83-06-00089-7.
  14. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 449. ISBN 83-01-08836-2.
  15. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 133.
  16. Adam Kaczkowski: Czy drzewa prędko obiecują liście w Łazienkach.... Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1979, s. 18. ISBN 83-217-2220-2.
  17. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 134.
  18. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 38. ISBN 978-83-07-03239-9.
  19. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 179. ISBN 83-7255-684-9.
  20. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 449–450. ISBN 83-01-08836-2.
  21. a b Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 180. ISBN 83-7255-684-9.
  22. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 136.
  23. Łazienki Królewskie w Warszawie. Towarzystwo im. Fryderyka Chopina. [dostęp 2011-08-07].
  24. Warszawa. Przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1966, s. 23.
  25. a b Marek Kwiatkowski: Muzeum Łazienki Królewskie [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: ARX REGIA. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 133. ISBN 978-83-7022-160-7.
  26. a b Tomasz Urzykowski. Łazienki piękniejsze i bez asfaltu. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 11 września 2015. 
  27. Anna Pawlikowska-Piechocińska: Turystyka i wypoczynek w zabytkowych parkach Warszawy. Gdynia: Novae Res, 2009, s. 111. ISBN 978-83-61194-88-0.
  28. O Łazienkach Królewskich. W: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie [on-line]. lazienki-krolewskie.pl. [dostęp 2014-07-17].
  29. Marek Kwiatkowski: Muzeum Łazienki Królewskie [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: ARX REGIA. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 135. ISBN 978-83-7022-160-7.
  30. Kwiatkowski nie będzie już dyrektorem warszawskich Łazienek. Życie Warszawy, 30.09.2008. [dostęp 2.01.2009].
  31. a b Aleksandra Pinkas: Łazienki mają nowego dyrektora. Życie Warszawy, 29.12.2008. [dostęp 2.01.2009].
  32. Tomasz Urzykowski. Nowy dyrektor Łazienek: zniosę zakaz wchodzenia na trawę. „Gazeta Stołeczna”, 2010-07-16. 

Linki zewnętrzne[edytuj]