Łoniów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łoniów
Herb
Herb Łoniowa
Pałac Moszyńskich
Pałac Moszyńskich
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat sandomierski
Gmina Łoniów
Sołectwo Łoniów
Liczba ludności (2009) 858[1][a]
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 27-670 Łoniów
Tablice rejestracyjne TSA
SIMC 0797903[2]
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Łoniów
Łoniów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łoniów
Łoniów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Łoniów
Łoniów
Ziemia 50°33′51″N 21°31′35″E/50,564167 21,526389

Łoniówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, w gminie Łoniów[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Historycznie położony jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej.

Miejscowość jest siedzibą gminy wiejskiej Łoniów oraz rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja.

W Łoniowie znajduje się skrzyżowanie dwóch dróg krajowych: nr 9 (RadomRzeszów) i nr 79 (BytomSandomierzWarszawa).

Historia[edytuj]

Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w dwóch tomach pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku.

 Bronisław Chlebowski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., t. V[5]:
ŁONIÓW, wieś i folwark, powiat sandomierski, gmina i parafia Łoniów; odległość 21 wiorst od Sandomierza. Posiada kościół parafialny murowany, sąd gminny okręg III, urząd gminny, szkołę początkową 1-klasową ogólną, dom schronienia dla starców i kalek. W 1827 roku było tu 48 domów, 342 mieszkańców, obecnie 76 domów, 489 mieszkańców, 444 mórg ziemi dworskiej i 586 mórg (ziemi) włościańskiej. Kościół tutejszy niewiadomej erekcyi istniał już w 1440 roku, chociaż w 1633 roku był poświęcony nie został przecie wykończony. Łoniów w XV wieku był dziedzictwem Pawła Gniewosza, później Jana Wnorowskiego herbu Strzegonia. W 1596 roku przeszedł w ręce Chrzanowskich, później należał do Kuczkowskich i Moszyńskich. Nagrobki kościelne zaczynają się od 1624 roku. Parafia Łoniów dekanat sandomierski: 2720 dusz. Według Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego dobra Łoniów składają się z folwarków: Łoniów, Wnorów, Zawidza, Skrobno i Łukowiec; wsi: Łoniów, Piotrówka, Łukowiec, Wnorów i Zawidza. Rozległość wynosi mórg 2104 (w tym): folwark Łoniów: grunta orne i ogrody mórg 338, łąk mórg 20, pastwisk mórg 20, wody mórg 4, lasu mórg 912, nieużytki i place mórg 26, razem mórg 1 300, budynki murowane 10, z drzewa 15; płodozmian 10-polowy; folwark Wnorów: grunta orne i ogrody mórg 262, łąk mórg 2, pastwiska mórg 14, wody mórg 2, nieużytki i place mórg 6, razem mórg 287, budynki murowane 2, z drzewa 6; płodozmian 9-polowy; folwark Zawidza: grunta orne i ogrody mórg 90, łąk mórg 36, pastwisk mórg 6, wody mórg 7, nieużytki i place mórg 18, razem mórg 157, budynki murowane 2, z drzewa 13; folwark Skrobno: grunta orne i ogrody mórg 60, łąk mórg 39, pastwiska mórg 6, nieużytki i place morga 1, razem mórg 106, budynki z drzewa 3; folwark Łukowiec: grunta orne i ogrody mórg 187, łąk mórg 41, pastwisk mórg 8, wody mórg 3, nieużytki i place mórg 15, razem mórg 254; budynki z drzewa 6. Młyn wodny, wiatrak i cegielnia. Wieś Łoniów osad 57, z gruntami mórg 586; wieś Piotrówka osad 3, z gruntami mórg 11; wieś Łukowiec osad 19, z gruntami mórg 171; wieś Wnorów osad 23, z gruntami mórg 209; wieś Zawidza osad 15, z gruntami mórg 154. Gmina Łoniów ma 4546 mieszkańców, rozległości (ogółem) 14 334 mórg; w tém ziemi dworskiej 9926 mórg, stacya pocztowa Sandomierz, Przemysł fabryczny, garbarnia 1, fabryka świec łojowych 1, olejarnie 2, cegielnia 1, młyn, deptak 1, wiatraków 4, szkoła początkowa. W skład gminy wchodzą: Bazów, Bugaj, Chotków, Gągolin, Gieraszowice, Gieraszowska-Wola, Grabina, Jasiennica, Jeziory, Krowia-Góra, Lipowiec, Łążek, Łoniów, Nietuja, Otoczyna-Grablińska, Otoka, Piaseczno, Piotrówka, Przewoźniki, Ruszcza-Płaszczyzna, Skrobno, Skwierzowa, Skrzypaczowice, Sulisławice, Suliszów, Świniary, Tarnówka, Trzebiesławice, Wojcieszyce, Wnorów, Wymysłów, Zabogorya, Zawidza, Zgórsko i Żórawica.
 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., t. XV, cz. II[6]:
ŁONIÓW, roku 1540 Lunyow, wieś, powiat sandomierski. Istniał tu zbór kalwiński, przerobiony z dawnego kościoła katolickiego. Wieś należała do Gniewoszów. W roku 1578 Marcin Gniewosz płaci tu od 8 osadników, 2 łanów, 4 zagrodników, 1 komornika, 3 ubogich. Jakób Michowski od 7 osadników, 1¾ łanu, 3 zagrodników, 2 komorników, 4 ubogich. W całej parafii siedzą tu Gniewoszowie. Na początku wieku XVII Marcin Gniewosz, ożeniwszy się z Anną Leską katoliczką, zbory w Łoniowie i Zdziechowicach wrócił katolikom. Łukaszewicz mylnie nazywa wieś tę Lunów (Dzieje wyznania helweckiego w Małopolsce, 374).

Istniał tu jeszcze w roku 1541 zbór kalwiński Jednoty małopolskiej, który w ręku tych zostawał aż do początku 17. wieku. Wieś należała wówczas do Gniewoszów, herbu Rawicz, w tym do Pawła Gniewosza, później Jana Wnorowskiego herbu Strzegonia, którzy chwyciwszy się kontrreformacji zniszczyli ów zbór, oddając go katolikom – za namową żony pierwszego Marcina, tj. Anny Leskej wdowy po Stanisławe Dedyńskim[5][6]. Zachował się oryginalny opis tego zboru z 1853 roku w książce pt. Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnéj Małéj Polsce przez Józefa Łukaszewicza spisane. Jako ciekawostkę warto wiedzieć, iż w owych czasach, byli kalwini m.in. w: Baranowie Sandomierskim, Mielcu, Niekrasowie, Koprzywnicy, Ossali, Pacanowie, Rakowie, Rytwianach, Sielcu, czy Tursku Wielkim (a nie było ich, ani w Osieku, Połańcu czy Staszowie).

 Józef Łukaszewicz, Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnéj Małéj Polsce[7]
Rozdział VI. Kościoły wyznania helweckiego w Małéj Polsce porządkiem alfabetycznym.
(...) CVII. Lunów.
Wieś podobno w dawném województwie sandomirskiém albo lubelskiém, własność w 16. wieku znakomitéj rodziny małopolskiéj Gniewoszów, herbu Rawicz, którzy chwyciwszy się za panowania Zygmunta Augusta wyznania kalwińskiego, piękny kościół tutejszy katolicki z ciosowego kamienia stawiany, nowym swoim współwiercom oddali. W ręku tych zostawał aż do początku 17. wieku. W tym czasie Marcin Gniewosz pojąwszy w małżeństwo Annę Leską, wdowę po Stanisławie Dedyńskim, katoliczkę, za namową jéj powrócił na łono kościoła katolickiego, i zbory w Lunowie i Zdziechowie, dobrach swoich, pierwotnym właścicielom Katolikom przywrócił, jak to Niesiecki powiada: „Anna Leska naprzód Stanisława Dedyńskiego, a potém Marcina Gniewosza małżonka białogłowa męskiego serca i na Boga rozrzutnego. Kościół w Lunowie restaurowawszy i od herezyi oczyściwszy, kapłanom katolickim oddała, toż uczyniła i w Zdziechowie, mężowi nawet swemu drugiemu wyperswadowała, że się do prawdziwéj wrócił owczarni Chrystusowéj, po którego Śmierci w Żaklikowie dziedzicznych dobrach, kościół z fundamentu wymurowała, mansyonarzami i proboszczem osadziła, organy i inny sprzęt kościelny sprowadziła. Szpital tamże dość dostatni wystawiła, w którym i ona się zamknąwszy, życia świątobliwie dokonała.” Powiada to zaś z naracyi Sawickiego Alloquia ossiec. strona 144. i następnych.

Zabytki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Miejscowość statystyczna jest to zespół przyległy do siebie miejscowości, który przyjmuje nazwę miejscowości wiodącej. Do miejscowości statystycznej Łoniów należą: Łoniów, Łoniów-Kolonia, Piotrówka, Wygnanów i Wymysłów.

Przypisy

  1. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS, 2011, demografia.stat.gov.pl [dostęp 4 maja 2011].
  2. SIMC – Katalog miejscowości (stan na: 2010-04-20) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 7 września 2010 r.
  3. Jan Bielec (red.), Stanisława Szwałek: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska. T. II: K – P. Warszawa: GUS, 1981.
  4. Janusz Sitek: Nazwy geograficzne Rzeczypospolitej Polskiej. Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, Główny Geodeta Kraju, Urząd Rady Ministrów, Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. ISBN 83-7000-071-1.
  5. a b Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. V. Warszawa: Skład Główny i administracya u Juliusza Walewskiego, D-ra Praw, Długa 47, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 59, 1884, s. 714-715.
  6. a b Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Józef Krzywicki (współudział): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XV. Cz. II. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1902, s. 739.
  7. Rozdział VIsty. Kościoły wyznania helweckiego w Małéj Polsce porządkiem alfabetycznym. W: Józef Łukaszewicz: Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnéj Małéj Polsce. Tros, Rutulusve fuat, Nullo discrimine habebo. Virgil Aen. Poznań: Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1853, s. 309, 374-375.
  8. a b c Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 marca 2016. [dostęp 2016-01-14]. s. 53.

Linki zewnętrzne[edytuj]