Łazienki Królewskie w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łazienki Królewskie w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 2/1 z 1.07.1965
Pałac Na Wyspie
Pałac Na Wyspie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Dzielnica Śródmieście
Powierzchnia ok. 76 ha
Data założenia XVIII wiek
Projektant Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, Jan Chrystian Szuch
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Łazienki Królewskie w Warszawie
Łazienki Królewskie w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łazienki Królewskie w Warszawie
Łazienki Królewskie w Warszawie
Ziemia 52°12′52″N 21°01′54″E/52,214444 21,031667
Strona oficjalna

Łazienki Królewskie – zespół pałacowo-ogrodowy w Warszawie założony w XVIII wieku przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Nazwa pochodzi od barokowego pawilonu Łaźni, wzniesionego w latach 80. XVII wieku przez Stanisława Herakliusza Lubomirskiego i przebudowanego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego na pałac Na Wyspie[1]. Oprócz budynków pałacowych, pawilonów oraz wolnostojących rzeźb znajdują się tutaj cztery ogrody: Ogród Królewski, Ogród Romantyczny, Ogród Modernistyczny i Ogród Chiński[2][3].

Łazienki są miejscem wielu wydarzeń o charakterze kulturalnym, naukowym i rozrywkowym, a także jednym z ulubionych miejsc spacerów mieszkańców i gości stolicy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu w miejscu Łazienek znajdował się zwierzyniec służący jako miejsce polowań książąt mazowieckich[1].

W latach 80. XVII wieku ówczesny właściciel tego terenu, marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski, zbudował dwa pawilony: Ermitaż oraz bogato dekorowany pawilon Łaźni. Obydwa zostały zaprojektowane przez Tylmana z Gameren[1].

W 1764 posiadłość została zakupiona przez Stanisława Augusta Poniatowskiego[4]. Nowo powstałe założenie pałacowo-ogrodowe zostało zrealizowane przez architektów królewskich: Dominika Merliniego, Jana Chrystiana Kamsetzera i Jana Chrystiana Szucha. Król przebywał w Łazienkach od końca maja do września[5]. Od czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego były one dostępne dla publiczności[6]

W 1817 Łazienki zostały sprzedane przez spadkobierców Stanisława Augusta Poniatowskiego carowi Aleksandrowi I[7]. W 1818 wydzielono z nich północno-zachodnią część ogrodu z przeznaczeniem na Ogród Botaniczny[7].

Romanowowie kontynuowali prace w Łazienkach. Wzniesiono m.in. Świątynię Sybilli (ok. 1820), Świątynię Egipską (1822) i Koszary Kantonistów (1826) oraz przebudowano Nową Kordegardę (1830). W 1846 w wyniku przebudowy zachodniego pawilonu pałacu Na Wyspie powstała cerkiew św. Aleksandra Newskiego. W 1855 zakupiono od Radziwiłłów z Nieborowa największą w Europie kolekcję drzew pomarańczowych[8][9].

W 1915 Rosjanie ewakuowali z Łazienek dużą część wyposażenia wnętrz. Zostało one zwrócone w 1921 na mocy traktatu ryskiego[10].

W 1940 park został zamknięty dla ludności polskiej[11]. Po upadku powstania warszawskiego, w grudniu 1944, Niemcy oblali wnętrza pałacu Na Wyspie benzyną i podpalili[12]. W ścianach częściowo spalonego budynku nawiercono otwory na dynamit, jednak nie wysadzono go w powietrze[13]. Pożary zniszczyły także Ermitaż i Starą Kordegardę, a pałac Myślewicki, Biały Domek i Nową Pomarańczarnię zdewastowano[14]. Zniszczono rośliny egzotyczne przechowywane w Starej i Nowej Pomarańczarni oraz uszkodzono niektóre rzeźby znajdujące się na terenie ogrodu[14]. Straty w drzewostanie wyniosły ok. 25%[15].

W 1960 w Łazienkach utworzono muzeum, będące oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie, i udostępniono do zwiedzania siedem pierwszych odrestaurowanych sal pałacu Na Wyspie[16],

Dyrektorzy Muzeum Łazienki Królewskie[edytuj | edytuj kod]

Opis parku[edytuj | edytuj kod]

Główne wejście od Alei Ujazdowskich znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Belwederu. Obok głównego wejścia, nad sadzawką, stoi pomnik Fryderyka Chopina (autorstwa Wacława Szymanowskiego). Od 1959 w letnie miesiące (maj-wrzesień) organizowane są tam na świeżym powietrzu niedzielne koncerty chopinowskie, organizowane przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina i Stołeczną Estradę[20].

Idąc od głównego wejścia w dół aleją biegnącą po zboczu dochodzi się do Starej Pomarańczarni z oranżerią i salą teatru królewskiego. W pobliżu Starej Pomarańczarni znajduje się Biały Domek, w którym latem w latach 1801–1805 mieszkał przebywający na wygnaniu późniejszy król Francji Ludwik XVIII[21]. Od Białego Domku rozpoczyna się tzw. Promenada Królewska – spacerowa aleja wytyczona w 1778, prowadząca do pałacu Na Wyspie[1].

Pałac Na Wyspie, zwany też pałacem Łazienkowskim, początkowo rezydencja magnacka, od końca XVIII wieku – królewska. Klasycystyczny pałac powstał poprzez rozbudowę budynku Łaźni przez architektów Dominika Merliniego i Jana Chrystiana Kamsetzera. Bogate wnętrze zostało zrekonstruowane po spaleniu przez Niemców w 1944. W sąsiedztwie pałacu znajduje się amfiteatr z 1790 wykorzystywany jako teatr letni, wzorowany na teatrze w Herkulanum[22].

Po wschodniej stronie pałacu znajduje się największy budynek w Łazienkach, Wielka Oficyna, nazywana także Podchorążówką (związana z powstaniem listopadowym).

W pobliżu południowego wyjścia znajduje się minipole golfowe, stanica jeździecka, oraz restauracja „Belvedere”. W znajdujących się nieopodal nieczynnych szklarniach organizowane są wystawy. W jednej z innych szklarni zorganizowano wytwórnię tkanin tradycyjnych i ozdobnych, będącą prywatną firmą kontynuującą tradycje spółdzielni tkackiej „Ład”. Na tradycyjnych drewnianych krosnach produkowane są m.in. tkaniny na potrzeby filmów o tematyce historycznej.

Powierzchnia parku wynosi ok. 76 ha[23][24]. Ogółem znajduje się tutaj ok. 40 budynków, z czego 10 o bardzo dużej wartości historycznej i artystycznej. Na teren parku prowadzi 10 bram[25].

Obiekty architektoniczne na terenie Łazienek Królewskich[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Tylmana z Gameren[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Dominika Merliniego[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Jana Christiana Kamsetzera[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Wilhelma Henryka Mintera[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Jakuba Kubickiego[edytuj | edytuj kod]

Obiekty projektowane przez Adama Adolfa Loewego i Józefa Orłowskiego[edytuj | edytuj kod]

Obiekty innych architektów[edytuj | edytuj kod]

Pomniki i rzeźby[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe obiekty i upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Kolumna z datą 1262 upamiętniająca gród jazdowski (od strony Ogrodu Botanicznego)
  • Kamienny kartusz z herbem Stanisława Augusta Poniatowskiego
  • Cztery zegary słoneczne
  • Omphalos (przy Świątyni Sybilli)
  • Tablica upamiętniająca miejsce złożenia prochów Stanisława Augusta Poniatowskiego

Obiekty nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 272. ISBN 83-01-13826-2.
  2. Izabela Zychowicz, Jadwiga Abramowicz: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 2013, s. 185. ISBN 978-83-935584-3-8.
  3. Marta Chodorska, Tomasz Chodorski: Warszawa 2014. Najciekawsze realizacje roku. Warszawa: Wydawnictwo Horn, 2015, s. 201. ISBN 978-83-932396-5-8.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 447. ISBN 83-01-08836-2.
  5. Paweł Jaroszewski: Łazienki. Spacer z Markiem Kwiatkowskim. Warszawa: Wydawnictwo Nobilis, 2005, s. 29. ISBN 83-917612-6-6.
  6. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 273. ISBN 83-01-13826-2.
  7. 7,0 7,1 Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 449. ISBN 83-01-08836-2.
  8. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 133.
  9. Adam Kaczkowski: Czy drzewa prędko obiecują liście w Łazienkach.... Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1979, s. 18. ISBN 83-217-2220-2.
  10. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 134.
  11. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 38. ISBN 978-83-07-03239-9.
  12. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 179. ISBN 83-7255-684-9.
  13. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 449–450. ISBN 83-01-08836-2.
  14. 14,0 14,1 Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 180. ISBN 83-7255-684-9.
  15. Władysław Tatarkiewicz: Łazienki Warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 136.
  16. Marek Kwiatkowski: Muzeum Łazienki Królewskie [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: ARX REGIA. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 133. ISBN 978-83-7022-160-7.
  17. Kwiatkowski nie będzie już dyrektorem warszawskich Łazienek. Życie Warszawy, 30.09.2008. [dostęp 2.01.2009].
  18. 18,0 18,1 Aleksandra Pinkas: Łazienki mają nowego dyrektora. Życie Warszawy, 29.12.2008. [dostęp 2.01.2009].
  19. Tomasz Urzykowski. Nowy dyrektor Łazienek: zniosę zakaz wchodzenia na trawę. „Gazeta Stołeczna”, 2010-07-16. 
  20. Łazienki Królewskie w Warszawie. Towarzystwo im. Fryderyka Chopina. [dostęp 2011-08-07].
  21. Izabela Zychowicz, Jadwiga Abramowicz: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 2013, s. 132. ISBN 978-83-935584-3-8.
  22. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 124. ISBN 83-7255-684-9.
  23. Anna Pawlikowska-Piechocińska: Turystyka i wypoczynek w zabytkowych parkach Warszawy. Gdynia: Novae Res, 2009, s. 111. ISBN 978-83-61194-88-0.
  24. O Łazienkach Królewskich. W: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie [on-line]. lazienki-krolewskie.pl. [dostęp 2014-07-17].
  25. Marek Kwiatkowski: Muzeum Łazienki Królewskie [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: ARX REGIA. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 135. ISBN 978-83-7022-160-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]