Łazy (powiat bocheński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie małopolskim, powiecie bocheńskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej samej nazwie.
Łazy
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat bocheński
Gmina Rzezawa
Liczba ludności 1200
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 32-765 Rzezawa
Tablice rejestracyjne KBC
SIMC 0830167
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Łazy
Łazy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łazy
Łazy
Ziemia49°58′14″N 20°31′03″E/49,970556 20,517500

Łazywieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Rzezawa.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnowskiego. Integralne części miejscowości: Kiebło Łazowskie, Podjasień[1].

We wsi znajduje się Rolniczy Zakład Doświadczalny Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w jego ramach doświadczalna winnica założona w 2004, oraz stacja naukowa Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ[2] prowadząca badania z zakresu: meteorologii, hydrologii, geomorfologii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś „Nowa Brzeźnica”, a od roku 1317 zwana Łazy, była wsią klasztorną opactwa Benedyktynek w Staniątkach.

Istnieniu wsi potwierdza dokument z roku 1286, choć dotyczy to roku 1282, mowa w nim o lokacji nowej osady „Kiebło”. Fragment tego dokumentu brzmi ...„granice miasta Brzeźnicy, wsi Brzeźnicy Nowej i wsi, którą sołtys Hertmund może za zgodą klasztoru staniąteckiego osadzić, aż do Gorzkowa zwanego pospolicie „Wilcze Chyże” i naprzeciw Krzeczowa aż do Mysłowa”...[3].

W roku 1317 Władysław Łokietek nadał ogólny przywilej klasztorowi staniąteckiemu zezwalający na przeniesienie na prawo niemieckie wsi klasztornych.

W latach 1641–1643 konwent sióstr benedyktynek prowadził spory ze starostą krzeczowskim Stanisławem Witowskim o swe dobra w Gorzkowie i Łazach. ...„Spór przybierał formę bardzo gwałtowną. przeciwko ksieni Trzcińskiej i prowadzącym sprawę komisarzom, Witowscy wystąpić mieli z hałastrą 1000 ludzi swoich (..). Zuchwalcy ci zepchnęli ksienię i całe towarzystwo do rowu, a jeden górnik zamierzył, się na nią siekierą i byłby niechybnie pozbawił ksenię życia, gdyby nie jeden z jej poddanych (..) nie był ją zasłonił rękoma swymi, ale z tej przyczyny postradał kilka palców”...[4].

Wsie klasztorne były również zastawiane o czym mówi zdanie ...„wyraźna poprawa sytuacji materialnej konwentu nastąpiła za rządów ksieni Teresy Niewiarowskiej (1712-1728), którą wspomagał energiczny ksiądz Józef Radecki (zm.1736), dany żołnierz, pełniący przez 20 lat w dobrach klasztornych funkcję ekonoma. Staraniem ksieni i ks. Radeckiego odzyskano zastawione majętności (m.in. wieś Łazy)”...

W 1945 r. utworzono w Łazach przeorat, by zachować te dobra dla klasztoru, funkcjonował on do roku 1974. Kaplica pod wezwaniem MB Bolesnej była erygowana w 1946 r., mieściła się w budynku obecnej stacji UJ. Siostry przeniosły się do Staniątek. Ks. kanonik Żelizko został przygarnięty przez ks. Jakubasa w Wiśniczu Starym.

Folwark[edytuj | edytuj kod]

Jan Długosz podaje o istnieniu młyna w Łazach. Młyn zakupny wymieniany jest w XVII wieku. Na folwarku znajdował się browar.

Nie jest wymieniona lokalizacja co najmniej dwóch kamieniołomów w okolicy Łazów, według użytej formy liczby mnogiej. Kamień był wykorzystywany do budowy dróg. Ślady jednego z nich, obecnie zupełnie zarośnięte znajdują się przy drodze z Brzeźnicy do Poręby Spytkowskiej.

Folwark istniał w 1854 w Łazach, ale również w Gorzkowie i Podjasieniu. Majątek w Gorzkowie został sprzedany salinom bocheńskim w 1909 roku.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoła w Łazach została założona w roku 1873. W czasie II wojny światowej, od 1 III 1943 do 20 I 1945 Andrzej Winiarski prowadził tajne nauczanie na poziomie szkoły powszechnej.

Osoby związane z Łazami[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Orzechowski
  • Michał Kopeć – pierwszy nauczyciel w Łazach, wcześniej w Brzeźnicy ur. 25 VIII 1844 roku. Żonaty z Heleną Pallan, córką Antoniego Pallana - leśniczego w dobrach staniąteckich. Społecznik, był prekursorem sadownictwa i pszczelarstwa w Łazach. Zmarł w 1936 roku.
  • January de Jastrzębiec Domaszewski dzierżawca Łazów – zmarł 1882 roku.

Nazwy obiektów fizjograficznych[edytuj | edytuj kod]

Blich, Bród, Głęboczki, Granice, Grobek, Grobla, Jeziorkówka, Kopaliny, Ligęzianka, Lipie, Łysa Góra, Młynarska Góra, Obrycie, Pasternik, Piaski, Poklasna, Przecznia, Przecznie Pola, Rackówki, Równia, Rudawy, Salamenówka, Sośnia, Świńska Krzywda, Urbaniec, Wielka Bania, Wielka Góra, Zagórze, Zadworze, Zawalanka.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. Opis stacji
  3. Słownik Historyczno-Geograficzny Województwa Krakowskiego w Średniowieczu.
  4. B. Krasnowolski: „Historia klasztoru Benedyktynek w Staniątkach”. Kraków: 1999.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Zuzia Kilka zdań o gminie Rzezawa Rzezawa 2012.
  • Wincenty Kołodziej „Szkolnictwo w Województwie Krakowskim w latach 1939–1948” Toruń 1995