Łoś

Łoś
	Alces
	J.E. Gray, 1821
	; Łoś euroazjatycki (A. alces)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	parzystokopytne
Podrząd	przeżuwacze
Infrarząd	Pecora
Nadrodzina	Cervoidea
Rodzina	jeleniowate
Podrodzina	sarny
Plemię	Alceini
Rodzaj	łoś
	Typ nomenklatoryczny
	Cervus alces Linnaeus, 1758
Synonimy
	Alce Frisch, 1775; Alce C.H. Smith, 1827; Alcelaphus Gloger, 1841; Cervalces Scott, 1885; Paralces J.A. Allen, 1902; Praealces Portis, 1920; Libralces Azzaroli, 1952;
	Alce Frisch, 1775; Alce C.H. Smith, 1827; Alcelaphus Gloger, 1841; Cervalces Scott, 1885; Paralces J.A. Allen, 1902; Praealces Portis, 1920; Libralces Azzaroli, 1952;
Gatunki
	6 gatunków (w tym 5 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	6 gatunków (w tym 5 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Cytaty w Wikicytatach

Łoś^[10] (Alces) – rodzaj ssaków z podrodziny saren (Capreolinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek występujący w Eurazji i Ameryce Północnej^[11]^[12].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 240–300 cm, długość ogona 12–16 cm, wysokość w kłębie 185–210 cm; masa ciała 280–770 kg^[13]^[14].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1821 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule poświęconym systematyce kręgowców opublikowanym na łamach The London Medical Repository^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) łoś euroazjatycki (A. alces).

Etymologia

Alce: gr. αλκή alkē ‘łoś’^[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): „Das Elendthier” (= Cervus alces Linnaeus, 1758).
Alces : gr. αλκή alkē ‘łoś’^[15].
Alcelaphus: gr. αλκή alkē ‘łoś’; ελαφος elaphos ‘jeleń’^[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Alcelaphus alce Gloger, 1841 (= Cervus alces Linnaeus, 1758).
Cervalces: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Cervus Linnaeus, 1758 (jeleń) oraz Alces J.E. Gray, 1821 (łoś)^[16]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Cervus americanus Harlan, 1825 (= †Alces scotti Lydekker, 1898).
Paralces: gr. παρα para ‘blisko, obok’^[17]; rodzaj Alces J. E. Gray, 1821. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervus alces Linnaeus, 1758.
Praealces: łac. prae ‘przed, z przodu’^[18]; rodzaj Alces J. E. Gray, 1821. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Cervus latifrons R. Johnson, 1874.
Libralces: łac. liber, liberi ‘dziecko’^[19]; rodzaj Alces J. E. Gray, 1821. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Libralces gallicus Azzaroli, 1952.

Podział systematyczny

Niektóre ujęcia systematyczne wyodrębniają dwa gatunki (A. alces i A. americanus)^[12] lecz ich odrębność gatunkowa jest przedmiotem dyskusji i zachodzi potrzeba dalszych badań^[12]^[11]. Do rodzaju należy jeden występujący współcześnie gatunek^[20]^[14]^[11]^[10]:

Alces alces (Linnaeus, 1758) – łoś euroazjatycki

Opisano również gatunki wymarłe:

Alces brevirostris Vörös, 1985^[21] (Europa; plejstocen).
Alces carnutorum (Laugel, 1862)^[22] (Europa; plejstocen).
Alces gallicus (Azzaroli, 1952)^[9] (Europa; pliocen–plejstocen).
Alces latifrons (R. Johnson, 1874)^[23] (Europa; plejstocen).
Alces scotti Lydekker, 1898^[24] (Ameryka Północna; plejstocen).

Uwagi

↑ Nazwa odrzucona, publikacja Frischa Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere została uznana za nieważną (poza kilkoma wyjątkami) ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego, na mocy uprawnień ICZN^[2].
↑ Młodszy homonim Alcelaphus de Blainville, 1816 (Bovidae).

Przypisy

1 2 J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 307, 1821. (ang.).
↑ F. Hemming. Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 5, s. 55–72, 1954. (ang.).
↑ J.L. Frisch: Das Natur-System der vierfüßigen Thiere in. Tabellen, darinnen alle Ordnungen, Geschlechte und Arten, nicht nur mit bestimmenden. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 3. (niem.).
↑ C.H. Smith: Synopsis of the species of the class Mammalia. W: G. Cuvier & E. Griffith (red.): The animal kingdom: arranged in conformity with its organization. Cz. 5. London: G.B. Whittaker, 1827, s. 303. (ang.).
↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 143. (niem.).
↑ Scott. A fossil elk or moose from the quaternary of New Jersey. „Science”. New series. 5 (120), s. 422, 1885. (ang.).
↑ J.A. Allen. Nomenclatorial Notes on American Mammals. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 16 (16), s. 160, 1902. (ang.).
↑ A. Portis. Elenco delle specie di cervicorni fossili in Roma e attorno a Roma. „Bollettino della Società geologica italiana”. 39, s. 137, 1920. (wł.).
1 2 A. Azzaroli. L’alce a Sénèze. „Palaeontographia Italica”. 47, s. 134, 1952. (wł.).
1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 171. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 314. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Alces. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-10-13].
↑ S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 431. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
1 2 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 593. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 3 Palmer 1904 ↓, s. 88.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 173.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 183.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 206.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 140.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-07-19]. (ang.).
↑ I. Vörös. Alces brevirostris Kretzoi from the Ördöglyuk Cave at Solymár (Hungary). „Fragmenta Mineralogica et Palaeontologica”. 12, s. 59, 1985. (ang.).
↑ A. Laugel. La faune de Saint-Prest, près Chartres (Eure-et-Loir). „Bulletin de la Société géologique de France”. Deuxième série. 19, s. 713, 1862. (fr.).
↑ R. Johnson. Notice of a new species of deer from the Norfolk Forest-bed. „The Annals and Magazine of Natural History”. Fourth series. 13 (73), s. 2, 1874. (ang.).
↑ R. Lydekker: The deer of all lands; a history of the family Cervidæ living and extinct. London: R. Ward, limited, 1898, s. 60. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

[3] Nazwa odrzucona, publikacja Frischa Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere została uznana za nieważną (poza kilkoma wyjątkami) ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego, na mocy uprawnień ICZN^[2].

[6] Młodszy homonim Alcelaphus de Blainville, 1816 (Bovidae).

[Gray-1] 1 2 J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 307, 1821. (ang.).

[ICZN-2] F. Hemming. Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 5, s. 55–72, 1954. (ang.).

[Frisch-4] J.L. Frisch: Das Natur-System der vierfüßigen Thiere in. Tabellen, darinnen alle Ordnungen, Geschlechte und Arten, nicht nur mit bestimmenden. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 3. (niem.).

[smi-5] C.H. Smith: Synopsis of the species of the class Mammalia. W: G. Cuvier & E. Griffith (red.): The animal kingdom: arranged in conformity with its organization. Cz. 5. London: G.B. Whittaker, 1827, s. 303. (ang.).

[Gloger-7] C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 143. (niem.).

[sco-8] Scott. A fossil elk or moose from the quaternary of New Jersey. „Science”. New series. 5 (120), s. 422, 1885. (ang.).

[Allen-9] J.A. Allen. Nomenclatorial Notes on American Mammals. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 16 (16), s. 160, 1902. (ang.).

[por-10] A. Portis. Elenco delle specie di cervicorni fossili in Roma e attorno a Roma. „Bollettino della Società geologica italiana”. 39, s. 137, 1920. (wł.).

[azz-11] 1 2 A. Azzaroli. L’alce a Sénèze. „Palaeontographia Italica”. 47, s. 134, 1952. (wł.).

[miiz-12] 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 171. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[icmw-13] 1 2 3 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 314. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[msw-14] 1 2 3 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Alces. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-10-13].

[hmw-15] S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 431. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).

[amw-16] 1 2 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 593. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[http://books.google.com/books?id=ApMeAQAAIAAJ&pg=PA88_88]-17] 1 2 3 Palmer 1904 ↓, s. 88.

[CITEREFPalmer1904[http://books.google.com/books?id=ApMeAQAAIAAJ&pg=PA173_173]-18] Palmer 1904 ↓, s. 173.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=223_183]-19] Jaeger 1959 ↓, s. 183.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=246_206]-20] Jaeger 1959 ↓, s. 206.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=180_140]-21] Jaeger 1959 ↓, s. 140.

[mdd-22] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-07-19]. (ang.).

[vor-23] I. Vörös. Alces brevirostris Kretzoi from the Ördöglyuk Cave at Solymár (Hungary). „Fragmenta Mineralogica et Palaeontologica”. 12, s. 59, 1985. (ang.).

[lau-24] A. Laugel. La faune de Saint-Prest, près Chartres (Eure-et-Loir). „Bulletin de la Société géologique de France”. Deuxième série. 19, s. 713, 1862. (fr.).

[joh-25] R. Johnson. Notice of a new species of deer from the Norfolk Forest-bed. „The Annals and Magazine of Natural History”. Fourth series. 13 (73), s. 2, 1874. (ang.).

[lyd-26] R. Lydekker: The deer of all lands; a history of the family Cervidæ living and extinct. London: R. Ward, limited, 1898, s. 60. (ang.).

[1]

[a]

[3]

[4]

[b]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[2]